2021 iklim krizine inandığımız yıl olmuştu. O yıla kadar çoğumuz henüz başımızın ne derece belada olduğunun farkında değildik. Bir de 2020’de her şeyin üstüne pandemi gelmişti. Hatta ilk başlarda pandemiyi de diğer problemlerden farklı görüp kısa sürede hayatın normale döneceğini düşünüyorduk. 2021 başladığında da COVID-19 aşısının bulunmasıyla pandeminin kısa sürede sona ereceği düşüncesi yaygındı. Ne yazık ki 2021 düşünüldüğü gibi ilerlemedi.İkinci Dünya Savaşı sonrasında&nbsp;tüm dünyada gelişen eğitim düzeyi, 1980’lerin başında ABD ve İngiltere’nin başını çektiği neoliberal sistem ile birlikte gittikçe düşürülmeye başlanmıştı. O zamanlar çoğunluk başımıza açılan belanın farkında değildi. Öğrenmeye, problem çözmeye ve düşünmeye alışkın olan bireyler yavaş yavaş düşünmeden de yaşamanın, sistemin gösterdiği yolda fazla sorgulamadan yürümenin daha keyifli olduğuna karar verdiler. Hayat kolaylaştıkça kişilerin düşünmeye, öğrenmeye ve bu yolda çaba sarf etmeye olan ihtiyaçları da azaldı.1990’ların başında&nbsp;ise, insanların hayatına internet denen bir kavram girdi. Artık bilgiyi öğrenmeye de gerek yoktu. İnternette istenen bilgi bulunuyordu ve gerekirse gidip almak mümkündü.21. Yüzyıl&nbsp;bilginin özgürleştiği bu ortamda başladı. Özellikle internete her istenen yerden ulaşmayı sağlayan teknolojilerin gelişmesiyle bilgiye ulaşmak da kolaylaştı. Düşünen insanlar bunun harika olduğunu, yeryüzünün çeşitli bölgelerindeki çocuklar arasındaki eğitim farkının daha kolay kapanabileceğini söylediler. Bilgi her an ulaşılabilir olduğunda bireylere düşünmek için çok daha fazla vakit kalıyordu. Ne yazık ki&nbsp;sistem bir yandan bilgiyi, öte yandan da oluşan boş vakti kontrolünde bulunduruyordu.Önce bilgi üretmek ve yaymak kolaylaştı. Böylelikle de bilginin doğruluğunu kontrol edebilmek ve doğru bilgiye güvenmek diye bir kavram ortadan kalktı. Roma İmparatorluğu zamanından beri bilim insanları doğru bilgiyi korumak ve iletmek için büyük bir çaba sarf etmişlerdi. Özellikle Orta Çağ Avrupasında bilginin ne kadar kolaylıkla elden kayıp gittiği görüldüğünden, Aydınlanma Çağı’nın önemli çabalarından biri doğru bilgiyi saklamak üzere ansiklopedik kaynaklar oluşturmak olmuştu. Oysa İnternet ortaya çıktığında insanlar ilk olarak çoğu evde bulunan ansiklopedilerden kurtuldular. Böylece de&nbsp;bilginin doğruluğunu teyit edebilmenin kolay bir yolu kalmadı.İnternet üzerinde her türlü bilgiye ulaşmak mümkün hale geldi, ama bu bilgilerin hangisinin doğru, hangisinin yanlış olduğuna karar verebilmek de neredeyse imkansızdı. Bu karar noktasında en fazla işe yarayacak olan eğitim ise bilgi edinmekten beceri edinmeye doğru yönlendirilmiş olduğundan İnternet’ten bilgiye ulaşan ama bu bilgiyi düşünce süzgecinden geçirmeyen, gene de kendisinin doğruyu bildiğine fazlasıyla güvenen bir çoğunluk oluştu.Sistem&nbsp;bu düşünmeyen, fakat kolayca inanan toplulukları düşünmekten uzak tutabilmek için boş vakitlerinin de hızla doldurulması gerektiğini&nbsp;biliyordu. Toplumun tüm boş vakitleri de sistemin yarattığı kurgu ürünlerle dolduruldu. Böylelikle insanlık tarihinin daha önce rastlamadığı bir toplum yapısı oluşturuldu. 1492’de Kolomb Atlantik Okyanusu’na açılmak istediğinde kendisi de İspanya kral ve kraliçesi de yeryüzünün küre olduğunu biliyordu, ancak İspanyol köylüsünün bundan haberi yoktu. İspanyol köylüsü kendi hayatı ile ilgili konuları biliyordu ve diğer konular konusunda tamamen bilgisizdi. 21. Yüzyıl başında bireyler bilgisiz olmanın çok daha ötesinde bir sorunla karşı karşıya kaldılar. Artık herkes her şeyi biliyordu, ama bu bilginin çoğu İnternet üzerinden elde edilmiş yanlış bilgiydi. Bireyler bu bilgilere son derece yüksek bir özgüvenle sarılarak inanç sistemleri oluşturdular.Bu inanç sistemleri binlerce yıldır bilinen gerçekleri de sorgular hale geldi. Artık yeryüzünün şeklinin bile düz olduğuna inanan insanlar İnternet üzerinden serbestçe “bilgi” adını verdikleri yanlışları yaymaya, diğerleri de buna inanmaya başladılar. 2021 başında COVID19 aşısı bulunduğunda da düşünme yeteneğini henüz kaybetmemiş bireyler hızla aşı olmaya koşarken toplumun önemli bir kısmı da İnternet üzerinden elde ettikleri yanlış bilgilerle aşıdan uzak durdular. Bu da COVID19 salgınının devamına yardımcı oldu.Tüm bunlar olurken, doğa boş durmadı. Yıllardır doğaya verdiğimiz zarar artık doğanın da kaldırabileceği seviyeyi aştığı için, 2021 karşımıza o anaç, sakin ve hep verici doğa yerine kızgın, çılgın ve hırçın bir doğa getirdi.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yeryüzünün çoğu noktasında daha önce rastlanmamış felaketler oluşmaya başladı.&nbsp;</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Müsilaj denen olguyla ilk olarak 2021’de tanıştık.&nbsp;</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Türkiye’nin o zamanlar tarım yapılabilen güney yarısı ilk defa o sene uzun ve ağır bir kuraklıkla karşılaştı. Çoğu yerde sulama ile üretim yapan çiftçiler üç ekimden iki ekime düştüklerinde rekoltenin artık azalacağını görmüşlerdi.&nbsp;</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Orman yangınları ve seller yüzeyde kalan az toprağında kaybolmasına neden oluyordu.&nbsp;</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Toprakla iç içe yaşayan herkes iklimin değiştiğinin ve geri gelmesinin de kolay olmadığının bilincindeydi.&nbsp;</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Her sene daha da ısınan, değişik yağışlar ve su kıtlığıyla boğuşan büyük şehirlerde de insanlar bu değişikliği artık kabullenmeye başladılar. </li></ul>Dediğim gibi, 2021 iklim krizini herkesin kabullendiği sene oldu. İnsanlar gene de bu krizin sebebinin kendileri olduğunu içlerine sindiremiyorlar. Sindirdiklerinde ise geri dönmek için artık çok geç olacak.

