Sokaktan Olimpiyat Oyunlarına: 3X3 Basketbol

Tek pota, ampul, sokak. Okul bahçesinde ve parklarda basketbolla ilişkimizi tanımlayan bu birkaç kelime artık Olimpiyat Oyunları’nın bir parçası. Televizyonda, bazen sabahın ilk ışıklarına kadar uyanık kalarak bazen de parkede Euroleague logosuyla izlediğimiz sporu sokağa uyarlama biçimimiz bu yıl ilk defa Tokyo’da Olimpiyat Oyunları’nın madalya podyumunda kendisine yer buldu. 

Kaynak: Red Bull

Sokaktan kurumsala: Uluslararası Olimpiyat Komitesi’nin (IOC) yaptırdığı bir araştırmaya göre dünyadaki kent sporları arasında en popüler takım oyunu olan sokak basketbolunun kurallarının Uluslararası Basketbol Federasyonu (FIBA) tarafından tanımlanması ve resmi turnuvaların ortaya çıkmasıysa yaklaşık 15 yıl öncesine dayanıyor. 

FIBA’nın 2007’de evrensel kurallarını ilan ettiği ve sahada sınırladığı oyuncu sayısıyla isimlendirdiği 3x3 basketbolun kendisine profesyonel olarak yer bulduğu ilk resmi uluslararası turnuva 2010’da Singapur’da düzenlenen Dünya Gençlik Oyunları oldu. Bundan bir yıl sonra, 2011’de ise FIBA tarafından düzenlenen ilk millî takım etkinliği olan U18 Dünya Şampiyonası düzenlendi. Bu organizasyonların gördüğü ilgiyi göz ardı etmeyen FIBA, 2012’de takımların şehirleri temsil ettiği ve para ödülü kazandığı FIBA 3x3 Dünya Turu’nun lansmanını yaptı. 3x3 basketbolun popülaritesi git gide artıyordu.

2010’ların ikinci yarısıyla birlikte 3x3 basketbol artık IOC’nin de radarına girmişti. Özellikle gençlerin Olimpiyat Oyunları’na olan ilgisini artırmak için yeni sporları dahil etme arayışı içinde olan Komite süre olarak daha kısa olan, daha fazla hareketin olduğu ve gençler arasında daha popüler olan branşlara yöneliyordu. Rio’da düzenlenen 2016 Yaz Olimpiyatları’nda ilk kez düzenlenen 7’li rugby turnuvasının gördüğü ilgiyle birlikte bu sporların Olimpiyat’a dahil olma şansı daha da arttı. 3x3 basketbol da bu trendin etkisiyle 2017’de Olimpiyat Oyunları programına dahil edildi.

Kaynak: Red Bull

Kuralsızlığın ve mevkisizliğin özgürlüğü var. - Kıvanç Dinler, Alsancak Premium

3x3: basketbolun başka hali: 3x3 basketbol, salonda oynanan basketboldan sadece kurallar ve oyuncu sayısıyla ayrılmıyor. Oyuncuların deneyimleri de oldukça farklı. Örneğin salon basketbolunda oyuncuların parkede bağlı kalmak zorunda olduğu mevkilerin 3x3 basketbolda olmayışı yaratıcılık için daha çok alan sağlıyor. Oyunun spontane ruhu, antrenman saatlerinin olmayışı gibi özellikler de 3x3 basketbolu oynayanların salon basketbolu oyuncularına göre kendilerini daha özgür hissetmelerini sağlayan önemli faktörlerden.

Kaybetmenin insanı bir yere taşıma potansiyeli her zaman kazanmaktan fazla. - Furkan Yılmaz, 3x3 basketbol oyuncusu

Sokak basketbolunda kaybetmek: Kaybetmenin deneyimlenmesi çoğu insan için değişkenlik gösterse de sokak basketbolunda kaybetmeyi eğlenceli bir deneyim olarak görmenin rahatlığı var. Kaybetmeye karşı önyargıların yıkılmasını sağlayan ve oyunun her koşuluna odaklanan bir organizasyon. Kaybetmenin insanı bir yere taşıma potansiyeli her zaman kazanmaktan fazla. 

3x3 basketbol anlatmak: Basketbol spikeri Buğra Balaban ve Nihan Cabaroğlu'na sorduk.

Salon basketbolu ve 3x3 basketbolu, iki spor dalını da anlatıyorsunuz. Anlatırken değişen dinamikler neler, teknik kurallar dışında siz anlatıcı olarak nasıl farklılıklar gözlemlediniz?

Buğra Balaban: Anlatıcı tarafında iki disiplin arasındaki ana fark tempo. 5x5 basketbolda takımlar topu rakip sahaya taşırken geçen süre, spikerler için de soluklanma fırsatı yaratır. Öte yandan 3x3 basketbolda bir basketi takip eden birkaç saniyede sıkça diğer takımın şuta kalktığını görüyoruz. 30’ar saniyelik birer mola ve serbest atışlar hariç hiç durmayan bir aksiyondan bahsediyoruz, algılarımız her daim açık olmak zorunda.

FIBA’nın sıkça altını çizdiği kapsayıcılık mevzusu da ana farklardan biri. Bugün 5x5 basketbolda hâlâ bir erkek maçında kadın hakem görünce şaşırabiliyorken uluslararası 3x3 turnuvalarında DJ’lerden hakemlere, müsabakaya katılan takım sayılarından anonsörlere kadın-erkek sayısı eşit tutulmaya çalışılıyor.

Sokak basketbolunun kurumsallaşması 2010 yılı Gençlik Oyunlarına dahil edilmesiyle ile resmi olarak başladı ve bu sene Tokyo olimpiyatlarında izledik. Bu kurumsallaşma süreci sokak kültürüyle olan bağını nasıl etkiledi?

Nihan Cabbaroğlu: Kurumsallaşma sürecine giden her bir spor bir anlamda ticari bir boyut kazanıyor tabii ki. Markaların ve kurumların bir ekonomik potansiyel görmesi, bir branşa ne kadar yatırım yapılacağını etkiliyor. Bu markalaşmanın etkisini görmek için henüz erken, biraz daha zamana ihtiyaç var. Diğer taraftan Tokyo 2020’ye dahil edilen yeni sporlar 3x3, tırmanış ve kaykay konusunda herkes farklı fikirlere sahip, ama tek bir gerçek var, bu sporlar kitlelere ulaştı ve milyonlar tarafından konuşuldu. Ben, bu sporların bu sahnede yer almasının, sokakta oynayan gençlere saygıyı arttırdığını düşünüyorum. 

Şehrin göbeğinde doğup büyüyen bu aktiviteler artık olimpik bir spor, bu nedenle sokakta kaykay yapan çocuklara, basketbol sahasında tek pota oynayan gençlere bakışlar bir ölçüde değişiyor. Marjinal görünen bu branşların artık ciddiye alınıp yatırım yapılan bir “spor dalı” olarak görülmesi, bu sporları yapanlar için büyük bir değişiklik olmasa da, şehirde yaşayıp potaların yanından geçenler için bir farklılık yaratacaktır.