Eylül ayı, rugby dünyasının en ikonik isimlerinden Galler’li Eddie Butler’ın vefatına tanıklık etti. 1980-1985 yıllarında Galler formasıyla 16 maça çıkan Butler, daha sonra kariyerine gazeteci ve yorumcu olarak devam etti. Galler ve Avrupa rugby’sinin yakın tarihinden hafızalarda yer eden bir dizi radyo ve televizyon anonsunun sesi olan Butler’ın, Galler’in İngiltere’ye karşı 2008’de yirmi yıl aradan sonra aldığı ilk deplasman galibiyetinde sarf ettiği “İngiltere ne yaptın? Galler neler yapıyorsun öyle?” soruları da rugby televizyonculuğu tarihine kazındı. Aynı zamanda sıkı bir bağımsızlık yanlısı olan Butler, 2019 yılında Galler’in bağımsızlığı için referandum yapılmasını savunan YesCymru (Evet, Galler) kampanyasına katıldı. Eddie Butler, 15 Eylül 2022 günü hayatını kaybetti.

Efsaneye Veda

Rugby Dünya Kupası başlarken, kadınlarda bu sporun en büyük organizasyonunun temellerinin nasıl atıldığını 1991’deki ilk turnuvaya dönerek birlikte hatırlayalım.<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">Kadınlarda rugby’nin en büyük sahnesi olan Dünya Kupası, bu yıl dokuzuncu kez perdelerini açıyor. Normal takvimine göre 2021’de düzenlenmesi gereken turnuva, pandeminin sebep olduğu bir yıllık gecikmenin ardından Yeni Zelanda’da başlıyor. Tarihte ilk defa Güney Yarımküre’de düzenlenecek olan kadınlar Rugby Dünya Kupası’nda 12 takım, sporun en büyük kupasını kaldırmak için mücadele edecek.Her ne kadar bu yılki turnuva Rugby Dünya Kupası’nın dokuzuncu edisyonu olsa da 1991 ve 1994’te düzenlenen ilk iki turnuva uluslararası rugby’yi yöneten yapının desteği olmaksızın organize edilen kupalar oldukları için de önemli. İlk kez 1998’deki organizasyonu tanıyan Dünya Rugby Federasyonu (World Rugby, eski adıyla International Rugby Board) ancak 2009 yılında yaptığı bir basın açıklamasıyla 1991 edisyonunun Dünya Kupası kimliğini teslim etti. Bu nedenle Galler’de düzenlenen ilk turnuva, baştan aşağı politik bir tarihi olan rugby sporundaki toplumsal mücadelelerin en önde gelenlerinden birini yansıttığı için kayda değer.Bu yazının merkezinde, olması gerektiği yılda düzenlense önümüzdeki turnuvanın 30. yıldönümüne denk gelecek olan ilk Rugby Dünya Kupası var. Kadınlarda rugbynin ilk büyük küresel organizasyonunun, Cardiff’te 1991 yılının Nisan ayında dokuz güne yayılarak düzenlendiği koşulları ve turnuvada yaşananları birlikte hatırlayalım.İlk adımlar<img src="https://images.aposto.com/2022/9/3/1665008571769.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.34" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">ITVErkeklerde ilk Rugby Dünya Kupası’nın 1987’de düzenlenmesi ve gördüğü ilgi, küresel çapta rugby takımlarını bir araya getiren bir turnuvanın kadınlarda sporun gelişimi için önemli bir rol oynayacağı düşüncesini kuvvetlendirmişti. Women’s Rugby Football Union’ın o dönemki başkanı Deborah Griffin, Richmond’da beraber rugby oynadığı takım arkadaşları Sue Dorrington, Alice Cooper ve Mary Forsyth ile güçlerini birleştirerek Dünya Kupası’nın temellerini atmaya başladı. İlk iş olarak çeşitli ülkelerin rugby federasyonlarına faks çekerek katılmaları durumunda konaklamalarını karşılayacaklarını söylediler.Turnuvanın yeri içinse Galler’in başkenti Cardiff seçilmişti. Katılması beklenen ülkelerin çoğu Avrupa ülkesi olduğu için turnuvanın da Avrupa kıtasında düzenlenmesi halihazırda büyük olasılıktı. Turnuvanın temelini atan dört ismin de İngiliz olmaları Britanya’nın Rugby Dünya Kupası’na ev sahipliği yapacağını kesinleştirmişti. Galler ve Cardiff ise öğrenci yurtlarının uygunluğu nedeniyle gelen takımları ağırlamak için biçilmiş kaftandı.Ancak turnuva için yeterli finansal destek toplanamamıştı. Griffin ve arkadaşları, daha önce iletişim kurdukları rugby federasyonlarına bir tur daha faks çekerek konaklamayı karşılayamayacaklarını ve turnuvanın büyük ihtimalle iptal edileceğini söylemeye başladılar. Ancak aldıkları yanıtları umut vericiydi: “Endişelenmeyin, yine de geliyoruz!”. International Rugby Board’un (IRB) turnuvaya mesafesi nedeniyle ikircikli olan Fransa’nın da kura çekimine dakikalar kala katılacağını teyit etmesiyle 12 takımlı turnuva tablosu tamamlandı. Böylelikle ilk Rugby Dünya Kupası sekiz Avrupa ülkesi, Yeni Zelanda, Kanada, Japonya ve ABD’nin katılımıyla başladı.Sovyetler'e merhaba ve elvedaSovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin (SSCB), özellikle Gürcistan Sovyeti’nin Fransa Komünist Partisi’yle (PCF) yakın ilişkileri sayesinde oluşan bir rugby kültürü vardı ancak ülke uluslararası rugby’ye hep mesafeli durmuştu. Bunun en önemli sebebiyse apartheid Güney Afrikası’nın spordaki konumuydu. Örneğin Güney Afrika’nın IRB üyeliği nedeniyle Sovyetler Birliği 1987’deki ilk erkekler Rugby Dünya Kupası’na katılmamıştı.Ancak kadınlar Rugby Dünya Kupası IRB tarafından tanınmadığı için katılmalarında bir beis yoktu. Böylelikle SSCB’nin dağıldığı yıl olan 1991, aynı zamanda onların rugby’deki en büyük turnuvaya katılımlarına tanıklık etti. Sovyet rugbyciler turnuvadaki en yoksul takımlardan biri olarak Cardiff’e geldiler, bu nedenle konaklama gibi masrafları karşılamak için yanlarında getirdikleri içkileri satmaya başladılar. Bunun üzerine takımın kaldığı otele giden gümrük polisi ise ancak turnuva yetkililerinin araya girmesiyle Sovyet rugby oyuncularını rahat bıraktı.Bundan sonra yerel dükkanların desteğiyle ihtiyaçlarını karşılayan SSCB takımına, Galler oyuncularından Bess Evans’ın annesi de 100 pound vererek yardımcı olmuştu. Sovyetler bütün maçlarını kaybetse de ilk Rugby Dünya Kupası’nda yer almasıyla uluslararası rugby tarihine adını yazdırarak Galler’e veda etti.Turnuvanın öyküsü<img src="https://images.aposto.com/2022/9/3/1665008621934.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="3.64" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Scrum Queensİlk Rugby Dünya Kupası’nda takımlar arası güç dengesi oldukça eşitsizdi, öyle ki yapılan 22 maçın 13’ünde mağlup olan taraf skor kaydedememişti. En çekişmeli geçen maç ise ev sahibi Galler’in Kanada’yla 9-9 berabere kaldığı mücadeleydi.Turnuvanın önüne çıkan bir başka engel ise hava koşullarıydı. 1991 genel olarak kuru bir yıl olmasına karşın, Nisan ayında Galler’de ortalama aylık yağışın %150’si kadar yağmur yağmıştı. Martyn Thomas’ın, ilk Rugby Dünya Kupası üzerine yazdığı World in Their Hands kitabında bahsettiğine göre üniversite yurtlarından ucuza faydalanabilmek için seçilen takvim maçlar için neredeyse büyük bir talihsizliğe yol açıyordu. Turnuva yönetimi hakemlerin her maç için ayrı ayrı koşulları değerlendirmesine karar verdi. Yine de oynanamayan maç çıkmadı ve yağmurlu havaya rağmen turnuva tamamlanabildi.Turnuvanın yarı finalinde büyük bir sürprize imza atarak Yeni Zelanda’yı 7-0 mağlup eden ABD finale yükseldi. Finalde karşısında, turnuvayı düzenleyen isimlerden Sue Dorrington’ın da forma giydiği İngiltere’yi bulan ABD, Cardiff Arms Park’ta yaklaşık 3000 kişinin izlediği mücadeleyi 19-6 kazanarak ilk Rugby Dünya Kupası’nda mutlu sona ulaşan taraf oldu. İngiltere ilk yarıyı 6-3 önde kapatsa da ABD ikinci yarıda Claire Goodwin’in iki, Patty Connell’ın ise bir try’ıyla ve Chris Harju’nun iki başarılı conversion vuruşuyla skoru lehine çevirerek şampiyon oldu. ABD’nin, Galler’de doğan koçu Kevin O’Brien ise bu şampiyonlukla ev sahibi ülkenin Rugby Dünya Kupası kazanan ilk ismi olmuştu.Her ne kadar Rugby Dünya Kupası’nı düzenlemek masraflı olsa da turnuva sonunda düzenlenen bir yemek ve İngiltere Rugby Federasyonu’nun daha önce söz verdiği üzere karşıladığı masraflarla organizasyonun giderleri büyük oranda karşılandı. Bir sonraki turnuva erkekler Dünya Kupası’yla çakışmaması için üç yıl sonra, 1994’te düzenlendi. Böylelikle bu yıl geçmişi 30 yılı aşan Rugby Dünya Kupası’nın temelleri atılmış oldu.<img src="https://images.aposto.com/2022/9/3/1665008808344.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.49" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">World Rugby

