<img src="https://images.aposto.com/2025/10/1/1762791846925.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.54" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><h1 fr-original-style="" style="font-size: 2em; margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">'Mamdani’nin annesi' değil Hint sinemasının ödüllü ismi: Üç filmde Mira Nair sineması</h1>New York City’nin seçilmiş belediye başkanı Zohran Mamdani’nin günlerdir okuduğumuz başarı hikayesi bir yana, onun Hindistan sinemasının en önemli isimlerinden Mira Nair’in oğlu olduğunu biliyor muydunuz? Dünya sinemasının yetenekli kadınlarından, yönetmen, yapımcı ve oyuncu Mira Nair’in etkileyici kariyerine bir yolculuk...Yazı: Emre EminoğluNew York City’nin çiçeği burnunda Belediye Başkanı&nbsp;Zohran Mamdani’nin adını ilk kez söz konusu seçimlerden birkaç ay önce duydum. Sinemayla ilişkisi yoğun olan herkes gibi, ilk internet aramamda benim de dikkatimi çeken annesinin adıydı: Mira Nair.&nbsp;Çağdaş Hindistan sinemasının günümüzdeki en önemli temsilcilerinden olan&nbsp;Mira Nair, göçmenlerin ve kadınların başarılı olmasının çok daha zor olduğu bir dönemde filmleriyle Cannes ve Venedik Film Festivalleri’nden Akademi Ödülleri’ne kadar birçok sahnede başarıya ulaşmıştı. Bugün ve yarın birçok kişi ondan&nbsp;“Zohran Mamdani’nin annesi”&nbsp;olarak bahsedecektir belki. Oysa bambaşka bir arenada yükselişe geçen Mamdani, benim için&nbsp;“Mira Nair’in oğlu” olmaya devam edecek.<img src="https://images.aposto.com/2025/10/1/1762791901504.png" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable" style="border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box; width: 100%; max-width: 550px;" ratio="1.38">Mira Nair ve oğlu Zohran Mamdani, Queen of Katwe&nbsp;filminin galasında, 2016 | Fotoğraf: Magnav Emirates<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Mira Nair sineması</h2>Abisinin motosikletini mahveden küçük Krishna, 500 rupilik borcunu ödemek için sirkte çalışmak zorundadır. Hareketli ama hüzünlü, geleneksel bir müzik eşliğinde onu şehri terk etmek üzere olan sirkte çalışırken görürüz. Çadırlar toplanmakta, renkli kostümler sandıklara, hayvanlar kafeslerine geri konmaktadır. Sirk sahibi Krishna’ya biraz para verir, onu erzak almak için çarşıya gönderir. Krishna tepeleri ve çayırları aşıp çabucak gidip gelmiştir ama döndüğünde sirk çoktan toplanıp gitmiştir. Çöplerin, muşamba ve bez parçalarının dışında hiçbir şeyin olmadığı boş araziye uzunca bir bakış atar—geride bırakılmıştır. Sirk gitmiş, Krishna çaresizliğiyle kalmış, gerçeklerle yüzleşmiştir.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Hindistan sineması denince akla Bollywood’un gösterişli ve kalabalık sahneleri gelse de, Salaam Bombay!’ın bu ilk dakikaları gibi Mira Nair sinemasında peri tozundan arındırılmış, çok daha gerçekçi bir Hindistan portresi vardır.</li></ul> <p contenteditable="false" fr-original-class="custom-button-wrapper fr-deletable" fr-original-style="text-align:center" style="text-align: center; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><a bgcolor="#e06535" color="#000000" contenteditable="false" fr-original-class="custom-button-link" fr-original-style="background-color:#e06535 !important;color:#090909 !important" href="https://aposto.com/s/mamdaninin-annesi-degil-hint-sinemasinin-odullu-ismi-uc-filmde?a=customButton" rel="noreferrer" style="background-color: rgb(224, 101, 53) !important; color: rgb(9, 9, 9) !important; text-decoration: none; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">YAZININ DEVAMI</a>

Duende

