Edebiyatçıların kedileri: Bir kediye nasıl veda edilir?

DuendeHer hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.
Hayatı paylaştığımız yıllar boyunca bize pek de kayda değer varlıklar olmadığımızı öğreten kedimiz Alex'in anısına...
Bir kedi size kendisiyle birlikte yaşama izni verdiğinde artık paralel iki hayat hüküm sürer. Ancak günün birinde veda anı gelip çattığında eksilecek olan tek bir hayat değildir. Bir kediyle yaşamayı kabul etmek, onun yokluğunun yaratacağı yalnızlığa, düşüşe ve kedere en başından rıza göstermektir. Vedası da yıkıcıdır. Kedinizi kaybettiğinizde bir insanın kaybından farklı olan şudur: Hayatımız boyunca sayısız insanı kaybederiz, ta ki kendimiz bir kayba dönüşene kadar. Bu akış bizi olası sonlara hazırlar; yaşadığımız onca kayıptan geriye kalan hatıralarla teselli buluruz. Ancak kedinizin vedası mutlaktır; varsa geride kalan kedinize sarılarak teselli bulamazsınız. Acısı mutlak, derin, keskin ve kesintisizdir. Türlü kuşkularla sarmalanmış bin bir pişmanlık da cabasıdır.
"Acaba onun tedavisinin doğru zamanda ve yerde, doğru biçimde ve yeterince yapılmasını sağlayabildim mi?", "Gerçekten de onu hayatının her anında güzelce sevebildim mi, yoksa onu evin diğer eşyalarından biri gibi mi gördüm?" gibi sorular sizi yer bitirir. Elbette bu durumlar insan kayıpları için de sorgulanıp irdelenebilir. Lakin bu yazının konusu sadece kediler...
Kuşku dolu bu soruların bir cevabı yoktur; kendinize ne kadar çok soru sorarsanız yüreğiniz o kadar ağırlaşır. O yüzden yazı, yokluklarına değil varlıklarına doğru yol alsın. Hem kaybettiğiniz dostunuzun hatırası onurlansın hem de sevdikleriyle ömür süren tüm kedilere şan olsun.
Eğer bir kediyle yaşıyorsanız...
Kediler hayattayken türlü hâlleri yaşayan varlıklardır; güçlü, korkak, kararlı, derbeder, gamsız, tembel, hiperaktif, arsız, kanaatkar, doymak bilmez, uysal, yırtıcı, duygusal, ilgisiz, sıcakkanlı, mesafeli, gürültücü, münzevi, çelebi, düşünceli ya da vurdumduymaz olabilirler. Tüm bunları bir gün içinde yaşayıp yaşatabilirler. Tam da böyle oldukları için güçlü bir "aura"ya sahiptirler; varlıklarıyla ya da yokluklarıyla size sürekli hayat üzerine muhasebeler yaptırırlar. Bunu da görece örselenmeden, yaralanmadan, incinmeden yapmanızı sağlarlar.
Ve yine tam bu yüzden de Sokrates'in Aristippos'u, Epikuros'un Metrodoros'u, Diyojen'in Krates'i, Cicero'nun Tiro'su; öte yandan Hemingway'in Snow White'ı, Hermann Hesse'nin Narciss'i olmuştur. Ama söz konusu kedi olduğu için kim çömezdir kim üstaddır kestirmek mümkün değildir.
Bu düşünür ve yazarların ne denli kedisever olduğundan söz ederek yazıyı tamamlamak güzel bir fikir gibi gelebilir. Ancak yazıda aslan payını, yenice yayımlanan, renkleri, albenisi, göz ve gönül okşayışıyla dikkat çeken Kedi Kitabı ile iflah olmaz kedi âşığı Ursula K. Le Guin'e ayırıyorum.

Yalnızca "imkansız görünen dünyalar yaratmasıyla" değil "mümkün sandığımız dünyanın" zorunlu olmadığını öğretmesiyle de bizi sonsuz minnet denizinin ortasında bırakan, dünya edebiyatının sezgi ve vicdan ehli yazarlarından Ursula K. Le Guin, bu konuya dair Negatif Uzayda Kara Leonard şiirinde deyivermiş diyeceğini:
"Kediyi çevreleyen her şey
kedi-olmayandır,
kedi olmayan her şeydir,
her şeydir hayvanın kendisi hariç.
Hiç ayrılmamış gibi yeniden birleşirler
öldüğünde. O mekânsızlığı bilmek
onun bilmediğini bilmektir, zamanın
sevgi ve acının mekânı olduğunu bilmek.
Kedinin bunu bilmesi gerekmez."
Zorro, Opal, Frederika ve tüm diğer canavarlar
Ursula K. Le Guin, 88 yıllık hayatı boyunca, aklının erdiği her anında gerçek bir kedi fanatiğiydi. Onun kedi sevgisini anlamak için kedileri hiç değilse onun yarısı kadar sevebilmek lazım. Zaten o da kedi aşkının benzersizliğini kayıt altına almak için, günün birinde bir Kedi Kitabı çıkar belki diye, bir kenara türlü şeyler biriktirmiş.