Kökler

Kadınlar Avrupa Futbol Şampiyonası 2022’nin sürpriz takımı Kuzey İrlanda, güçlü rakipleri karşısında turnuvada iz bırakmak istiyor.<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom-style: none; clear: both; -webkit-user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">İrlanda’nın kuzeyi bir süredir yakın tarihinin en hareketleri günlerinden bazılarını daha geçiriyor. Elbette adanın halen İngiliz yönetimi altındaki bölgesinin tarihinde hareketli olmayan bir dönem bulmak çok kolay değil, ancak son dönem tüm İrlanda’nın geleceği için önemli değişim sinyalleri vermekte. Siyasi sistemin ve seçim sisteminin bağımsızlık yanlısı partilerin güçlenmesini önlemek için düzenlendiği İrlanda’nın kuzeyinde, ülkenin en büyük cumhuriyetçi partisi olan Sinn Féin tarihte ilk kez genel seçimlerden birinci parti olarak çıktı. Kraliyet yanlılarının en büyük partisi olan Democratic Unionist Party’nin (DUP) ise meclis çalışmalarına katılmayı reddetmesi nedeniyle yönetim çalışamaz hale gelirken, Sinn Féin’in İrlanda Cumhuriyeti’nde yapılan anketlerde de birinci sırada çıkması, önümüzdeki üç yıl içinde cumhuriyetçilerin adanın tamamında yönetimde olacağı ve bir sınır referandumu için bastıracakları olasılığını güçlendiriyor.&nbsp;Bütün bunlar olurken, sporda İrlanda’nın kuzeyini bir başka yenilik bekliyor. İngiltere’de başlayan Avrupa Futbol Şampiyonası’nda, Kuzey İrlanda Kadın Milli Futbol Takımı ilk defa bir büyük turnuvada sahne alıyor. Ev sahibi ve şampiyonluk umutları taşıyan İngiltere, kadın futbolunun en güçlü ülkelerinden Norveç ve son turnuvanın sürpriz yarı finalisti Avusturya’nın bulunduğu güçlü bir gruba düşen Kuzey İrlanda, büyük iddialara sahip olmasa da şampiyonada iz bırakma peşinde.Çatışmalardan Futbol Sahasınaİrlanda’nın kuzeyinde futbol ilk defa Belfast’ta, 1895 yılında oynandı. İngiliz yönetiminin güçlü olduğu şehirlerde futbol, rugby ve kriket gibi İngiliz oyunları yaygınken İrlanda sporları daha çok kırsal kesimde oynanıyordu, bu nedenle futbolun adanın kuzeyinde ilk defa Belfast’ta oynanması sürpriz değil. Ancak İngiliz yönetiminin ağır yansımaları İrlanda’nın sömürgeleştirilmesinde olduğu gibi sporunda da kendini gösterdi 1921’de Football Association’ın (FA) kadınlara getirdiği yasak adanın kuzeyinde de etkili oldu. Batı Avrupa’da kadınların futbol oynamasına yönelik yasakların kalkmaya başladığı 1970’lerin ilk yıllarında, İrlanda Cumhuriyeti’nde olduğu gibi Kuzey İrlanda’da da milli futbol takımı kuruldu ve ilk maçını 1973’te yaptı.<img src="https://images.aposto.com/2022/6/4/1657182602336.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.79" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Sky SportsFutbol, adanın bölünmüşlüğünün federasyonlara da yansıdığı sporlardan biri olduğu için cumhuriyetçi Katolikler arasında rugby veya İrlanda sporları kadar popüler olmasa da Kuzey İrlanda kadın milli takımı diğer sporlara kıyasla her iki mezhepten oyuncu katılımının daha yüksek olduğu bir ekipti. Her ne kadar kadın futbolu İrlanda’nın kuzeyinde mütevazı denebilecek bir ilgi görse de 2000 yılında Kuzey İrlanda’nın futbol yönetimi büyükler milli takımını kapatmaya ve yalnızca yaş gruplarına yatırım yapmaya karar verdi. Aralarında bu yılın Avrupa Şampiyonası kadrosunda bulunan Sarah McFadden ve Ashley Hutton gibi genç futbolcular, Kuzey İrlanda Futbol Yazarları Derneği (NIFWA) başkanının da desteğini alarak, “hemen yarın bir takımımız olmazsa hep beraber İrlanda Cumhuriyeti vatandaşlığına geçeceğiz” uyarısında bulunarak milli takım için fon sağlamayı başardılar.Kadın futbolu o dönemden itibaren büyümesine devam etti, örneğin 2015’te yaklaşık 5000 kişi kadın futbol kulüplerinde oynuyordu ve bu tüm zamanların en yüksek sayısıydı. Bu, Kuzey İrlanda milli takımına EURO 2022’nin kapılarını açan yolu döşeyen önemli bir göstergeydi. Tabii takım İrlanda siyasetinin yansımalarından da azade değil. Örneğin takımın forvetlerinden Kirsty McGuinness, Katolik okulunda okumuş ve zamanında Antrim ile gençler All-Ireland şampiyonluğu kazanmış bir Gal futbolu oyuncusuyken, Belfast ekibi Linfield’ın oyuncusu Kelsey Burrows takımının, çatışmalı dönemlerde kanlı eylemlere imza atan kraliyet yanlısı paramiliter örgüt Ulster Volunteer Force’un (UVF) renkleriyle tanıttığı -ve daha sonra özür dilemek zorunda kaldığı- formaların reklamlarında yer alan bir futbolcu. Halen İngiliz idaresi altında olmak ve siyasi bölünmüşlük takıma kendini bu şekillerde yanıtsa da Kuzey İrlanda milli takımı EURO 2022’ye katılma hakkı elde ederek ilk defa büyük bir turnuvada mücadele etme şansı yakaladı.Avrupa Şampiyonası YoluKuzey İrlanda, UEFA Euro 2022 elemelerinde grup ikincisi takımlar arasında en kötü maç kaydına sahip ülke olarak play-off oynama hakkı kazandı ve geçtiğimiz yıl Ukrayna’yı geçerek şampiyona bileti aldı. Turnuvanın en düşük dünya sıralamasına sahip takımı olan Kuzey İrlanda, güçlü rakiplerin bulunduğu A grubunda takımın yıldız ismi Rachel Furness’in oyun kuruculuğuna güvenecek. 20’li yaşlarının başında kronik diz sakatlığı nedeniyle futbola iki yıl ara vermek zorunda kalan Furness, milli formayla çıktığı 84 maçta kaydettiği 38 golle takımın en golcü ismi. Bu turnuvada da, şüphesiz, Kuzey İrlanda’nın sürpriz yapma umutlarının merkezinde olacak.Bu yılın başında aldığı 3-1’lik Faroe Adaları galibiyetinden sonra çıktığı altı maçı da kazanamayan, son beş maçında ise sahadan yenik ayrılan Kuzey İrlanda gruptaki rakipleri İngiltere ve Avusturya’ya da bu sezon birer kez mağlup oldu. Bütün bunlara bakıldığında grupta kaydadeğer bir sonuç elde etmeleri çok zor görünse de, EURO 2022 onlara bu aşamada uluslararası sahnede yer almanın dahi önemli olduğu bir dönemin kapılarını açıyor.

