Bir marka doğuyor: Air

Film: Air

Yönetmen: Ben Affleck

Süre: 111 dakika

Yapım yılı: 2023

Her şey senarist Alex Convery'nin Netflix'teki belgesel mini-dizi The Last Dance'i izlemesiyle başlamış. Daha net olmak gerekirse basketbol tarihinin efsanevi oyuncularından Michael Jordan'ın kariyerine odaklanan bu belgeselin özellikle onun Nike ile olan işbirliğine ve Air Jordan markasının yaratım sürecine dair olan kısmını izlemesiyle... Senaryo 2022 baharında Amazon Studios tarafından satın alınmış ve 1990'lardan beri birlikte üreten sıkı dostlar Ben Affleck ile Matt Damon ikilisi projeye dâhil edilmiş. Michael Jordan'ın filmdeki yeri ve önemine yazının sonraki satırlarında değineceğim fakat prodüksiyon süreci boyunca da görüşülen ve fikri alınan sporcu; senaryonun önemli ölçüde değişmesine, bazı karakterlerin eklenmesine önayak olmuş: Nike ile anlaşma imzalamasını tavsiye eden ilk kişi olan antrenör George Raveling ile Nike'ın Jordan markasının yöneticilerinden Howard White sıfırdan senaryoya eklenirken Jordan'ın ebeveynlerinin, bilhassa annesinin rolleri de genişletilmiş. Annesini Viola Davis'in oynamasını arzu eden de bizzat Jordan olmuş. 

İzleyicisini 1984 yılına götüren ve Nike markasının basketbol ayakkabıları departmanı kapısından içeri sokan Air, departmanın pazarlama yöneticilerinin marka için yeni bir yüz bulması için yetenek avcısı Sonny Vaccaro'yu (Matt Damon) görevlendirmesini ve onun dönemin yükselişteki basketbolcularından Michael Jordan'ı ikna etme çabasını konu alıyor. Sonuç olarak hepimizin bildiği o markanın temelleri atılıyor: Air Jordan.

^{Air | Kaynak: Prime Video}

Sporla, hele ki takım sporlarıyla aram hiçbir zaman iyi olmadı. Dolayısıyla bir basketbol ayakkabısının bir koşu ayakkabısından nasıl farklı üretilmiş olduğu da hiçbir zaman umurumda değildi. Ama spor ayakkabılar (ya da sneaker'lar) ve sneaker kültürü daima ilgimi çekti. En ciddi ortamda dahi sneaker giymeye, takım elbiseyle sneaker "kombinlemeyi" normalleştirmeye, farklı markaların farklı modellerini ilk görüşte tanımaya başladım. Kendi ekonomik özgürlüğümü elde ettiğim andan itibaren de bağımlılık derecesinde, ihtiyacın ötesinde sneaker satın almaya başladım. Bu tutkunun altında yatan sebep rahat olmak, sürekli aktif ya da sporla iç içe olmak değildi. Sporla ilgilenmiyor olduğumdan sporcuların değil belki ama hayranı olduğum oyuncuların, müzisyenlerin ve modellerin ya da sadece sokakta görüp beğendiğim sıradan insanların ayağında gördüğüm sneaker'ların bir arzu nesnesine dönüşmesi, onlar gibi olma isteğininse satın alınabilir olmasıydı. İşte Alex Convery'nin Air senaryosu tam olarak bu anlatmaya çalıştığım histen besleniyor, bu son derece kapitalist döngüyü temel alarak yola çıkıyor. Film boyunca defalarca duyduğumuz o cümlenin varlığı da bu yüzden: "Bir ayakkabı sadece bir ayakkabıdır, biri onu giyene kadar."