New York City’nin çiçeği burnunda Belediye Başkanı Zohran Mamdani’nin adını ilk kez söz konusu seçimlerden birkaç ay önce duydum. Sinemayla ilişkisi yoğun olan herkes gibi, ilk internet aramamda benim de dikkatimi çeken annesinin adıydı: Mira Nair.&nbsp;Çağdaş Hindistan sinemasının günümüzdeki en önemli temsilcilerinden olan Mira Nair, göçmenlerin ve kadınların başarılı olmasının çok daha zor olduğu bir dönemde filmleriyle Cannes ve Venedik Film Festivalleri’nden Akademi Ödülleri’ne kadar birçok sahnede başarıya ulaşmıştı. Bugün ve yarın birçok kişi ondan “Zohran Mamdani’nin annesi”&nbsp;olarak bahsedecektir belki. Oysa bambaşka bir arenada yükselişe geçen Mamdani, benim için “Mira Nair’in oğlu” olmaya devam edecek.<img src="https://images.aposto.com/2025/10/1/1762770083981.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.38" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Mira Nair ve oğlu Zohran Mamdani, Queen of Katwe&nbsp;filminin galasında, 2016 | Fotoğraf: Magnav Emirates<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Mira Nair sineması</h2>Abisinin motosikletini mahveden küçük Krishna, 500 rupilik borcunu ödemek için sirkte çalışmak zorundadır. Hareketli ama hüzünlü, geleneksel bir müzik eşliğinde onu şehri terk etmek üzere olan sirkte çalışırken görürüz. Çadırlar toplanmakta, renkli kostümler sandıklara, hayvanlar kafeslerine geri konmaktadır. Sirk sahibi Krishna’ya biraz para verir, onu erzak almak için çarşıya gönderir. Krishna tepeleri ve çayırları aşıp çabucak gidip gelmiştir ama döndüğünde sirk çoktan toplanıp gitmiştir. Çöplerin, muşamba ve bez parçalarının dışında hiçbir şeyin olmadığı boş araziye uzunca bir bakış atar—geride bırakılmıştır. Sirk gitmiş, Krishna çaresizliğiyle kalmış, gerçeklerle yüzleşmiştir.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Hindistan sineması denince akla Bollywood’un gösterişli ve kalabalık sahneleri gelse de, Salaam Bombay!’ın bu ilk dakikaları gibi Mira Nair sinemasında peri tozundan arındırılmış, çok daha gerçekçi bir Hindistan portresi vardır.</li></ul>Mira Nair, 15 Ekim 1957’de Doğu Hindistan’ın Orissa eyaletinde doğdu. 18'ine gelene kadar iki abisi, devlet memuru babaları, sosyal hizmetler görevlisi anneleriyle eyaletin başkenti Bhubaneswar’da yaşadılar. Buradaki Katolik İrlandalı misyoner okulu Tara Hall’da İngiliz dili ve edebiyatına merak saldı. Daha sonra “Hindistan’da küçük bir kasabada büyüdüm ama kitaplarla dünyayı tanıdım” diyecekti. Ardından Delhi Üniversitesi’ne sosyoloji okudu; üniversitenin ilk yılında kazandığı bursla Harvard Üniversitesi’ne transfer oldu. Sinemacı olmadan önce, ödüllü bir tiyatro oyuncusuydu.<img src="https://images.aposto.com/2025/10/1/1762770331141.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.79" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Monsoon Wedding | Kaynak: MUBIİlk filmleri, Hindistan’daki ya da ülkenin dışındaki Hindistan kültürünü ve geleneklerini inceleyen belgesel filmler Jama Masjid Street Journal&nbsp;(1979), So Far from India (1983) ve&nbsp;India Cabaret (1984) oldu. 1983’te arkadaşı Sooni Taraporevala ile yazdıkları, küçük bir çocuğun Bombay sokaklarındaki mücadelesini konu alan filmi Salaam Bombay! (1988), Cannes Film Festivali’ndeki Altın Kamera ödülü dahil birçok uluslararası ödül kazandı ve En İyi Yabancı Dilde Film kategorisinde Oscar adaylığı elde etti.&nbsp;Taraporevala ile işbirlikleri, Hintli bir ailenin Uganda'dan Mississippi'ye uzanan hikayesi Mississippi Masala’da (1991) devam etti. 1990’lardaki dört filmin ardından, Monsoon Wedding&nbsp;(2001) ile bu kez Punjabi düğün geleneklerini mercek altına aldı ve hem festivallerde hem de gişede yüzü güldü. Venedik Film Festivali’nde Altın Aslan kazanan ilk kadın&nbsp;unvanını aldı, film 30 milyon doları aşkın gişe yaptı.