Turnuvanın Sürprizi: Kuzey İrlanda

<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; color: rgb(94, 53, 177); box-sizing: border-box;">Olimpiyat’ın en yeni sporlarından 7’li rugby’de, en köklü kültüre sahip ülkelerin başında&nbsp;Okyanusya’da yer alan takımada ülkesi Fiji geliyor. Fiji’de 15’li rugby’nin popülerliğini 7’li formata bırakması ise dikkate değer bir serüvene sahip.</blockquote>Rugby ekolüne sahip ülkeler denince akla ilk gelen kuşkusuz Yeni Zelanda’dır. Erkeklerde üç, kadınlarda ise beş şampiyonlukla en fazla Dünya Kupası’na sahip ülke olan Yeni Zelanda, oluşturduğu kültürle rugby’de bütün takımların hedefindeki sisteme sahip; hem mağlup etmek için hem de seviyelerine ulaşmak için. Ancak özellikle 7’li rugby’nin Olimpiyat Oyunları’nda arz-ı endam ettiği 2016’dan bu yana sporun bir süper gücü daha dünya gündemine girdi: Fiji.7’li Rugby Dünya Kupası’nı iki kere, World Rugby Sevens Series’i ise dört kere kazanan Fiji, rugby union’ın bu hızlı ve ölçeği bir nebze küçültülmüş formunun zirvesindeki ülke. Yer aldığı Okyanusya’nın geri kalan ülkelerinin aksine Fiji’nin, 7’li rugby’yi 15’li rugby’ye tercih etmesinin ise kaydadeğer bir öyküsü var.OVAL TOP TAKIMADA’YA ULAŞIYORFiji, Pasifik Okyanusu’nun güneyinde, yaklaşık 330 adanın oluşturduğu bir takımada ülkesi. Yaklaşık 110 adasında yerleşimin bulunduğu bu takımada, doğudan batıya 1000 kilometrelik bir genişliğe ulaşıyor. İlk yerleşimlerin milattan önce 3500 ile 1000 yılları arasında yapıldığı tahmin edilen Fiji’de, daha sonra Batı Pasifik’in Melanezya kültürü hâkim olsa da özellikle komşu takımadalarla ticaret ilişkilerinden dolayı Polinezya kültürü de baskın bir şekilde hissediliyordu. 16. yüzyılda Avrupalıların Fiji’ye varması ve daha sonra takımadayı kolonileştirmesiyle birlikte ise Fiji kültürüne ait pek çok unsur baskı altına alındı ve dönüşüme uğradı.Fiji’nin bilinen ilk Avrupalı ziyaretçisi, Hollandalı denizci Abel Tasman’ın takımadaları 1643’te gördüğü biliniyor. Takımadanın haritalarda yer alması ise koloni yöneticisi William Bligh’ın meşhur HMS Bounty gemisiyle bugünün Endonezya’sına yaptığı yolculukla 1789’u buldu. 19. yüzyılın ilk yarısı ise Avrupalı güçlerin ve ABD’nin ülkeyi kontrol etme çabalarıyla geçti. Amerikan İç Savaşı’ndan sonra artan pamuk fiyatları nedeniyle takımadaya toprak satın alıp pamuk yetiştirmek üzere, çoğunluğu Avustralya’dan olmak üzere birçok göçmen gelmeye başladı.Böylelikle adalardaki Britanyalı nüfusu artarken, ABD Donanması’ndan gelen saldırı tehditlerine karşı, 1871’de çoğunluğu Avrupalılardan oluşan bir hükümetin yönettiği bir anayasal monarşi kuruldu. Australian Polynesia Company şirketiyle, Fiji’nin borçlarını üstlenmesi karşılığında kurulan hükümetin ömrü fazla uzun olmadı. Bir yıl sonra, 1872’de, yeni rejimin çökmesinin ardından Fiji lideri, Ratusu, Seru Epenisa Cakobau’nun ülkenin kontrolünü Britanyalılara verme önerisi Birleşik Krallık tarafından kabul edildi ve 1874’te Fiji resmen Britanya sömürgesi oldu.Sömürge yönetiminin ağır sonuçlarının yanı sıra, takımadada devam etmekte olan kültürel dönüşümler de bundan etkilendi. Fransız sosyolog Jacques Defrance’ın da altını çizdiği gibi, modern sporun dünyaya yayılmasının hız ve süreklilik kazanmasındaki en önemli etkenlerden biri, Britanya’da doğan sporların sömürge yönetimleri aracılığıyla çeşitli coğrafyalarda oynanmaya başlanmasıydı. Fiji ve rugby için de bu durum geçerliydi.&nbsp;Mevcut kurallarının temelleri atılarak ilk defa 1823’te oynandığı tahmin edilen rugby, yüzyılın ikinci yarısında Okyanusya’ya ulaşmış, 1860 ve 1870’lerde ise bölgede bulunan İngiliz askeri birliklerinin de etkisiyle Yeni Zelanda’da popüler hale gelmeye başlamıştı. Fiji’nin en büyük adası olan Viti Levu’da Britanyalı, Yeni Zelandalı ve Fijili askerlerin 1884’te yaptıkları maç, takımadada kayıtlara geçen ilk rugby maçı oldu. Rugby, aynı zamanda Fiji’de Hristiyanlığı yaymak ve yerel dinleri baskı altına almak için uzun süredir çaba gösteren İngiltere için de önemli bir araç olmuştu. Victoria İngiltere’sinin, dini pratikleri fiziksellik ve maskülenite vurgusu ile bir araya getiren yaygın kültürlerinden, ‘Kaslı Hristiyanlık’ (Muscular Christianity) Fiji kıyılarına rugby ile vurmuştu. Fiji, resmen rugby ile tanışmıştı.<img src="https://images.aposto.com/2022/4/5/1652429262148.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.40" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><figure fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; box-sizing: border-box;"><figcaption fr-original-style="text-align: center;" style="text-align: center; font-style: italic; box-sizing: border-box;">Fiji erkek rugby milli takımı, 1939</figcaption><figcaption fr-original-style="text-align: center;" style="text-align: center; font-style: italic; box-sizing: border-box;">Kaynak: Wikimedia Commons</figcaption></figure>DARBE VE DÜNYA KUPASI20. yüzyılın başında rugby, Fiji’deki en popüler spor olmuştu bile. 1913’te Fiji’nin ilk rugby kulübü ve Rugby Federasyonu, Yeni Zelandalı PJ Sheehan tarafından kuruldu. Federasyon yönetiminin ve ilk milli takımın neredeyse tamamı Avrupalılardan oluşurken, yerliler arasında da sporun yaygınlaşmasıyla 1914’te Fiji Yerli Rugby Federasyonu (Fiji Native Union), Fiji Rugby Federasyonu ile birleşti ve milli takıma oyuncu vermeye başladı.Fiji, ilk uluslararası maçını 1924’te bir başka Okyanusya ada ülkesi olan Samoa’ya karşı oynadı. Maç, Fijili oyuncular daha sonra Tonga’ya gideceği, Samoalı oyuncuların ise işe gitmesi gerektiği için sabah 7’de oynanmıştı. Misafir takım maçı 6-0 kazandı ve Fiji’yi rugby’nin dünya haritasına yerleştirdi.Fiji, rugby’nin elit ülkeleri arasında üst sıralarda yer almasa da, 1960’lardan itibaren Avrupa turnelerine başladı ve 20. Yüzyıl boyunca kaydadeğer sonuçlar elde eden bir ülke oldu. 1970’te yaklaşık 100 yıl süren Britanya yönetiminin son bulması ve ülkenin bağımsızlığını kazanmasının ardından, özellikle yerliler arasında iyiden iyiye popülerlik kazanmış olan rugby’de uluslararası alanda önemli başarılar da gelmeye başladı.1977’de İngiltere, İskoçya, Galler ve İrlanda’nın seçkin oyuncularından oluşan British &amp; Irish Lions takımını mağlup eden Fiji, 1982’de ise 15 maçlık bir galibiyet serisi yakaladı. Bu sonuçlarla birlikte, 1987’de ilk defa düzenlenen erkekler Rugby Dünya Kupası’na, Uluslararası Rugby Federasyonu (International Rugby Football Board, IRFB) tarafından davet edilen dokuz ülkeden biri oldu. Coğrafi olarak çok yakın oldukları Yeni Zelanda ve Avustralya’da düzenlenen turnuvaya katılımları ise oldukça meşakkatli olacaktı.Fiji’nin sahip olduğu coğrafi genişlik ve irili ufaklı adalardan oluşan yapısı ülke içerisinde ve ülkenin dünyanın geri kalanıyla iletişimini oldukça zorlaştırıyordu. Örneğin, milli takım koçları takıma bir rugby oyuncusu almak istediklerinde, önce oyuncunun bulunduğu adadaki polis merkezini arıyor, polis merkezinden birisi bisikletle oyuncunun köyüne gidiyor ve -eğer bulabilirse- takıma çağrıldığını haber veriyordu. Telefon hattının olmadığı yerlerde ise mektup yazılıyordu.<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;"><figure fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; box-sizing: border-box;"><blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; color: rgb(94, 53, 177); box-sizing: border-box;">Tekne ayda bir adaları dolaşıp yiyecek götürüyordu, bu nedenle oyunculara ulaşmanın tek yolu mektubu tekneye verip doğru kişiye ulaşmasını ve oyuncunun da cevap yazıp yeniden tekneyle gönderebileceğini ummaktı.</blockquote></figure><hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">Bütün bu koşullar altında, milli takım koçu George Simpkin önderliğinde Fiji’nin Rugby Dünya Kupası hazırlıkları başladı. Ancak turnuvanın başlamasına yaklaşık bir hafta kala, 14 Mayıs 1987 günü, o yıl ülkede gerçekleşecek iki askeri darbeden ilki başladı. Yarbay Sitiveni Rabuka’nın öncülük ettiği on asker, Fiji Temsilciler Meclisi’ne girdi ve Başbakan Timoci Bavadra ile yasama üyelerinin meclisi boşaltmasını istedi. Talepleri direnişle karşılaşmadan kabul edildikten sonra, Rabuka, Britanya monarkının ülkedeki temsilcisi Genel-Vali (Governor-General) ile görüşerek ülkedeki yerlilerin karşılaştığı ayrımcılıkla ilgili kaygılarını dile getirdi, Vali’den bununla ilgili bir komisyon kurulacağı ve kendisi için af çıkarılacağı güvencesini aldı ve parlamento feshedildi. İronik bir şekilde, bundan dört ay sonra yapılacak olan ikinci darbeyle birlikte Genel-Valilik pozisyonu feshedilecek, Kraliçe İkinci Elizabeth’in devlet başkanı olduğu ibaresi anayasadan çıkarılacak ve cumhuriyet ilan edilecekti.Bütün bunlar olurken Başkent Suva’daki ordu kışlasında, Fiji erkek rugby milli takımı antrenmanlarına devam ediyordu. Radyoda darbe bildirisi okunmasına karşın Simpkin ve oyuncuların darbeden haberi yoktu. Koç kışlada hareketliliği fark etmiş, yedek birliklerin getirildiği haberini almıştı. Ancak yedek birliklere neden ihtiyaç olduğu sorusu kafasına dank ettiğinde darbeden haberdar olmuşlardı.Bu esnada Yeni Zelanda’da kaygı ve telaş hakimdi. Darbe haber alındığında Dünya Kupası organizasyon yönetimi Fiji Rugby Federasyonu’na ulaşmaya çalışmıştı ancak telefon hatları kesilmişti. Fiji yerine Samoa’nın davet edilmesi ciddi bir olasılık olarak tartışılıyordu. Simpkin de kupaya gidip gidemeycekleri konusunda benzer endişeler içindeydi. Arkadaşı olan subaylarla konuştuğunda Yarbay Rabuka’nın özel olarak kendilerini kupaya götürecek bir uçağa bineceklerinin teminatını verdiğini öğrenmişti.Fiji Times gazetesinin spor editörü Sri Krishnamurthi, Samoa’nın Dünya Kupası’nda Fiji’nin yerini alabileceği haberlerini duymuştu. Takımın kamp yaptığı kışlaya giderek Simpkin’i buldu ve katılıp katılmayacaklarını sordu. Kendinden emin bir evet cevabı alınca “[IRFB’ye] haber verme işini bana bırakın. Ben hallederim.” dedi ve Auckland’daki Rugby News’te çalışan arkadaşı Dean McLachlan’ı aradı. Telefonda uluslararası hat bulamayınca operatörü aradı ve acilen Yeni Zelanda ile konuşması gerektiğini söyleyerek hat açtırdı. Fiji’nin çeyrek finale yükselerek noktalayacağı ilk Rugby Dünya Kupası macerası başlamıştı.<img src="https://images.aposto.com/2022/4/5/1652429347888.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.48" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><figure fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; box-sizing: border-box;"><figcaption fr-original-style="text-align: center;" style="text-align: center; font-style: italic; box-sizing: border-box;">Fiji, ikonik beyaz formasıyla 1987 Rugby Dünya Kupası’nda. Kaynak: Rugby World</figcaption></figure><hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;"><a fr-original-style="" href="https://serbestatis.co/hic-sunt-vitienses/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">YAZININ DEVAMINA BURADAN ULAŞABİLİRSİNİZ</a><hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">