Dünyahali

2021 karşımıza o anaç, sakin ve hep verici doğa yerine kızgın, çılgın ve hırçın bir doğa getirdi.

Günümüz Distopyası

Akdeniz farklı ülkeler ve farklı diller çok çeşitli adlarla bilinmektedir. Roma İmparatorluğu’nda “Bizim Denizimiz” anlamında Mare Nostrum&nbsp;adını kullanmışlardır. Osmanlı’nın Kuzey Afrika’yı ele geçirişi ile Akdeniz’in “Türk Gölü” olarak tanımlanması çabaları bu tabiri hatırlatıyor.Roma İmparatorluğu’nun yıkılışdan sonra ancak Geç Latince döneminde Mare Mediterraneum adı atfedilmiştir. “Orta” anlamında medius ile “toprak” anlamındaki terra kelimelerinin birleşimi ile oluşan mediterraneum kelimesi “toprak(ların) ortasında/arasında” <a fr-original-style="" href="https://www.etymonline.com/word/Mediterranean#etymonline_v_12521" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">demektir</a>.Türkçede ise neden Akdeniz dendiği yine tartışmaya açıktır. Bir açıklamaya göre, pusula yönleri belirli renkler ile ilişkilendirilmiş, bu yüzden kuzeydeki denize “kara”, güneydeki denize “ak” sıfatları yakıştırılmıştır. Ancak pusula yönlerinin renkler ile ilişkilendirilmesi fikri farklı kültürlerde tutarsızlıklarla karşılaşmakta (örneğin bazıları iddia ediyor ki güney “ak” değil “kızıl”dır). Başka iddialara göre doğu yönü “ak” ile ilişkilendirilmiş, ve ilk başta Ege Denizi’ne Akdeniz denmiş, sonradan güneydeki denize de bu isim kullanılmıştır. Başka bir olasılık ise, Akdeniz adının Karadeniz ismine tezat olarak ortaya atılmış olmasıdır. Eğer yanılmıyorsak, Karadeniz isminin geçtiği kaynakların Akdeniz ismi kaynaklarından daha eski olması buna işaret etmektedir.