&nbsp;Başarıları nedeniyle televizyon kanallarının, büyük prodüksiyon şirketlerinin gözü üzerindeydi: Reese Witherspoon’lu dönem filmi Vanity Fair (2004) ve HBO’nun televizyon filmi Hysterical Blindness’ı (2002) çektikten sonra Harry Potter serisinin beşinci filmini yönetmesi için teklif aldı. Fakat “Ben her şeyden önce bir bağımsız film yapımcısıyım. Her zaman kendi kumaşımı kendim keserim” diyen Nair, teklifi geri çevirerek bağımsız bir film, Hindistan kökenli ABD'li yazar Jhumpa Lahiri’nin Pulitzer ödüllü aynı adlı romanının uyarlaması The Namesake’i (2006) yaptı.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2025/10/1/1762769887455.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.51" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Mira Nair, Akademi eski başkanı Cherly Boone ile, 2016 | Fotoğraf: Richard Harbaugh / ©A.M.P.A.S.Neden başka bir sanat dalını değil de sinemayı seçtiği sorulduğunda “Ben insanlarla çalışmayı seviyorum ve eğer güçlü bir yanım varsa, o da bu” diyen Nair, September 11 (2002), New York, I Love You&nbsp;(2008), 8 (2008), Words with Gods&nbsp;(2014) gibi antoloji filmlerde, farklı yönetmenlerle&nbsp;kolektif üretimi&nbsp;tattı.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Atlantik Okyanusu’nu geçen ilk kadın pilot Earhart’ı konu alan Amelia (2009) ve satrancın Ugandalı harika çocuğu Phiona Mutesi’ye dair&nbsp;Queen of Katwe&nbsp;(2016) ile biyografi, The Reluctant Fundamentalist (2012) ile politik gerilim gibi farklı türler denedi.&nbsp;</li></ul>“Biz kendi hikayelerimizi anlatmazsak başka kimse anlatmayacak” diyor Mira Nair. Ve belgeselle olan ilişkisinin ve sosyoloji eğitiminin&nbsp;de katkısıyla sosyal gerçekçiliğe yaklaşan bir tarzda filmler yapmaya ve kendi hikayelerini anlatmaya devam ediyor. Kimi zaman doğup büyüdüğü Hindistan’a, kimi zaman ABD’de Hindistan kökenli bir göçmen olmaya, hatta bazen eski eşi gibi Uganda’da yaşayan Hindistanlılara dair hikayeleri…<img src="https://images.aposto.com/2025/10/1/1762769697462.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.79" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Salaam Bombay! | Kaynak: MUBI<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Üç filmde Mira Nair</h2>'Salaam Bombay!', 1988Zorbalığa misilleme olarak abisinin motosikletini mahveden küçük Krishna, borcunu ödemesi için terk edilir. Bombay’a gider; sokak çocukları, uyuşturucu satıcıları ve seks işçileriyle dol bir gecekondu mahallesindeki çay ocağında çalışmaya başlar. Annesine dönmek için yanıp tutuşsa da gerekli parayı biriktirebilecek midir? Mira Nair filmografisinin en sevilen halkası, duygusal gücü yüksek olsa da karakterinin çıkışsızlığını ajite etmiyor.'Monsoon Wedding', 2001Yeni Delhi’nin üst-orta sınıfından Verma ailesi, kızları Aditi’nin mühendis Hemant ile evlenmesini arzulamaktadır. Halihazırda yaşadığı ilişkinin bir geleceği olmadığını düşünen genç kadın teklife sıcak bakar ve dünyanın dört bir yanından akrabalar, muson yağmurlarının eşlik ettiği görkemli düğüne akın ederler. Pencap kültürünü beyazperdeye yansıtan Monsoon Wedding, komedi ve melodramı aynı kazanda eritmeyi başarıyor.'Queen of Katwe', 201610 yaşındaki Phiona ve ailesi, Uganda'daki Kampala şehrinin gecekondu mahallesi Katwe'de yaşam mücadelesi vermektedir. Bir gün misyonerlik programında, çocuklara futbol koçluğu yapmanın yanında satranç da öğreten Robert'la tanışınca, Phiona'nın dünyası değişir. Robert'ın rehberliğinde önce grubun, sonra ülkenin en iyi satranç oyuncusu olur. Queen of Katwe, bir genç kadının satrançla değişen yaşamını konu alıyor.