Hic sunt Vitienses

Avrupa’nın kulüpler seviyesindeki bir numaralı rugby turnuvası Champions Cup’ta, hafta sonu Dublin’de Munster ve Stade Toulousain arasında oynanan çeyrek final mücadelesi nadir görülen bir olaya sahne oldu ve maçın kazananını penaltılar belirledi.<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">Rugby tarihinde ender görülen bir sonuçla, Champions Cup çeyrek finalinde karşı karşıya gelen Fransız Stade Toulousain ve İrlandalı Munster takımları 100 dakika sonunda 24-24’lük eşitliği bozamayınca maçın galibini penaltı atışları belirledi.Munster maçın dokuzuncu dakikasında try bularak öne geçse de Toulouse’dan Romain Ntamack eşitliği sağladı. Maçın geri kalanında da takımlar birbirlerine karşı farkı açmayı başaramadı ve maç uzatmalara gitti.10’ar dakikalık iki uzatma devresinde her iki takım da puan bulamazken, Toulouse’da Thomas Ramos’un, Munster’da ise Ben Healy’nin uzatmaların son dakikalarında art arda denedikleri drop goal vuruşları direklerin açığından geçti ve maç penaltı atışlarına gitti.Rugby sporu tarihinde daha önce yalnızca bir maç, 2008-09 sezonunda Leicester Tigers ve Cardiff Blues arasında Galler’deki Millenium Stadium’da oynanan Champions Cup yarı finali penaltılara gitmiş, penaltıları kazanan 7-6’lık skorla İngiliz tarafı olmuştu. Penaltıların tamamının direkleri karşıdan gören noktalardan atıldığı o maçtan bugüne ise penaltı kuralları değişti. Buna göre artık önce 22 metre çizgisinden, biri ortadan diğer ikisi ise sağ ve sol kanatlardan olmak üzere üçer vuruş kullanılıyor, ardından penaltı mesafesi 40 metreye çekiliyor.Geçtiğimiz yıl, yılın en iyi erkek oyuncusu ödülünü kazanan Antoine Dupont’lu Toulouse’ta penaltıcılar ilk dört atışın hiçbirini kaçırmazken ev sahibi ekipten Ben Healy ve Conor Murray’nin kaçırdığı penaltılar sonucu 2-4 ile ev sahibi ekip Lansdowne Road stadyumundaki maçtan mağlup ayrılan taraf oldu ve Champions Cup’a veda etti.Munster, daha önce 2014 ve 2017’de olmak üzere iki kez Champions Cup çeyrek finalinde yendiği Stade Toulousain’e ilk kez bu aşamada kaybederken, son şampiyon Toulouse takımı yarı finalde bir başka İrlanda ekibi olan Leinster’ın rakibi oldu.

RUGBY'DE PENALTILAR

Hafta sonu İngiltere ve İrlanda arasında oynanan Kadınlar Altı Ulus Şampiyonası dördüncü hafta maçında, İngiltere’nin kadın rugby milli takımının evinde oynadığı maçlardaki seyirci rekoru kırıldı.<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">Rugby’de İngiltere’nin evinde oynadığı milli takım maçları tarihinin seyirci rekoru, İrlanda ile yapılan Kadınlar Six Nations dördüncü hafta maçında tribünde yerini alan 15.836 kişiyle kırıldı.Leicester’da, şehrin rugby takımı Leicester Tigers’ın stadyumu Welford Road’da oynanan maçta üst üste ikinci kez bu rekor kırılmış oldu. İki hafta önce İngiltere’nin Galler’i Gloucester’da mağlup ettiği mücadeleyi de 14.689 seyirci izlemişti.İngiltere’nin efsane ismi Emily Scarratt’ın 100. kez milli formayı giydiği maçta son Dünya Kupası finalisti takım, İrlanda’ya fazla şans tanımadı ve kaydettiği 11 try ile maçı 69-0 kazandı.Son üç yılın Six Nations şampiyonu olan İngiltere, böylelikle Aralık 2019’dan beri devam eden galibiyet serisini 22 maça çıkarttı.İngiltere turnuvadaki dördüncü maçında dördüncü galibiyetini alırken, son hafta yine turnuvaya yenilgisiz devam eden Fransa ile Grand Slam yapmak için karşılaşmayı garantiledi. Geçtiğimiz yıl son dünya şampiyonu Yeni Zelanda’yı mağlup eden Fransa, en son şampiyonluğunu 2018’de Grand Slam yaparak kazanmıştı.İki takım, aynı zamanda bu yıl Yeni Zelanda’da düzenlenecek olan Rugby Dünya Kupası’nda son altı kupanın beşini kazanan ev sahibini geçerek dünya şampiyonu olmayı hedefliyor.

RUGBY'DE REKOR GÜNÜ

2028 Avrupa Futbol Şampiyonası için adaylık süreci hızla ilerlerken Türkiye ve Rusya’nın da dahil olduğu süreci en önde götüren dosya olarak Birleşik Krallık ve İrlanda Cumhuriyeti’nin ortak adaylığı görünüyor. Adaylık süreci sonunda ev sahipliğini bu ortak dosyanın alması halinde ise, İrlanda’da oynanacak maçlarla ilgili akıllarda soru işaretleri dolaşıyor.<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom-style: none; clear: both; -webkit-user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">İrlanda’da oynanan uluslararası futbol maçlarının nerede oynanacağı her zaman önemli bir soru işareti olagelmiştir. Ülkenin en önemli stadyumu -Avrupa’nın da en büyük üçüncü stadyumu- olan Croke Park’ın sahibi olan Gaelic Athletics Association (GAA), 19. yüzyılın sonlarında kurulduğundan bu yana izlediği milliyetçi politikalardan ötürü ‘yabancı’ sporların sahalarında oynanmasına soğuk baktı. Tüzüklerindeki meşhur 42 numaralı kural da 1990’ların sonunda barış sürecinin başlamasına kadar futbol ve rugby gibi ‘İngiliz’ sporlarının Croke Park’ta oynanmasını yasakladı.GAA tüzüğünün 42 numaralı kuralı 2007’de kalktı, aynı yıl önce Six Nations rugby maçları, sonra da EURO 2008 eleme maçları Croke Park’ta oynandı. Şimdi ise, Croke Park EURO 2028’e ev sahipliği yapmaya hazırlanıyor. Bu aslında yirmi yıl önce de gündeme gelmişti. İskoçya ve İrlanda’nın EURO 2008 için hazırladığı ortak adaylık dosyasında Croke Park’ın kullanıma açılması için bir inceleme gündeme gelmişti. Ancak o dönem 42 numaralı kural yürürlükteydi ve adaylığın başarısızlıkla sonuçlanması nedeniyle reform gündeme gelmemişti.Şimdi ise durum farklı. Croke Park eğer EURO 2028’e dahil olacaksa, UEFA’nın izin vermediği teras tribünleri için bir tadilattan geçirilmesi ve stadyumu genel merkez olarak kullanan GAA için geçici bir toplantı merkezi bulunması gerekecek. Her halükârda Croke Park’ın kıtanın en büyük turnuvasına ev sahipliği yapması büyük bir olay ve İrlanda’nın da bundan İngiltere kadar faydalanabileceği bir model üzerine çalışmak gerekecek.Öte yandan bu adaylığın adanın kuzeyi için de önemli sonuçları olacak. Belfast’ın başlıca GAA stadyumu olan Casement Park, adanın cumhuriyetçi siyaseti için önemli bir hafıza mekânı. İngilizlerin gözaltı politikalarına karşı 1971 ve 1972’de büyük gösterilere sahne olan, 1972 ortasında bir yıldan uzun süreliğine İngiliz ordu birliklerinin kontrolüne geçen ancak daha sonra İrlanda Cumhuriyetçi Ordusu’nun önemli merkezlerinden biri haline gelen stadyum, 2000’den beri âtıl durumda. Yeniden inşası uzun süredir gündemde olan, hatta İrlanda’nın başarısız 2023 Rugby Dünya Kupası adaylığında kendisine yer bulan Casement Park, EURO 2028 adaylık dosyasında potansiyel stadyumlar arasında listeleniyor. Uzun süredir sürüncemede kalan renovasyon planları EURO 2028 dolayısıyla hız kazanabilir.Elbette geçmişte olduğu gibi bugün de politik gelişmeleri göz ardı etmemek gerekiyor. Galler Hükümeti’nin ülkenin bu adaylığı destekleyebilecek bütçeden yoksun olduğunu açıklaması İrlanda’da da politik ve ekonomik koşulların turnuva zamanı ne olacağını düşünmeyi zorunlu kılıyor. Çok yakın bir gelecekte Sinn Féin’in adanın hem kuzeyinde hem güneyinde hükümette olması büyük bir olasılık. Sadece İngiltere ile değil genel olarak büyük bir spor organizasyonu düzenlemeye sıcak bakmaması muhtemel olan partinin politikaları da göz önünde bulundurulmalı. İrlanda’da çok uzun yıllardır beklenen birleşmenin hiç olmadığı kadar çok dillendirildiği bugünlerde, ciddiyete binebilecek bir ev sahipliği olasılığının koşullarının, adanın tamamı için verimli olacak şartlarda ve İrlanda halkının talepleri doğrultusunda şekillenmesi EURO 2028’in ev sahibinin kim olacağının belirlenmesinde elzem olacak gibi görünüyor.