İçinde buram buram kedi kokan, tüy yumaklı, şiirli, işveli, mektuplu, çizgi romanlı, renkli mi renkli, içinden oyuncaklar çıkan, sürpriz yumurtalar gibi bir kitap. Önemli bir yayınevinin neredeyse yosun tutmuş—kesinlikle olumlu anlamda söylüyorum—ağırbaşlı duruşuna mola verdiren bir edisyon hoşluğu.
Yüksek düzeyde kedi sevgisi içeren şiirlerin yanı sıra Süperfare ile Muhteşem Pisi'nin maceralarını anlatan çizgi romanı, albenili graffitileri, çizimleri, deyişleri ve yazarın baht sahibi kedileri Zorro, Opal, Frederika'nın birbirlerine yazdığı mektupları, havada uçurduğu alerji dostu tüycükleri, kulak okşayan mırmırları, ince sızı tırmık izleri ve kedice bilgelikleriyle kendine özgü bir bijuteri, asılları Le Guin'in yüreğinde saklı. Kedi Kitabı, çocukluktan yaşlılığa yazarın paralel zihninin resme, çizime ve sözcüklere dökümü gibi eksantrik bir şey. Çocuksu görünümünün altında sizi tefekküre davet eden bir sevgi risalesi. Ursula K. Le Guin ve Kedi Kitabı bahsini sayfalarının arasındaki bir duvar yazısıyla noktalayalım.

Kedilerle yaşamanın pişmanlık boyutu
Kedi sürekli bir mutluluk ve esenlik kaynağı değildir. Her sevgi gibi ağır bedeller ödetir kediniz size. Yıllar geçip de hastalanmaya başladığında mama harici yiyecekler verdiğinize pişman olursunuz. "Belki balık, tavuk vermeseydim hasta olmayacaktı" dersiniz. Onu kaybettiğinizde vicdan çarkı tersine döner: Keşke ona sevdiği yiyecekleri daha çok verseydim!
Kediyle ilişkiniz bir paralel hayat simülasyonu gibidir, belki de doğrudan hayatın parodisidir. Keşkelerle iyikiler sık sık yer değiştirir. Her sevgi gibi kedinizle yaşadığınız hayatta da kaybetmeye mahkumsunuz. Bir kedi yılını kaçla çarparsanız çarpın, kediniz daima sizden genç ve vakitsiz veda edecektir hayata. Sanırım Hermann Hesse'nin "Bir kediyi kucağıma aldığımda daha insan oluyorum" sözünün subliminal mesajı da buydu; ne kadar insan o kadar hüzün.

Hayat gailesinin gözden kaçırdığı durumlar
Türlü sebeplerle evden çıkarsınız; işe, gezmeye, eğlenmeye gitmek için. O ise küçük krallığının sınırları içinde kendi hayatını yaşar. Ev tüy yumaklarından, kum taneciklerinden geçilmez. Bu sizi bıktırsa da yıllar içinde buna alışırsınız. Jean Cocteau'nun dediği gibi "Kediler yavaş yavaş bir evin ruhu hâline" gelirler.
İddia ediyorum, titizlik sapkınları hariç çoğu kediseverin hayatta en çok birlikte yattığı varlık evin patilileridir. Kendi giyilmiş çorabından tiksinmeye meyyal kişi, kedisinin patisini ağzına dayayarak uyumasına ses etmez. Bazı geceler onun rahatı bozulmasın diye yatakta geometrik terim ve kavramlarla ifade edilmeyecek biçimlerde yatar, sabah türlü ağrılarla yataktan kalktığınıza dua edersiniz.

Şu diyeceğimi not edin bir yere, çünkü yüzde yüz doğrudur: Kediler bizi her an sevmeye hazır varlıklar hâlinde tutarlar. Bunun bir bedeli vardır: Bir evde kedi varsa hayat ona göre yaşanır, ne eksik ne fazla.
Mark Twain'in “Kedisi olmayan bir ev kusursuz bir ev olabilir belki; ama bunu nasıl kanıtlayabilir?” minvalinde bir söz etmiş olması da bu duruma denk düşer. Montaigne'nin 400 küsur yıl önce yazdığı da bu hâllerin tuzu biberidir:
"Kedimle oynarken, kimin kiminle daha çok eğlendiğini kim bilebilir?”
Bir 'son'a dair son birkaç cümle
Evet kediler kısa ömürlüdürler. Belki bu yüzden de onlara şükran borcumuzu ödediğimize kendimizi inandıracağımız vakte erişemeyiz hiç. Zaten onlar da bize dair bir beklenti içine girmezler hiç. Bir evin hayatına asaletle dahil olur, aynı soylu duruşlarıyla veda ederler hayata.
Geride asla dinmeyecek bir yürek sancısı, her kaşındığında kabuğu düşüp kanayan bir yara bırakırlar. Bazen hatıralarla kısa süreli coşku ve mutluluk anları yaşansa da bir şeyler hep eksiktir. Yoğun bir sis gibi üzerinizi örten bir keder, onun için yaptıklarınız ve yapmadıklarınıza dair sonu gelmez pişmanlık sosuna boca edilmiş hesaplaşmalar kalır.

Kedimiz Alex, on dört yıla yakın bir süre varlığıyla bizi şen kıldı. O gittiğinde neşesi solan, sessiz, suskun bir evde öylece kalakaldık. Bilge Karasu zarafetle bir deyiş (Göçmüş Kediler Bahçesi) icat etmişse ve aynı zarafetle "Kedi sever gibi sevmemeliyiz sevdiklerimizi" diye kendince uyarsa da ona muhalefet etmeliyim:
"Siz, siz olun kedinizi bir insanı sever gibi sevmeyin! "
Küçük bir ekleme: Koca koca adamların korkunç bir hayvan katliamını marifetmiş gibi anlattıkları kara günlerde, bu gezegeni kedisi, köpeğiyle ve tüm diğer canlılarıyla paylaşmaya çalışan ve böylelikle hayatı yaşanmaya değer kılan tüm sevilesi insanlara selam olsun.