New York City’nin seçilmiş belediye başkanı Zohran Mamdani’nin günlerdir okuduğumuz başarı hikayesi bir yana, onun Hindistan sinemasının en önemli isimlerinden Mira Nair’in oğlu olduğunu biliyor muydunuz? Dünya sinemasının yetenekli kadınlarından, yönetmen, yapımcı ve oyuncu Mira Nair’in etkileyici kariyerine bir yolculuk...

'Mamdani’nin annesi' değil Hint sinemasının ödüllü ismi: Üç filmde Mira Nair sineması

<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">• Şehirde:</h3><ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">King of the Circus&nbsp;/ Max, der Zirkuskönig / Sirkin Kralı&nbsp;(1924, Édouard-Émile Violet); Bir Yaz Gecesi Festivali kapsamında ve Islandman (feat. Okay Temiz) müzikleri eşliğinde, 13 Ağustos saat 21.00’de Beykoz Kundura’da,</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Mon Oncle&nbsp;/ Amcam&nbsp;(1958, Jacques Tati); Tati Haftası kapsamında, hafta boyunca değişen seanslarda Başka Sinema salonlarında gösteriliyor.</li></ul>

“Birçok kişi sessiz filmlerin siyah-beyaz olduğuna inanıyor, oysa bu doğru değil” diyor Elif Rongen Kaynakçı. Ben de bir zamanlar sessiz filmlerin sadece siyah-beyaz değil, sıkıcı olduğunu düşünenlerdendim. Fikrimi değiştirense (muhtemelen birçok izleyicinin fikrini değiştirdiği gibi) popüler bir şarkıcımızın “no diyalog no konuşma” olduğu gerekçesiyle para iadesi istediği The Artist&nbsp;(2011, Michel Hazanavicius) filmi oldu. Yıllar sonra; pandemi döneminde ABD’deki dijital platformlar sayesinde Buster Keaton, Charlie Chaplin ve Georges Méliès filmleriyle tanıştım.Geçtiğimiz yıl ise sessiz sinemaya olan bakışım dramatik bir şekilde değişti: Beykoz Kundura’nın Bir Yaz Gecesi Festivali’nde izlediğim ve Baba Zula’nın müzikleriyle eşlik ettiği Salomé (1922, Charles Bryant ve Alla Nazimova) bana bambaşka bir deneyim yaşattı. Sessiz sinemada ihtimaller sonsuzdu.&nbsp;Bir Yaz Gecesi Festivali’nin geleneksel olarak yer verdiği sessiz sinema seçkisi, 11-13 Ağustos tarihlerinde bu kez sirk filmleri temasıyla gösteriliyor. Frank Bockius (11 Ağustos), Korhan Futacı (12 Ağustos) ve Islandman (feat. Okay Temiz) (13 Ağustos) seçkideki filmlere müzikleriyle eşlik ediyor. Festivalin sessiz film programının küratörü ve aynı zamanda Amsterdam’daki sinema müzesi EYE Filmmuseum’un sessiz sinema küratörü olan Elif Rongen-Kaynakçı ile Bir Yaz Gecesi Festivali’nin bu seneki seçkisini, modern zamanlarda sessiz sinema izlemeyi, izletmeyi konuştuk:<img src="https://images.aposto.com/2023/7/2/1691520729181.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.67" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Elif Rongen-Kaynakçı | Kaynak: Beykoz KunduraSessiz sinema döneminde sirk filmleri yaygın bir tema mı?&nbsp;Sirk filmleri gerçekten yaygın, zira zaten sinema ortaya çıktığında bir bakıma sirkin bir parçası gibiydi. Konulu ilk filmlerde oynayan oyuncular da genellikle sirk veya vodvil tiyatrosundan gelen oyunculardı. Oyunculuk yeteneğinden çok performansları için seçiliyorlardı. Örneğin Buster Keaton’ı düşünün; anne-babası vodvil komedyeniydi, Buster da 3 yaşından itibaren sahne alarak düşüp kalkmayı öğrendi. Sonra bunları slapstick komedilerinde kullandı. Belki bu nedenlerle sirkler, ortam olarak da erken sinemacıların kendi yaşam tarzlarına yakın geliyordu diyebiliriz.Filmler bugünkü teknolojiyle perdede gösterilebilmeleri için nasıl bir restorasyon ve adaptasyon sürecineden geçiyor?Festivalde gösterdiğimiz filmler DCP uzerinden gösteriliyor, yani teknolojik olarak yeni çıkan filmlerden farklı değil. Ancak elbette bu filmler 35mm pelikül üzerine çekilmiş ve gösterilmiş filmler. Arşivler bu filmleri pelikülden dijitale aktarıp bugün artık dijital restorasyon yapıyorlar. Ancak örneğin bu filmler de yeni filmler gibi post-yapımdan da geçiyor. Oynama hızı belirleniyor, eksik ara yazıları tamamlanıp ekleniyor, orijinal renkler ve gri tonları peliküle bakılarak yeniden grade ediliyor...