CROKE PARK’TA FUTBOL

Kuruluşlarından neredeyse bir asırdan uzun süre sonra İrlanda sporlarını yöneten kuruluşlar tarihi bir yeniden örgütlenmenin eşiğinde. Ama nasıl?Bundan yaklaşık 18 yıl önce, 2004’ün Eylül ayında, İrlanda’nın en büyük stadyumu Croke Park camogie sporu için tarihi bir güne tanıklık ediyordu. Bu sporun ilk kez oynandığı 1904’ün 100. yılında, İrlanda Büyükler Camogie Şampiyonası finali rekor sayıda, 24.567 seyircinin önünde oynanacaktı. İrlanda’nın kadınlar arasında en popüler sporu olan camogie’nin yüzyıl dönümünü işaretleyen sezonun en önemli maçından önce, 32 county’yi temsil eden oyuncular bir araya gelerek 16’şarlı iki takım halinde bir gösteri müsabakası yaptılar.İrlanda 21. yüzyılda, Gal sporları için kadınlarda bir dizi önemli dönüşüme -ve tabii bu dönüşümlere ket vuran engellere de- tanıklık etti. Camogie’de 2004’ün heyecanı 2010’ların ortalarına kadar yerini mütevazı bir popülerliğe bıraksa da, kadınlar Gal futboluna dönük ilginin istikrarlı bir şekilde artması ve finallerin 2010’ların sonunda yaklaşık 50.000 seyirciye karşı oynanıyor hale gelmesi İrlanda’da kadın sporları için yeni bir dönemin başlangıcına işaret ediyordu. Bu yeni dönemin en önemli gelişmelerinden biriyse, ülkenin en köklü spor örgütü Gaelic Athletics Association’ın (GAA), Ladies’ Gaelic Football Associaton’ın (Kadınlar Gal Futbolu Federasyonu) ve Camogie Association’ın (Camogie Federasyonu) birleşme planları yapması oldu.1884’te milliyetçi bir örgüt olarak kurulan GAA en başta kadınların sporda yer almasına karşı dururken, bunu engelleyemeyeceğini anladığında ise kadın Gal futbolu oyuncularını ve camogie oyuncularını kendi bünyesinden dışladı. Bugünkü birleşme planlarını anlayabilmek içinse, işe 20. yüzyılın başından başlamak gerekiyor.<img src="https://images.aposto.com/2022/1/5/1645819095858.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.78" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Southern Star IrelandSpor Yapan İrlanda İrlanda, modern sporun ortaya çıkıp yayılmaya başladığı 19. yüzyılın ikinci yarısından bugüne her zaman sporla iç içe bir ülke oldu. En başta adada en yaygın spor atletizmken ve daha sonra rugby, futbol ve tenis gibi İngiliz sporları yerlerini almaya başlamışken, özellikle 1840’lardaki büyük kıtlığın ardından milliyetçi politik örgütlerin sömürge karşıtı direnişinin yaygınlaşmaya başlaması sporda da geleneksel İrlanda sporlarını canlandırmayı hedefleyen toplumsal hareketlerin doğmasını sağladı. GAA, amaçları arasında en önemlilerden biri İrlanda’da atletizmin İngiltere’dekinden bağımsız ve farklı kurallarla yapılmasını sağlamak olsa da, dönemin milliyetçi atmosferi içinde gittikçe Gal Futbolu ve hurling ile daha ilgili bir yapı haline geldi.19. yüzyılın sonlarıyla birlikte sanayileşmenin hızlanmasıyla kentlere çok yoğun bir göç başlamıştı ve kapitalizmin yeni üretim modeli olarak ortaya çıkmasıyla birlikte kentlerde pek çok alanda zaman ve mekân yeniden düzenlenmişti. Spor da bu alanlardan biriydi. Sporun hem zamansal hem mekânsal olarak sınırlandırılması ve kurallara bağlanması aynı zamanda katılıma da sınırlar getirmiş oldu. Bununla birlikte, modernite öncesi dönemde oyunlara katılımlarının önünde çok daha az engel olan kadınlar da spordan oldukça katı bir şekilde dışlandı. Aristokrasi ve burjuvazinin sporu bir üst sınıf erkek aktivitesi olarak sınırlamaya çalışması kadınların spora özgür katılımının önündeki en büyük engeldi. Öyle ki, örneğin, modern Olimpiyatların kurucusu Baron Pierre de Coubertin kadınların spor yapmasının doğanın kanunlarına aykırı olduğunu söyleyecek kadar ileri gidiyordu. Bu atmosfer yüzyıl dönümünden itibaren kadınların sahalara çıkışını, yaygın olarak sporlara katılımını engelledi.İrlanda’da bunun yansıması da GAA’in bir erkekler kulübü olarak örgütlenmesiyle kendini gösterdi. Aslında 19. yüzyılın sonlarında kadınlar tenis, golf ve hokey gibi sporları sınırlı olarak yapıyorlardı ancak bunlar daha çok üst sınıf Protestan kadınlardı, İrlanda’da kadın sporları daha çok okullarda örgütleniyordu ancak işçi sınıfı Katolik kadınların boş zaman aktivitelerine ayıracak zamanlarının daha sınırlı olması ve üstüne GAA’in de dışlayıcı tavrı kadınların spor sahalarına çıkmasını önemli ölçüde sınırlıyordu.Bütün bunlara karşılık, spor yapmak isteyen kadınlar da GAA’in kendilerine alan açmasını beklemek yerine kendi kulüplerini örgütlemeye başladılar ve bunun ilk adımlarını da asıl odak noktası İrlandacanın yaygınlaşması olan milliyetçi örgüt Gaelic League bünyesinde yaptılar. 1898 yılında, Meath kentinde, 1798 Ayaklanmasının yüzüncü yılı anmasında Gaelic League üyesi kadınların kendi aralarında oynadıkları bir hurling maçı camogienin temellerini attı.19. yüzyılın sonlarında ve 20. yüzyılın başlarında pek çok kadın İrlanda’nın çeşitli yerlerinden Dublin’e çalışmak için gelmişti ve İrlanda milliyetçileri için Gaelic League önemli bir sosyalleşme alanı olmuştu. 1903’te Gaelic League’in Dublin’deki bir kolunda örgütlü kadınlar yazar Máire Ní Chinnéide öncülüğünde, hurling sopalarını yani hurleyler’i kısaltarak; hurling toplarını yani sliotar’ı da hafifleterek camogie sporunu yarattılar. Camogie ilk defa 1903 yazında Gaelic League’in yıllık festivalinde oynandı. 