43. İstanbul Film Festivali: Festival Günlüğü #2

Uluslararası Yarışma’dan

Festivalin sona ermesine üç gün kaldı ve Uluslararası Yarışma’ya Ulusal Yarışma kadar vakit ayıramamışım gibi görünüyor. 

Yarışmadan izlediğim üç film arasındaki favorim Pet Shop Days oldu. Julian Schnabel’in oğlu Olmo Schnabel’in ilk filminde Martin Scorsese ve Michel Franco gibi yapımcıları, yan rollerdeki Maribel Verdu ve Peter Sarsgaard gibi oyuncuları yanına almayı başarmış olması nedeniyle nepotizm önyargısıyla izlemeye başladığım film bana çok sevdiğim Gregg Araki ve Safdie Kardeşler’in sinemasını (ya da festivalin tanıtım metninin işaret ettiği gibi Andy Warhol ve Larry Clark’ın biçimini) anımsattı. 90’ların kayıp gençlik hikayelerini günümüze taşıyan bu New York filmi, ahlakı her açıdan sorgulatan olay örgüsü, kuir villain’ı, ışıltılı estetiği ve düşmeyen temposuyla beni kendine çekti. 

Aksine, sipariş üzerine Yunan Tuhaf Dalgası filmi çekmeye çabalamış gibi görünen ve bulduğu iyi fikri (günlerin karışık bir sırayla yaşandığı alternatif gerçeklik) kafa karıştırıcı bir şekilde uygulayarak heba etmiş Embryo Larva Butterfly ve 90’ların Ukrayna’sında geçen büyüme hikayesi Forever-Forever çok sevmek istememe rağmen benim için çalışmadı.

^{Pet Shop Days | Kaynak: İKSV}

Belgesel Kuşağı

Festivalin Belgesel Kuşağı, her yıl birbirinden ilginç konularda ufkumu genişleten bir bölüm. Bu sefer bu bölümden ne yazık ki sadece iki film izlemeye fırsatım oldu.

Berlinale’nin büyük ödülü Altın Ayı’ya layık görülen Mati Diop imzalı Dahomey, Afrika’daki Dahomey Krallığı’ndan Fransa’ya kaçırılmış 26 eserin ülkesi Benin’e iade sürecini bana Deniz Tortum’un sinema dilini anımsatan bir biçimde belgeliyor. Bu gelişmenin olumlu ya da olumsuz olduğunu, bu politik hamlenin Benin hükümetinin “Batı’yı” şirin gösterme çabası mı yoksa milliyetçi bir zafer mi olduğunu tartışan ikinci yarısı bir anlamda filmi ve aldığı ödülü de tartışmaya açıyor aslında: Bu ödül Afrika’nın bir zaferi mi yoksa “Batılıların” kendini iyi hissetme çabası mı? 

İzlediğim diğer belgesel ise Wim Wenders’tan yeni bir sanatçı güzellemesi: Bugüne dek Buena Vista Social Club (1999), Pina (2011) ve The Salt of the Earth (2014) ile müzik, dans ve fotoğraf gibi sanat alanlarında kusursuz belgesel filmler çeken Wenders’ın Anselm’i, büyük ölçekli eserleriyle olduğu kadar tartışma yaratan fikirleri ve söylemleriyle de tanınan sanatçı Anselm Kiefer’in yaşamına odaklanıyor. Kiefer’in eşsiz tekniğine tanıklık ettiren, adeta zihninin içine sokan ve onun Fransa’da kurduğu sanat mabedinden haberdar eden Anselm, sanatçının geçmişi ve bugününün ayrılamayacağı mesajını veren kurmaca parçalarıyla da kusursuzlaşıyor. 

^{Dahomey | Kaynak: İKSV}

Nerdesin aşkım?

Ülkeyi sarmalamış homofobi ve transfobiye rağmen varlığını sürdüren, festivalin LGBTİ+ filmlere ayrılmış bölümü Nerdesin aşkım? bu yıl Berlinale’den Teddy Ödülü ile dönmüş (fakat izleme fırsatı bulamadığım) All Shall Be Well dahil dört filmden oluşuyordu. 

Yunanistan’dan Zacharias Mavroeidis imzalı The Summer with Carmen / To Kalokairi Tis Karmen, Ege kıyılarındaki bir plajda birkaç yaz önce yaşadıklarını senaryolaştırma hayali kuran iki arkadaşın hikayesi. Film-içinde-film tekniğini çok iyi kullanan, mizahını biçimine yansıtan, sadece esas karakterlerine değil yan karakterlerine de önem veren, üstelik son derece seksi ve eğlenceli bir yaz filmi bu. 

Britanya’dan Sally El Hosaini ve James Krishna Floyd’un filmi Unicorns ise İngiltere’de Pakistan asıllı muhafazakar bir aileden gelen drag queen ile biseksüelliğini yeni keşfeden genç, bekar bir babanın kısık ateşte pişen aşkını anlatıyor. Benzer teması nedeniyle aklıma gelen, geçen yıl izlediğim Femme’in yükselttiği çıtaya ulaşamasa da temsiliyet açısından değerli bir film.