<img src="https://images.aposto.com/2023/7/2/1691520439070.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.25" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Sessiz film restorasyonu | Kaynak: Beykoz KunduraSirk Kısaları seçkisinde kaç film izleyeceğiz ve seçki tüm filmlerin sirkte geçmesi dışında bir bütünlük taşıyor mu?&nbsp;Kısalar, 11 Ağustos Cuma programının sadece bir parçası. Aslında akşamın esas filmi 40 dakikalık bir Danimarka filmi: The Great Circus Catastrophe&nbsp;/&nbsp;Sirkte Yangın. Bu uzunluk filmin çekildiği 1912 için uzun bile sayılabilir. Öte yandan 1912’de sinemaya gidenler zaten bir seansta birden fazla film izliyordu. Yani en uzun film 40 dakika sürse de izleyici seansa dâhil olan kısalarla birlikte bazen iki saate yakın bir program izleme şansı buluyordu. Biz de bundan ilhâmla, sirk deyince aklımıza gelen kurmaca filmler dışında bazı gerçek sahne performanslarının kayıtlarını da paylaşmak istedik. Bu bağlamda 1902 senesinden kalma Acrobatic Sisters Dainef&nbsp;/&nbsp;Dainef Kızkardeşler Altılısı&nbsp;programda.&nbsp;Bu altı akrobat, 1890’ların sonundan başlayarak bütün dünyayı dolaşıp gösteriler yapmışlar. Hâlâ da Eye Filmmuseum’un erken dönem koleksiyonunun en popüler filmlerinden biri. Bu filmi izleyen her küratör, belgeselci veya video sanatçısı bir şekilde yeniden izlemek ve izletmek istiyor. Yine Eye Filmmuseum’dan gelen kısa bir komedi ise 1909 tarihli In Love with the Bearded Woman&nbsp;/ Sirk Sanatçısı Max’ta,&nbsp;Max Linder sirkte çalışan sakallı kadına âşık oluyor. Biliyorsunuz 13 Ağustos Pazar akşamı göstereceğimiz filmde de Max Linder başrolde. Onun erken dönem kısalarından birini seçerek kariyerinde birden fazla sirk konulu film olduğunu da göstermek istedik.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2023/7/2/1691520281053.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.78" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Acrobatic Sisters Dainef | Kaynak: Beykoz Kundura12 Ağustos Cumartesi gecesi gösterilecek&nbsp;Unknown&nbsp;kült bir korku filmi. Sessiz sinema döneminde janr sineması hakkında ne söyleyebilirsin?&nbsp;Bu filmi biz bugün korku filmi olarak sınıflandırabiliriz. Ancak bence çekildiği dönemde daha çok esrarengiz bir film olarak sunulmuş. Ancak yönetmen Todd Browning -ki meşhur Freaks&nbsp;filminin de yönetmeni- gerçekten çok uçuk atmosferler yaratıyor ve dokunduğu her şey hemen kült oluyor. Oyuncu Lon Chaney de dönemin en etkileyici karakter oyuncularından biri. Bu unsurlar bir araya gelince ortaya bu şaşırtıcı film çıkmış.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2023/7/2/1691520311781.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.30" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Unknown | Kaynak: Beykoz KunduraMax Linder dönemin en önemli yıldızlarından. Sessiz sinemaya ilgili izleyicinin&nbsp;King of the Circus / Sirkin Kralı&nbsp;(1924, Édouard-Émile Violet) sonrasında şayet erişebilirlerse onun hangi filmlerini izlemesini önerirsin?