1904’ün başında ise Dublin’de ikinci bir kulüp kuruldu: Hurlingin mitolojik köklerine atıfla, ismini meşhur bir öykünün kahramanından alan Cúchulainns kulübü. Bu iki kulübün kurulması Camogie Federasyonu’nun da temelini attı.Politik açıdan camogie, doğal olarak, İrlanda milliyetçiliğini teşvik eden bir spordu. Örneğin camogie’nin öncülerinden <a fr-original-style="" name="OLE_LINK2" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Cáit Ní Dhonnchadha</a> ve Sean O’Duffy, 1911’de Evening Telegraph gazetesine, kadınları Gal sporlarını yapmaya çağıran bir yazı kaleme aldılar ve bu yazıda ulusal bir spor olan camogie’nin İrlandalı olmanın vazgeçilmez bir unsuru olması gerektiğini savundular. Ancak yine de Camogie Federasyonu, GAA’den ayrı örgütlenen bir spor kurumu olageldi.<img src="https://images.aposto.com/2022/1/5/1645819199812.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.54" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">The 42Futbol DevrimiKadınlar Gal Futbolu Federasyonu’nun kurulması ise çok daha sonraya, 1974’e denk geliyor. İlk kadın futbol ligi 1926’da kurulsa da Federasyon, GAA’in kuruluşundan 90 yıl sonra, yine GAA’in de kurulduğu Hayes’ Hotel’de ilk kez resmi olarak toplandı. İlk İrlanda Büyükler Futbol Şampiyonası’nı ise aynı yıl, yani Camogie Federasyonu’nun kendi İrlanda çapındaki ilk turnuvasını düzenlemesinden 42 yıl sonra organize etti.Kadınlar Gal Futbolu İrlanda Şampiyonası’nın bir sonraki önemli adımı ise İrlanda sporlarının en önemli stadyumu olan Croke Park’a taşınmak oldu. İrlanda Camogie Şampiyonası finali 1951’den beri düzenli olarak Croke Park’ta yapılırken, Gal Futbolu Şampiyonası finali ise 1986’da buradaki yerini aldı.Bu iki organizasyonun yaygınlaşmasını ve ada çapında spora katılımın artmasını sağlayan en önemli şeylerden biri olan televizyon yayını ise ancak 1990’ların sonu ve 2000’lerin başına denk geliyor. İrlanda Camogie Şampiyonası finali ilk kez 1998’de kamu yayıncısı RTÉ’de canlı yayınlanırken İrlanda Kadınlar Gal Futbolu Şampiyonası finali ise ilk kez 2001’de, TG4 kanalından evlere ulaştı. Her ne kadar oldukça geç kalınmış olsa da ve bu yayınlar uzun süre sadece finallerle sınırlı kalsa da bu, bu iki organizasyon için önemli bir eşiğin aşılması anlamına geliyordu.<img src="https://images.aposto.com/2022/1/5/1645819285017.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.91" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Irish Examiner21. Yüzyıl Atılımı21. yüzyıl ise camogie’ye ve kadınlar Gal Futbolu Şampiyonası’na olan ilginin zirve yapmasına tanıklık etti. Erkek Avustralya Futbolu oyuncuları ve Gal Futbolu oyuncuları arasında, iki sporun kurallarının bir birleşimiyle oynanan International Rules maçı, 2006’da ilk defa kadın sporcuların katılımıyla düzenlendi. 2007’de ise İrlanda Camogie Şampiyonası finalini Croke Park’ta 33 bini aşkın seyirci izlemeye geldi. Özellikle televizyon yayını sporun popülerleşmesine katkı sağlamıştı.2010’ların ortalarından itibaren bu ilgi yeni bir boyut kazandı. Örneğin 2014’te Cork kentinin kadın Gal futbolu takımı, dokuzuncu İrlanda şampiyonluğunu kazandıktan sonra, oylamada o yılın Six Nations şampiyonu erkek rugby milli takımını geride bırakara RTÉ Yılın Spor Takımı ödülünü kazandı. 2017’de ise Kadınlar Gal Futbolu Şampiyonası finalini Croke Park’ta izleyen 46.286 seyirci, maçı o yılın en çok izlenen kadın spor organizasyonu haline getirdi, öyle ki final Wembley’de düzenlenen Women’s FA Cup finalini dahi geride bırakmıştı. Bir yıl sonraki finalde ise 50 bin seyirci barajı ilk kez aşıldı.Gittikçe artan bu ilgiye ise pandeminin etkisi ağır oldu. 2020’de seyircisiz düzenlenen finallerin ardından 2021’de seyirciler nispeten daha az sayılarla tribüne geri döndü, örneğin Gal futbolu finalini yaklaşık 32 bin seyirci izlemişti. Ancak 2021’de Croke Park’ın ilk defa camogie yarı finallerine ev sahipliği yapması gibi gelişmeler iyimser olmak için sebeplerin hala var olduğunu gösterdi.Birleşme Ama Nasıl?İrlanda kadın sporları açısından her zaman eşitsizliğin yüksek düzeyde olduğu bir ülke oldu. Örneğin 1873’te atletizmde bir ulusal şampiyona düzenleyen ilk ülke olan İrlanda’da kadınlar bu organizasyona yaklaşık 60 yıl sonra, 1932’de dahil olabilmişti. Dünyanın en köklü spor örgütlerinden biri olan GAA’in ise artık İrlanda sporlarını yöneten kuruluşları birleştirmek için önünde önemli bir şans var. &nbsp;Oyuncular Birliği’nin çağrısıyla hem GAA hem de Camogie Federasyonu yakınlarda düzenledikleri kongrelerinde böyle bir birleşmeyi öncelemeyi taahhüt ettiler. Ancak bunu yaparken kadın sporcuların ve organizasyonlarının antrenman sahaları, stadyumlar ve yayın hakları gibi konularda eşitlik gözetileceğine dair bir güvence almalarına ihtiyaç var. Dublin’in yıldız camogie oyuncusu Aisling Maher’ın da dediği gibi, “[GAA] erkek futbolcuların ve hurling oyuncularının organizasyonun öncüsü olduğunu düşünüyor”, zira ülkenin en önemli spor mekânlarının yönetimini elinde bulunduran GAA şimdiye kadar sadece, önemli ölçüde göstermelik olarak nitelenebilecek düzeyde kadın sporlarının bunlarda faydalanmasına alan sağladı. Bu nedenle olası bir birleşme pek çok avantaja sahip olsa da, bunun kadın sporcuların yıllarca mücadele ederek elde ettikleri kazanımları yalnızca ilerletecek düzenlemelere sahip olması önemini koruyor.İrlanda dünyanın en köklü spor kültürlerinden birine sahip. Bunun toplumsal ve politik olarak birçok mücadeleyle iç içe geçmiş olması, ülkedeki spor kültürünü daha da dikkate değer hale getiriyor. Bu kültürün içerisinde uzun süre önemli ölçüde ayrımcılığa uğrayan ve bunun içerisinden kaydadeğer bir spor hareketi ortaya çıkaran kadın atletlerin ise hak ettikleri mekânsal olanaklara ve daha geniş kitlelere ulaşma şansına erişme zamanları geldi de geçiyor bile.