Kelime Köşesi

Bu haftadan itibaren bültende yer alacak Mahalle Mahalle, mahallelere dair hikâyeler anlatacağımız ve İstanbul'un mahallelerine geniş bir perspektiften bakacağımız bir köşe. Mülkiyet hakkımızdan kamusal alanlardaki uygulamalara ve hatta analizlere kadar birçok başlığı ele almayı hedefliyor. Ve temsil için ilk noktamız Kadıköy.&nbsp;“Düşüncelerin toplumun yararına değilse başka şeyler düşünerek hayatının geri kalanını boşa harcama… Başkalarının neyi neden yaptığını, neyi neden söylediğini ve ne planladıklarını düşünerek, kendi yönetici aklını ihmal ettikçe, sağlayabileceğin faydalardan geri kalırsın…” demiş Marcus Aurelius. Hizmet aşkı, kulağa küpe olacak kadar sık karşılaşılan bir his olmasa da Roma İmparatorluğu’nun altın çağından bir ses… Marcus Aurelius, modern toplumun aşina olduğu sosyal devlet anlayışına ne kadar yakındı bilmiyoruz ama orayı da işaret eden bu sözü anımsayarak başlayalım.<ul><li>Sosyal belediyecilik: Sosyal devlet ve sosyal belediyecilik anlayışının yansımaları bizleri eşit şartlar altında, barış içinde yaşamaya teşvik eder. Buna yönelik uygulamalar son yıllarda mekânsal ve toplumsal yansımalarıyla etrafımızı sarıyor aslında. Anne-çocuk sağlığı merkezleri, sağlık ocakları, gezici sağlık otobüsleri, evsizlere barınma hizmeti sağlamak, ihtiyaç sahiplerine yiyecek, giyecek ve yakacak yardımı yapmak, çeşitli sanat ve beceri kursları açmak bir çırpıda sayabileceğimiz örneklerden.&nbsp; &nbsp;</li><li>Gıda otomatı: Kadıköy Belediyesi’nin Temel İhtiyaç Derneği (<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmMzYzZGY3MjFhMjA0MDAwN2E1MDc0OCZ1c2VyPTVlNWJlYTE3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4YyZhdXRob3I9NWVjMGRmOWYwMTU3NTkxNmExYzdlMDMzJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy50aWRlci5vcmclMjUyRg=="">TİDER</a>) ve makine-insan etkileşimiyle çözümler sunan <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmMzYzZGY3MjFhMjA0MDAwN2E1MDc0OCZ1c2VyPTVlNWJlYTE3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4YyZhdXRob3I9NWVjMGRmOWYwMTU3NTkxNmExYzdlMDMzJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5veGl2by5ldSUyNTJG"">Oxivo</a> ile gerçekleştirdiği “<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmMzYzZGY3MjFhMjA0MDAwN2E1MDc0OCZ1c2VyPTVlNWJlYTE3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4YyZhdXRob3I9NWVjMGRmOWYwMTU3NTkxNmExYzdlMDMzJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5pbnN0YWdyYW0uY29tJTI1MkZwJTI1MkZDRHlwcHlEZ1ZTYSUyNTJGJTI1M0ZpZ3NoaWQlMjUzRDFpNXk4am01a3g3ZWM="">Gıda Otomatı</a>” projesi eşit yaşam şartlarını sağlamasa da sosyal devlet anlayışının en yeni uygulamalarından biri. Bu hafta kullanıma açılan otomatlar, belediyenin sosyolog, psikolog ve sosyal hizmet çalışanları tarafından seçilecek ihtiyaç sahiplerine aylık gıda ve temizlik malzemesi ürünü temin ediyor. Özellikle gıda yardımlarında artışın <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmMzYzZGY3MjFhMjA0MDAwN2E1MDc0OCZ1c2VyPTVlNWJlYTE3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4YyZhdXRob3I9NWVjMGRmOWYwMTU3NTkxNmExYzdlMDMzJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5ueXRpbWVzLmNvbSUyNTJGMjAyMCUyNTJGMDQlMjUyRjA4JTI1MkZidXNpbmVzcyUyNTJGZWNvbm9teSUyNTJGY29yb25hdmlydXMtZm9vZC1iYW5rcy5odG1s"">kaydedildiği</a> pandemi döneminin ardından buna çözüm sağlayacak sistemin temassız olması da dikkat çekiyor.</li></ul>