Özellikle Max Linder, aslında komedinin öncülerinden; hatta belki de dünya çapında isim yapan, izleyici tarafından tanınıp izlenen ilk komedyen. Yani Chaplin’den çok önce meşhur oluyor ve dünya çapında ilk yıldızlardan. İlk filmini 1905’de yapıyor (Chaplin’in ilk filmi 1914’de). Max Linder bazı tiyatro oyunlarında oynadıktan sonra Pathe şirketi için film çekmeye başlıyor, kısa zamanda çok meşhur oluyor. Ancak 1914’te savaş çıkınca orduya alınıyor. Savaşta ağır sekilde yaralanıyor. 1916’da ABD’ye gidip orada film kariyerini sürdürmeye karar veriyor. Ancak bu sırada hem rekabet büyümüş, hem Linder depresyona giriyor vesaire... Nihayet 1925 senesinde eşiyle beraber hap alarak intihar ediyorlar. Gösterdiğimiz film de -1925’de çektiği- Linder’in son filmi. Açıkçası Linder filmlerini bulup izlemek kolay olmayabilir, öte yandan elbette internette bazı filmlerin farklı versiyonları da yok değil. Ama biz Bir Yaz Gecesi Festivali’nde hep en iyi ve en son restore edilmiş versiyonu göstermeye özen gösteriyoruz. Sirkin Kralı’nı da Lobster Films’in 11 farklı arşivde bulunan farklı versiyonları karşılaştırıp birleştirerek filmi eski bütünlüğüne kavuşturan 2020 restore versiyonuyla izleyeceğiz.<img src="https://images.aposto.com/2023/7/2/1691520374027.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.77" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">King of the Circus | Kaynak: Beykoz KunduraBir Yaz Gecesi Festivali’nin sessiz sinema programı artık bir geleneğe dönüştü. Önceki yıllardan gözlemlediğin kadarıyla Türkiye’deki izleyicinin sessiz sinemaya olan ilgisi nasıl?Gördüğüm kadarıyla ilgi büyük, gösterimler dolup taşıyor. İzleyici bu konuda belki baştan çok bilgili olmasa da merak ederek geliyor ve tahminimce de olumlu bir izlenimle ayrılıyor. Hatta ondan sonraki sessiz filmin gösterimini de takip ediyor ve geliyor. Zaten bence de en önemlisi bu filmleri izlerken her türlü deneyime açık olmak, önyargılardan kaçınmak. Örneğin birçok kişi sessiz filmlerin siyah-beyaz olduğuna inanıyor, oysa bu doğru değil. Filmler daha baştan itibaren siyah-beyaz çekilse de sonradan pelikül üstünde renklendirilerek sinemalarda bu renkli versiyonlarıyla gösteriliyordu. Yani izleyici beyazperdede renkli sahneler izliyordu. Bugün restorasyonlar da bu renkleri de kapsayarak yapılıyor. Örneğin bu sene Sirkte Yangın filmindeki yangın sahnelerinin de kıpkırmızı olduğunu görebileceğiz. Aynı şekilde sessiz sinemada sadece kısıtlı türler veya konular olduğu da doğru degil. Sonuçta izleyicinin ilgisini uyandıracak her şey hakkında filmler her zaman yapılagelmiş.Festival dışında Türkiye’de sessiz sinemayı takip etmek isteyen izleyiciye önerebileceğin farklı etkinlikler var mı?&nbsp;Kundura Sinema ilk yılından itibaren tematik sessiz film programları yapıyor. Örneğin Sinemanın Öncü Kadınları programı, sinemanın ilk dönem kadın sinemacılarının filmlerini seyirciyle buluşturuyor. 2022’nin ekim ayında Kadıköy Sinematek/Sinema Evi’nde Sessiz Perşembe programı başladı. Burada sene içinde düzenli olarak sessiz sinema ve canlı müzik izlemek mümkün. Onun dışında da gerek Gezici Festival gibi festivaller gerekse de örneğin Pera Müzesi gibi kurumlar, belli temalar dâhilinde sessiz film de gösteriyorlar. Son olarak da evde bazı platformlardan sessiz film izlemek mümkün. Aslında pek bilinmese de Netflix’te bile bir ara sessiz İsveç filmleri vardı, bimiyorum hâlâ duruyor mudur... Onun dışında Eye Filmmuseum’un Eye Film Player, Cinematheque Française’in HENRI veya Danimarka Film Enstitüsü’nün stumfilm.dk gibi streaming platformları; ücretsiz, dünyaya açık ve İngilizce altyazılı filmleri içlerinde barındırıyorlar.

Bir Yaz Gecesi Festivali’nin sessiz film programı küratörü Elif Rongen-Kaynakçı ile festivalin bu yılki seçkisini konuştuk.

Bir yaz gecesi, perdede sessiz sinema.