İRLANDA SPORUNDA BİR DEVRİME DOĞRU MU?

Bu hafta Manş Denizi’nin iki yakasındaki spor gündemine, kadın sporcuları ve takımları içeren iki önemli olaya spor medyasının kayıtsızlığı damga vurdu.İngiltere’de futbolda Kadınlar Süper Ligi’nin son şampiyonu Chelsea, deplasmanda Reading’e 1-0 mağlup oldu. Ligde sekizinci sırada bulunan Reading, Deanne Rose’un dördüncü dakikada attığı golle öne geçti ve üstünlüğünü koruyarak sahadan galip ayrılmayı başardı.Ligdeki ilk dört maçını kaybeden Reading, böylelikle aldığı dört galibiyet ve bir beraberlikle son beş maçında yenilmemiş oldu. Buna karşın Reading’in bu önemli galibiyetinin İngiliz basınında sadece 50-60 kelimelik haberlerle yer alması tepkilere yol açtı.Fransa’da ise World Rugby’nin verdiği yılın oyuncuları ödüllerinde iki Fransız rugbyci, erkekler 15’li rugbyde Antoine Dupont ve kadınlar 7’li rugbyde Anne-Cécile Ciofani en iyi oyuncu ödüllerini kazandı.İki yıldır gösterdiği performansla göz dolduran ve bu yıl Fransa’nın Yeni Zelanda’ya karşı Paris’te aldığı galibiyette önemli rol oynayan Dupont, L’Équipe’in manşetinde kendine yer buldu. Buna karşılık bu yıl World Rugby Sevens Repechage turnuvasında kaydettiği yedi try ile Fransa’nın Olimpiyat’a gitmesinde en büyük katkıyı gösteren ve Tokyo’da da yedi try yaparak takımın kazandığı gümüş madalyada en büyük paya sahip olan Ciofani manşette yer almadı.Ciofani, daha önce Olimpiyat şampiyonu kadın hentbol takımına da yeterince yer ayırmamasıyla eleştirilen L’Équipe’e, “Ben de küçük bir yeri hak etmiyor muydum, merak ediyorum” sözleriyle tepki gösterdi.Bu iki olay, spor medyasının kadın sporları söz konusu olduğunda eşitlikten hâlâ ne kadar uzak olduğunun yeni birer göstergesi oldu.<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom-style: none; clear: both; -webkit-user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;"><img src="https://images.aposto.com/2021/11/1/1639421531541.png" style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.79" width="550" fr-original-style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Times

PEKİ YA KADINLAR?