Aposto İstanbul

Karadeniz ve Marmara arasında yapay bir kanal açma fikri yeni değil; Roma İmparatorluğu dönemine kadar uzanıyor. 16'ncı ve 19'uncu yüzyıllar arasında Osmanlı’da da dönem dönem gündeme geliyor. Günümüzdeyse kanalın Sakarya yerine batıya, Çatalca Yarımadası’na taşındığını görüyoruz. Fikri, dönemin Enerji Bakanlığı müsteşarlarından Yüksel Önem’in kaleminden ilk kez 1985 yılında okuyoruz. Bir dönem Bülent Ecevit tarafından da desteklenen fakat bilim insanlarının uyarılarıyla geri çekilen bu mega proje, 2011 yılında yeniden yankılanmaya başlıyor. Peki neydi bilim insanlarının uyarıları? İnsan eliyle açılacak yeni bir “boğaz”ın İstanbul’un ekosistemine nasıl etkileri olacak?&nbsp;Bardağın boş tarafı: Yeni boğaz hattı, İstanbul’un su ihtiyacının %20’sini karşılayan Terkos Gölü’nün doğusunda kalan bölgeden başlıyor. Durusu Mahallesi’nden geçerek yıllık ortalama verimi 55 hm³ olan Sazlıdere Barajı’na varıyor. Başakşehir’den devam ediyor ve Küçükçekmece Gölü’yle birleşerek Marmara Denizi'yle buluşuyor. Bu güzergâhı sakince takip etmiyor tabii. WWF Türkiye’nin hazırladığı rapora <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmYzI2NWFlYmRiZWMzMDAwN2JkNGJhNCZ1c2VyPTVlYjU0M2NmNzA2NDk0MjU1ZWNmNmE4MCZhdXRob3I9NWYxYjQ5ZTdmY2E4ZGUwMDA5NjcwNDVmJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3ZnRyLmF3c2Fzc2V0cy5wYW5kYS5vcmclMjUyRmRvd25sb2FkcyUyNTJGa2FuYWxpc3RhbmJ1bF8zLnBkZiUyNTNGOTcyMCUyNTJGeWFrYW5hbHlhaXN0YW5idWw="">göre</a>, Terkos Gölü koruma alanına 5,4 kilometre boyunca temas etmesiyle göle tuzlu su karışmasına sebep oluyor. Ayrıca Sazlıdere Barajı’nın kullanım dışı kalması ve Küçükçekmece Gölü’nün tamamen kanalla birleşmesi anlamına geliyor. ÇED Raporu’na göre bu durum İstanbul için 32,7 milyon metreküp suyun, yani su rezervlerinin %3’ünün kaybı demek. İBB’nin hesabına göre sayılar daha ciddi. İklim değişikliği sebebiyle hâlihazırda su kaynaklarının azalması riskiyle karşı karşıya olan İstanbul için Kanal İstanbul projesi, her üç İstanbulludan birinin susuz kalmasına eş değer.&nbsp;&nbsp;Tatlı-tuzlu dengesi: Birbirine karışan sular sadece Terkos’la sınırlı değil. WWF Türkiye, raporunda İstanbul Boğazı’nın Karadeniz’e yakın özellikler taşıyan üst akıntısıyla Marmara Denizi’ne benzer alt akıntısında ve genel deniz suyu özelliklerinde hızlı değişimler olacağını öngörüyor. Kanal İstanbul’un açılmasıyla yaklaşık dört Sakarya Nehri büyüklüğünde tatlı suyun Marmara Denizi’ne karışması bekleniyor. Bu durumda Marmara’da oksijen seviyesi düşecek, alt tabandaki hidrojen sülfür oranıysa hızla artacak. BBC’nin haberine <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmYzI2NWFlYmRiZWMzMDAwN2JkNGJhNCZ1c2VyPTVlYjU0M2NmNzA2NDk0MjU1ZWNmNmE4MCZhdXRob3I9NWYxYjQ5ZTdmY2E4ZGUwMDA5NjcwNDVmJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy55b3V0dWJlLmNvbSUyNTJGd2F0Y2glMjUzRnYlMjUzRGktdVE1NnNZSHlB"">göre</a> bu