Ben Affleck'in Air filmi ise senaryonun temellerinin dayandığı fikri ne yazık ki layıkıyla somutlaştıran bir filme dönüşemiyor. Kafası karışık bir film izlediğimiz. İçinde basketbol, tarih, marka yönetimi ve moda başta olmak üzere birçok katmanı olan bir hikâyeyi anlatırken odağını bulamıyor. İşin pazarlama, işletme, ekonomi boyutlarına ve bir şirket departmanındaki dinamiklere odaklanmamızı; şirketin aldığı riskleri düşünmemizi beklerken aynı anda kişisel hayatlarına dair detaylar öğrendiğimiz çalışanlarla empati kurmadan da geçmememizi çünkü insani boyutun da önemli olduğunu öğütlüyor. The Last Dance'i, Michael Jordan'ın kariyerini ya da büyüklüğünü, tarihî gerçekleri düşünmemizi beklerken aynı anda 80'lerin nostaljisine kapılmamız için çırpınıyor: 80'lerin tüketim ürünleri, tüketim alışkanlıkları, televizyon programları, kültürü ve popüler kültürüne dair akıp giden görüntüler sanki bir fon oluşturmayı değil de bizi filmin gerçekten 80'lerde geçtiğine inandırmayı amaçlıyor.

Ve Michael Jordan... Air'in tüm gücünü aldığı, aurası ve etkisi üzerine inşa edildiği, Air Jordan markasına adını veren o sporcu; kısacası filmin var olma sebebi. Filmin en zayıf noktası, ne yazık ki Michael Jordan'ı kullanma şekli. Michael Jordan'ın sürece müdahil oluşu ve isteklerinin yerine getirilmesi, filmle ilgili bir sorunu olmadığının açık bir göstergesi. Filmde isminin ve cisminin kullanılabiliyor oluşu, "orada" oluşu da yanılmıyorsam yasal bir engelin olmadığını işaret ediyor. Filmde Michael Jordan'ın yalnızca silüetini, ensesini ya da sırtını görüyor; sesini olabildiğince az duyuyor ve yüzünü asla görmüyoruz. Onun ikonikliğinin ve insanüstülüğünü yansıtmanın hedeflendiği belli. Fakat birçok sahnede yer aldığı bir senaryoda Jordan'ı bu şekilde kullanmak bir yerden sonra amacına ulaşamıyor. Hem Jordan'ı hem de bu biçimsel seçimi karikatürleştiriyor. Michael Jordan'ın etkisini ve büyüklüğünü, var olma amacı onu karikatürleştirmesi olan Space Jam (1996, Joe Pytka) kadar bile iyi hissettiremiyor. Hatta akıllara Anthony Quinn'in boşluğa bakarak kurduğu diyalogları ve The Message / Çağrı (1976, Mustafa Akkad) filmini getiriyor. Sanki defalarca söylendiğinin aksine bunun sadece bir ayakkabının (ya da onu üretenlerin) değil, onu giyen kişinin de hikâyesi olduğu unutuluyor. Her yerde onun izleri ve adı olmasına rağmen. 

^{Air | Kaynak: Prime Video}

Odağını bulamayan karmaşası ve Michael Jordan'ı hatalı konumlandırması dışında Air'in tempo ve izlenebilirlikle ilgili hiçbir sorunu olduğunu düşünmüyorum. Oyuncu seçimlerini, dönemi yansıtmadaki titizliğini, espri anlayışını ve markayı kullanışını gayet başarılı buldum. 90'lar değil de 80'ler çocuğu olsam filme yedirilmiş motivasyon cümlelerinin, risk güzellemelerinin ve dad joke'ların da etkisiyle Air'i şimdiden yılın en iyisi ilân edebilirdim. Bir üst nesil genel izleyicinin de bu filmi neden seveceğine anlam verebiliyorum. Filmin başlangıçta doğrudan dijitalde yayınlanması planlansa da ortaya çıkan sonuç ve deneme gösterimleri Amazon'u filmi ABD'de gösterime sokmaya ikna etmişti. İlk bir ayda 90 milyon dolara yaklaşan gişe hasılatı ve filmin gişede üçüncü sıraya kadar yükselmesi bu kararın doğruluğunu kanıtlıyor. Öte yandan filmin özellikle 35 yaş üzeri izleyiciyi sinema salonlarına çektiği gözlemleniyor. Bu da başka bir şeyin kanıtı: Air'in her şeyden önce nostaljiye oynadığının...

Nerede izleyebilirsin? Air, 12 Mayıs'ta Prime Video kataloğuna eklendi.

Alternatif işler:

• Moneyball (2011, Bennett Miller)
• Steve Jobs (2015, Danny Boyle)