Tek pota, ampul, sokak. Okul bahçesinde ve parklarda basketbolla ilişkimizi tanımlayan bu birkaç kelime artık Olimpiyat Oyunları’nın bir parçası. Televizyonda, bazen sabahın ilk ışıklarına kadar uyanık kalarak bazen de parkede Euroleague logosuyla izlediğimiz sporu sokağa uyarlama biçimimiz bu yıl ilk defa Tokyo’da Olimpiyat Oyunları’nın madalya podyumunda kendisine yer buldu.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2021/10/3/1637181871947.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.50" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Kaynak: Red BullSokaktan kurumsala:&nbsp;Uluslararası Olimpiyat Komitesi’nin (IOC) yaptırdığı bir <a fr-original-style="" href="https://fiba3x3.com/en/faq.html" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">araştırmaya</a> göre dünyadaki kent sporları arasında en popüler takım oyunu olan sokak basketbolunun kurallarının Uluslararası Basketbol Federasyonu (FIBA) tarafından tanımlanması ve resmi turnuvaların ortaya çıkmasıysa yaklaşık 15 yıl öncesine dayanıyor.&nbsp;FIBA’nın 2007’de evrensel kurallarını ilan ettiği ve sahada sınırladığı oyuncu sayısıyla isimlendirdiği 3x3 basketbolun kendisine profesyonel olarak yer bulduğu ilk resmi uluslararası turnuva 2010’da Singapur’da düzenlenen Dünya Gençlik Oyunları oldu. Bundan bir yıl sonra, 2011’de ise FIBA tarafından düzenlenen ilk millî takım etkinliği olan U18 Dünya Şampiyonası düzenlendi. Bu organizasyonların gördüğü ilgiyi göz ardı etmeyen FIBA, 2012’de takımların şehirleri temsil ettiği ve para ödülü kazandığı FIBA 3x3 Dünya Turu’nun lansmanını yaptı. 3x3 basketbolun popülaritesi git gide artıyordu.2010’ların ikinci yarısıyla birlikte 3x3 basketbol artık IOC’nin de radarına girmişti. Özellikle gençlerin Olimpiyat Oyunları’na olan ilgisini artırmak için yeni sporları dahil etme arayışı içinde olan Komite süre olarak daha kısa olan, daha fazla hareketin olduğu ve gençler arasında daha popüler olan branşlara yöneliyordu. Rio’da düzenlenen 2016 Yaz Olimpiyatları’nda ilk kez düzenlenen 7’li rugby turnuvasının gördüğü ilgiyle birlikte bu sporların Olimpiyat’a dahil olma şansı daha da arttı. 3x3 basketbol da bu trendin etkisiyle 2017’de Olimpiyat Oyunları programına dahil edildi.<img src="https://images.aposto.com/2021/10/5/1637308126357.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.50" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Kaynak: Red Bull<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(15, 224, 199); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(15, 224, 199); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;"><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kuralsızlığın ve mevkisizliğin özgürlüğü var. - Kıvanç Dinler, Alsancak Premium</h3></blockquote>3x3: basketbolun başka hali:&nbsp;3x3 basketbol, salonda oynanan basketboldan sadece kurallar ve oyuncu sayısıyla ayrılmıyor. Oyuncuların deneyimleri de oldukça farklı. Örneğin salon basketbolunda oyuncuların parkede bağlı kalmak zorunda olduğu mevkilerin 3x3 basketbolda olmayışı yaratıcılık için daha çok alan sağlıyor. Oyunun spontane ruhu, antrenman saatlerinin olmayışı gibi özellikler de 3x3 basketbolu oynayanların salon basketbolu oyuncularına göre kendilerini daha özgür hissetmelerini sağlayan önemli faktörlerden.<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(15, 224, 199); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(15, 224, 199); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;"><h3 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kaybetmenin insanı bir yere taşıma potansiyeli her zaman kazanmaktan fazla. - Furkan Yılmaz, 3x3 basketbol oyuncusu</h3></blockquote>Sokak basketbolunda kaybetmek: Kaybetmenin deneyimlenmesi çoğu insan için değişkenlik gösterse de sokak basketbolunda kaybetmeyi eğlenceli bir deneyim olarak görmenin rahatlığı var. Kaybetmeye karşı önyargıların yıkılmasını sağlayan ve oyunun her koşuluna odaklanan bir organizasyon. Kaybetmenin insanı bir yere taşıma potansiyeli her zaman kazanmaktan fazla.&nbsp;3x3 basketbol anlatmak:&nbsp;Basketbol spikeri Buğra Balaban ve Nihan Cabaroğlu'na sorduk.Salon basketbolu ve 3x3 basketbolu, iki spor dalını da anlatıyorsunuz. Anlatırken değişen dinamikler neler, teknik kurallar dışında siz anlatıcı olarak nasıl farklılıklar gözlemlediniz?Buğra Balaban: Anlatıcı tarafında iki disiplin arasındaki ana fark tempo. 5x5 basketbolda takımlar topu rakip sahaya taşırken geçen süre, spikerler için de soluklanma fırsatı yaratır. Öte yandan 3x3 basketbolda bir basketi takip eden birkaç saniyede sıkça diğer takımın şuta kalktığını görüyoruz. 30’ar saniyelik birer mola ve serbest atışlar hariç hiç durmayan bir aksiyondan bahsediyoruz, algılarımız her daim açık olmak zorunda.FIBA’nın sıkça altını çizdiği kapsayıcılık mevzusu da ana farklardan biri. Bugün 5x5 basketbolda hâlâ bir erkek maçında kadın hakem görünce şaşırabiliyorken uluslararası 3x3 turnuvalarında DJ’lerden hakemlere, müsabakaya katılan takım sayılarından anonsörlere kadın-erkek sayısı eşit tutulmaya çalışılıyor.Sokak basketbolunun kurumsallaşması 2010 yılı Gençlik Oyunlarına dahil edilmesiyle ile resmi olarak başladı ve bu sene Tokyo olimpiyatlarında izledik. Bu kurumsallaşma süreci sokak kültürüyle olan bağını nasıl etkiledi?Nihan Cabbaroğlu: Kurumsallaşma sürecine giden her bir spor bir anlamda ticari bir boyut kazanıyor tabii ki. Markaların ve kurumların bir ekonomik potansiyel görmesi, bir branşa ne kadar yatırım yapılacağını etkiliyor. Bu markalaşmanın etkisini görmek için henüz erken, biraz daha zamana ihtiyaç var. Diğer taraftan Tokyo 2020’ye dahil edilen yeni sporlar 3x3, tırmanış ve kaykay konusunda herkes farklı fikirlere sahip, ama tek bir gerçek var, bu sporlar kitlelere ulaştı ve milyonlar tarafından konuşuldu. Ben, bu sporların bu sahnede yer almasının, sokakta oynayan gençlere saygıyı arttırdığını düşünüyorum.&nbsp;Şehrin göbeğinde doğup büyüyen bu aktiviteler artık olimpik bir spor, bu nedenle sokakta kaykay yapan çocuklara, basketbol sahasında tek pota oynayan gençlere bakışlar bir ölçüde değişiyor. Marjinal görünen bu branşların artık ciddiye alınıp yatırım yapılan bir “spor dalı” olarak görülmesi, bu sporları yapanlar için büyük bir değişiklik olmasa da, şehirde yaşayıp potaların yanından geçenler için bir farklılık yaratacaktır.

rugby ile ilgili hikayeler