durum, lodos estiğinde İstanbul’u “çürük yumurta” kokusuyla dolduracak. Su dengelerinin bu denli değişmesi, deniz canlıların yaşam alanlarını da etkiliyor kuşkusuz. WWF Türkiye’nin verdiği sayılar gösteriyor ki Karadeniz’in canlılık açısından pek de iç açıcı olmayan suları, Marmara Denizi’nin çeşitliliğinde ciddi bir azalma yaşatacak: Tehdit altındaki üç yunus türü dâhil 86 canlı türü yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalacak.Ya yaban hayat? Projenin etki alanı içinde kalan tüm sulak alanlar için Trakya’nın önemli doğal habitatları diyebiliriz. Terkos ve Küçükçekmece gölleri özellikle kış aylarında 10 binden fazla kuşa ev sahipliği yapıyor. Küçükçekmece ayrıca deniz canlıları için de bir üreme bölgesi. Alanın dikkat çeken memeli türleri arasındaysa uzun ayaklı yarasa, Akdeniz nalburunlu yarasası, Beyaz kesicidişli körfare, Avrupa gelengisi ve su samuru var. Bu isimleri hiç duymamış olabilirsiniz; ama doğal dengenin içinde kendilerine önemli yer bulan bu canlılar, aynı zamanda Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği’nin kırmızı listesinde nesli tükenme tehlikesi olan hayvanlar arasında&nbsp;Kestane, gürgen, palamut: ÇED Raporu, Kanal’ın yaklaşık 550 hektar orman alanının olumsuz etkileneceğini belirtiyor. Bu, yaklaşık 15 Yıldız Parkı demek. İBB’nin öngörüsü yaklaşık 23 milyon metrekarelik bir ormanlık alanın yok olacağı yönünde. Projede tahrip olan orman alanını telafi etmek adına 34 milyon metrekare yeni yeşil alan çalışması yapılacağı sözü veriliyor; fakat TMMOB Şehir Plancıları Odası İstanbul Şubesi Yönetim Kurulu Üyesi Doç. Dr. Pelin Pınar Giritlioğlu’na göre orman sadece yeni ağaç dikilerek hızlıca yeniden canlandırılabilecek bir organizma değil. Toprağı, mantarı, küfü ve yosunuyla bütüncül bir varlık olan orman alanlarının tahribatı, bu bölgede bulunan toplam 575 bitki ailesini önemli ölçüde etkiliyor. Proje aynı zamanda İstanbul’un ve hatta tüm Trakya’nın tarım alanlarının 4.071 hektarına mal olacak. Bu alan, Kadıköy’ün tamamı kadar geniş ve İstanbul’un özellikle buğday ihtiyacını ciddi ölçüde karşılıyor. Kanal açıldığı takdirde, bu alanların kullanımı mümkün olmayacak.&nbsp;Kaynakça: Kanal İstanbul ÇED Raporu, Aralık 2019. Kanal İstanbul Çalıştay Raporu, İstanbul Büyükşehir Belediyesi, 10 Ocak 2020.&nbsp; İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kanal İstanbul Projesi Komisyon Raporu, 2020.

Kanal İstanbul’un siyasi ve ekonomik etkileri konuşulmaya devam ederken doğayı yeterince düşünüyor muyuz? Kanal İstanbul’un ekolojik etkileriyle ilgili yeterince bilgi sahibi miyiz? 

Roma İmparatorluğu ile ilgili hikayeler