^{The Summer with Carmen | Kaynak: İKSV}

Levan Akin imzalı Crossing bu bölümde değil, Galalar bölümünde yer alsa da LGBTİ+’nin T’sini anlatan bir yol ve arayış hikayesi olarak karşımıza çıktı. And Then We Danced... filmiyle Gürcistan’daki ataerkil düzene başkaldıran ve homofobiye karşı duran yönetmenin bu ikinci filminin büyük çoğunluğu İstanbul’da geçiyor ve çekimleri de İstanbul’da yapılmış. Filmini Türkçe ve Gürcüceye aşina olmayan izleyici için “Türkçe ve Gürcüce cinsiyetsiz dillerdir. Üçüncü tekil şahıs için cinsiyet gözetmeksizin 'o' zamiri kullanılır” notuyla başlatmayı seçen yönetmenin gözlüğü İstanbul’u biraz tozpembe, olduğundan biraz fazla iyimser, hoşgörülü ve güvenli gösteriyor açıkçası. 

Kardeşinin ölümünün ardından trans yeğenini aramak için İstanbul’a gelen orta yaşlı kadın ve ona yardımcı olmak için peşine takılan genç erkek, dilini doğru düzgün bilmedikleri bu kentte tam olarak rastlamaları gereken insanlara rastlıyor, tam olarak tanık olmaları gereken şeylere tanıklık ediyor ve kendilerini tam olarak içine girmeleri gereken komünitenin içinde buluyorlar. Levan Akin’in masalsı dili ve İstanbul’u iyi seçilmiş şarkılarla bir müzik klibine dönüştüren görüntüleri, tüm inandırıcılıktan uzak iyimserliğine rağmen izlemesi keyifli ve göz dolduran bir film.

Ve diğerleri...

Berlinale’den En İyi Senaryo ödülüyle dönen, Matthias Glasner imzalı Dying / Sterben, üç saati aşkın süresine rağmen akıp giden, episodik bir aile draması. Ölüm döşeğinde bir baba, ölüme en az onun kadar yaklaşmış bir anne, orkestrasıyla Ölmek adlı bir eser üzerinde çalışan bir oğul ve ölümü seçmemek için kendini içkiye vermiş bir kız... 

Filmdeki dört karakterin yaşadığı yüzleşmeler, ikilemler ve (olmayan) duygularıyla olan içsel savaşları izleyiciyi de kendi yaşamı ve duygularıyla yüzleşmeye itiyor. Dört bir yana işlemiş ölüm temasıysa ağırlığını her an hissettiriyor. Berlin Filarmoni Orkestrası’nın etkileyici salonunda çekilmiş konser sahneleri ve Bergman’ın Autumn Sonata’sını hatırlatan anne-oğul yüzleşmesi, filmin doruk noktalarından.

^{Dying | Kaynak: İKSV}

Dün IndieWire’da “How to Get Young Audiences in Theaters? Show Old Movies” (Genç seyirciyi sinema salonlarına nasıl mı çekersiniz? Eski filmler gösterin!) başlıklı bir yazı okudum. Film festivalleri de sadece sinemanın güncelini yakalamak demek değil, olmamalı. Filmlere fiziksel olarak sahip olmanın tarihe karıştığı günümüzde dilediğimiz zaman erişmesi zor olan klasikleri ya da eski hazineleri, üstelik çoğu zaman restore kopyalarından izlemenin de önemli bir yolu film festivalleri. 

Geçen yıllarda İstanbul Film Festivali sayesinde The Godfather, Barry Lyndon, The Exorcist ve Rosemary’s Baby gibi klasikleri ilk kez perdede izleme fırsatı bulmuştum. Bu yıl da bu geleneği sürdürdüm: Martin Scorsese’nin Scorsese sinemasından beklenmeyen bir mizaha sahip, tek gecede geçen komedisi After Hours ve Wim Wenders’in birçok şehri güzelleyen tatlı yol hikayesi Alice in the Cities’i bu seneki festivalin Cinemania bölümünde yakalayabildiğim için kendimi şanslı hissediyorum.

Festival ve nostalji demişken; Ece Vitrinel’in özellikle festival biletlerinin nostaljisinden yola çıkan “Hayallerim, olmayan biletlerim ve sen” başlıklı yazısını okumanı öneririm.

^{Alice in the Cities | Kaynak: İKSV}

Haftaya Festival Günlüğü’nün son bölümünde, Wim Wenders ve Kōji Yakusho söyleşisinden notlarımı, Genç Ustalar bölümü ve Ulusal Yarışma filmlerine dair yorumlarımı okuyacaksın. O güne kadar, 28 Nisan Pazar günü verilecek ödüllerin hangi filmlere gittiğini de öğrenmiş olacağız. Festival devam ediyor...