Yaşamın sesini dinliyor musunuz?

Prof. Dr. Mine Durusu Tanrıöver

Son birkaç aydır fiziksel dayanıklılığımı zorlayacak şekilde çalışıyorum. Fiziksel tükenmişlik zihinsel tükenmişliği ve duygudurum kırılganlıklarını da beraberinde getiriyor elbette. Fiziksel sınırlarıma yaklaşıp Maslow’un ihtiyaçlar piramidinde ‘fizyolojik gereksinimler’ düzeyinde yaşadığımda kaygım artıyor, uyku düzenim bozuluyor, yaratıcı performansım düşüyor, sosyal bağlarım zayıflıyor. Bu şekilde devam ettiği takdirde beni son hız dibe vurduracak olan bu tabloda neyse ki son birkaç yıldır alarm çanları çalmaya başladığı anda durup yaşamın sesini dinlemeyi öğrendim: 

Öncelikle bedenimdeki fiziksel sinyalleri fark ediyorum. 

• Beden tarama dediğimiz bir yöntemle siz de dikkatinizi tüm bedeninizde sırasıyla gezdirerek gün içerisindeki koşuşturmacada belki de duymayı reddettiğiniz sinyalleri fark etmeye başlayabilirsiniz. Üstelik de bunu ofisinizde, evinizde oturarak bile yapabilirsiniz. 

Sonrasında gözlerimi kapayıp derin bir nefes alıp hislerime odaklanıyorum. Öfke, üzüntü, keder, yas, sıkışmışlık, kaygı. Neyse ki baktığımda huzur, mutluluk, doyum ve şükür de var sıklıkla. İçerisi karnaval yeri gibi hareketli, ya da bazen de buz gibi donuk. Hepsi normal, hepsi insan olma hali. 

En son neye ihtiyacım olduğunu soruyorum kendime ve inanır mısınız bazen o an aslında acıkmış olduğumu ya da kaygılı olduğumu ya da sadece uykuya ihtiyacım olduğunu fark ediyorum. Zihnimizdeki gürültüyü susturmadan içerdeki yaşamın sesini duymak çoğu zaman mümkün olmuyor. 

Yaşamın sesi sadece içimizde değil elbette. Doğanın içinde yüzünüzü çevirdiğiniz her yerde yaşamın sesini duyuyorsunuz. Kuşlar sadece ötmüyor mesela, birbirlerine yanıt verecek şekilde atıştıklarını fark ediyorsunuz. Ya da sonbaharda yapraklarını köklerinin üstüne seren ağaçlar biraz dinlenmeye ihtiyaçları olduklarını haykırıyorlar sessizce. Çatıya vuran yağmur damlalarının sesi yaşamın kaynağının su olduğunu hatırlatıyor toprağa bereket olup yağarken. Yaşamın sesleri bizi kopardığımız bağlarımızı onarmaya, ekranlarımızdaki değil etrafımızdaki gerçek yaşamla senkronize olmaya davet ediyor aslında. Ama maalesef çoğumuz doğanın seslerinin antropojenik (insan kaynaklı) seslerle maskelendiği ya da doğadan çok uzakta olduğumuz alanlarda yaşıyoruz. 

• Son yıllarda gürültü kirliliğinin hava kirliliğinden sonra gelen en önemli çevresel hastalık ve ölüm nedeni olduğu, hatta bazı şehirlerde öne bile geçtiği belirtiliyor. 

Gürültüye maruz kalmanın beyinde yapısal değişikliklere yol açtığı, inflamasyonu tetiklediği ve sinir hücrelerinin ölümüne neden olduğu rapor ediliyor. Bu değişikliklerin sonucunda da çınlama, işitme bozuklukları, kaygı, depresyon, bilişsel ve motor işlevlerde bozulma gibi durumlar ortaya çıkıyor. Gürültü nedeniyle uykunun bozulması, hormonal dengenin değişmesi ve stres gibi faktörler kalp damar hastalıkları, obezite ve diyabet riskinde artışla ilişkilendiriliyor. Örneğin, Barcelona’da yapılan bir çalışmada gece gürültüye maruz kalmanın bedenin yenilenme süreçlerini bozduğu söylenirken, trafik gürültüsünün hipertansiyon, kalp damar hastalıkları ve inme ile ilişkili olduğu gösterilmiş. Toplam hastalık yükünün %36’sı gürültü ile, %19’u ise hava kirliliği ile ilişkilendirilmiş. Gürültünün Avrupa’da her yıl 16 binden fazla erken ölüm ve 72 bin hastaneye yatışla ilgili olduğu, 13 milyon insanda uyku bozukluğuna yol açtığı bildirilmiş. Diğer taraftan okulda trafik gürültüsüne maruz kalan çocukların hafıza, dikkat ve bilişsel işlevlerinin daha yavaş geliştiği gösterilmiş. Öte yandan kuş sesi gibi doğal seslerin kaygı ve stresi azalttığını, trafik sesi gibi insan kaynaklı seslerin ise doğal seslerin olumlu etkilerini maskeleyebileceğini gösteren çalışmalar mevcut. Bu ve bunun gibi pek çok çalışma doğa seslerinin otonom sinir sistemini sakinleştirip yatıştırdığını, stres hormonlarını azalttığını ve bütüncül iyilik ve sağlık halini artırdığını gösteriyor. 

Bu bilgiler şehirlerimizi ve yaşam alanlarımızı planlayan insanlara o alanlarda yaşayacak ve çalışacak insanların ruh, beden ve sosyal sağlığını korumak ve iyileştirmek adına büyük görevler yüklüyor. Orhan Veli’nin hafiften bir rüzgar eserken gözleri kapalı dinlediği İstanbul’un artık var olmadığı gibi, pek çok başka şehrimiz de benzer şekilde yoğun ses kirliliğinden nasibini almış durumda. 

Yaşamın seslerinin maskelenmediği alanlarda yaşamak ve kendi yaşam sesimizi hep duyabilmek dileğiyle.