<h4 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Gösteri cümbüşü</h4>Mehmet Selahattin’in bu haftaki yazısında bir performans sanatı olan sirk gösterilerini izliyoruz. <a fr-original-style="" href="https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/192491" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Sirk gösterileri</a>, geleneksel Türk tiyatrosu içinde yer alan halk tiyatrosunun sözsüz oyunlar kısmında kendisine yer buluyor. Çünkü halk tiyatrosu geleneği şehirlerdeki seçkin sınıf dışında kalan toplumsal sınıfların ilgi gösterdiği, metne dayalı olmasa da profesyonel şekilde yapılan bir tür.&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://twitter.com/TekinDeniz_/status/1429015932798742536" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Osmanlı’daki sirk gösterileri</a> hüner, spor, dans gibi pek çok kategoriye ayrılmış. Bunlardan hüner gösterileri yapanlar arasında cambaz, gözbağcı, kuzebaz, zorba; sportif gösteriler arasında cirit, güreş, okçuluk; dans gösterileri arasında köçek, çengi, tavşan, curcunabaz ve daha pek çok grup yer alıyordu.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2022/0/1/1643048266937.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.77" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><a fr-original-style="" href="https://www.kolektomani.com/wp-content/uploads/2016/09/kolektomani-cambaz-minyatur-628x356.jpg" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Osmanlı’daki bir şenlik</a>Osmanlı’da bu gösterilerin gelişmesi ise -başka alanlarda olduğu gibi- pek çok bileşenin katkısıyla olmuş. Örneğin Yahudiler hokkabazlık ve soytarılığın gelişmesine katkı sağladı. Ancak asıl etken Roma İmparatorluğu’ndaki mimus oyuncularıydı.&nbsp;Sirk gösterilerinin bizdeki geçmişi eskiye dayansa da asıl altın çağını <a fr-original-style="" href="https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1602608" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">16. yüzyıldan 18. yüzyıl ortalarına kadar</a> devam eden Osmanlı şenliklerinde yaşadı. Ancak buna rağmen bir sanat olarak geliş(e)medi. Aslında Batı’da da tıpkı Osmanlı’daki gibi her sirk gösterisi ayrı ayrı icra ediliyordu. Ta ki 18. yüzyıla kadar. 1700’lerde İngiliz ordusunda bir süvari olan <a fr-original-style="" href="http://masadergi.com/tiyatro-ve-sirk/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Philip Ashley</a> tüm bu farklı sirk gösterilerini bir araya getirdi ve “modern sirkin babası” unvanını kazandı.<img src="https://images.aposto.com/2022/0/1/1643048305925.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.63" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><a fr-original-style="" href="https://i.pinimg.com/564x/e5/83/ac/e583aca78c2840106bce6e9c67f135af.jpg" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Surname-i Vehbî’de yer alan bir şenlik</a>Biz de ise Tanzimat dönemiyle başlayıp Cumhuriyet döneminde de devam eden Batılılaşma ile geleneksel sanatların yanı sıra sirk sanatı da gelişme gösteremedi. <a fr-original-style="" href="https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/192491" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">İslam</a> da sirk sanatının gelişmesini engelledi. Çünkü sirk sanatları “her şeyden önce doğaya karşı insan bedeninin bir meydan okuması niteliğini” taşımaktaydı. “Sirk sanatının ve sanat olmadan önce sirkin içinde yer alan her bir disiplinin kökenleri incelendiğinde, söz konusu bu beden gösterilerini gerçekleştirmenin altında yatan amaç, insan bedeninin izleyende hayranlık uyandırması, şaşırtıcı ya da mucizevi olması ve tanrısal bir özelliğe bürünmesi”ydi. Diğer bir sebep, tarihçilerin Osmanlı’daki bu gösterileri kayıt altına almamasıydı. Bu tespit aynı dönemde Avrupa’daki Rönesans şenliklerinin yazar ya da şairlerin önderliğinde düzenlenerek metinsel bir bütünlük sağlanarak gelişmesiyle ilişkilendirilmiş.&nbsp;Bu bağlamda bakıldığında Mehmet Selahattin’in Cumhuriyet dönemindeki bir sirk gösterisini yazarak bu misyonu kısmen de olsa yerine getirdiğini söylemek yanlış olmayacak. Zira bu tarihlerde son izlerini gördüğümüz sirk sanatı artık çadır sirki şeklinde varlığını sürdürüyor.

Sirk ile ilgili hikayeler