Artan siyasi riskler, finansal piyasalar ve ekonomi

Dün bugünkü yazımı, ABD’de tahvil faizlerinin seyri, Fed’in olası faiz artırımı ve bunun bizim gibi ülkelere yönelik sermaye girişlerinde azalma, hatta çıkışlara yol açabilecek riskleri detaylandırmak şeklinde planlıyordum. Ancak akşam saatlerinde CHP’ye yönelik gelen mutlak butlan kararı sonrasında, bu son derece önemli gelişmenin ekonomik etkilerini değerlendirmek doğal olarak öncelikli oldu.

Risk öncelikle faizde fiyatlanır

Jeopolitik risklerin ve bunların stagflasyon eğilimlerini artıran olumsuz ekonomik sonuçlarının giderek daha net hissedildiği bir dönemdeyiz. Böyle bir ortamda, 19 Mart’ta başlayan ve halen devam eden siyasi risklerin daha da yükselmesi, Türkiye ekonomisinin kırılganlığını artırabilecek yeni bir aşamaya işaret ediyor. Risk arttığında bunun finansal piyasalardaki ilk yansıması doğal olarak faizler üzerinde görülür. Nitekim risk göstergelerinin başında gelen CDS primlerinde hızlı yükselişler yaşanırken, TL cinsinden iki, beş ve on yıllık tahvil faizlerinde de belirgin artışlar gözlemledik. Benzer şekilde eurobond faizlerinde de sert yükselişler ortaya çıktı.

Faizler, temel olarak enflasyon ve risk algısına ilişkin iki önemli mesaj taşır. Son dönemdeki yükselişlerde enflasyon etkisi zaten güçlüydü; ancak son kararla birlikte buna ciddi bir risk primi de eklenmiş oldu. Yüksek faiz, aynı zamanda yüksek iskonto oranı anlamına geldiği için başta hisse senedi piyasaları olmak üzere birçok varlık fiyatı üzerinde aşağı yönlü baskı yaratır. Nitekim Borsa İstanbul’da yaşanan sert düşüşler ve devre kesicilerin çalışması da bunun net bir yansıması oldu.

Gözler siyasette ve takip edilecek hukuki süreçte olacak

Önümüzdeki süreçte risk algısının artıp artmayacağını belirleyecek temel unsur ise yine siyaset olacak. Sürecin çözüme mi yoksa daha kaotik bir noktaya mı evrileceği, piyasaların ilk bakacağı başlıklardan biri olacak. Hukuki sürecin temyize kadar uzanıp uzanmayacağı, CHP’nin yeni bir kurultaya gidip gitmeyeceği, parti içinden yeni oluşumların çıkıp çıkmayacağı önemli olacak. Tüm bu gelişmelerin vatandaşların beklentilerini, ekonomik kararlarını ve yatırım eğilimlerini nasıl etkileyeceği de önümüzdeki dönemin belirleyici unsurları arasında yer alacak.

Hatırlanacağı üzere jeopolitik risklerin yükseldiği mart ayında Merkez Bankası’nın yaklaşık 50 milyar dolarlık döviz satışıyla piyasayı dengelemeye çalıştığını izlemiştik. Ateşkes süreciyle birlikte rezerv kayıplarında duraksama ve kısmi toparlanma yaşanmıştı. Geçtiğimiz yıl 19 Mart sürecinde de birkaç gün içinde 20-25 milyar dolarlık döviz satışı gerçekleşmiş, ardından bu hız yavaşlamıştı. Önümüzdeki dönemde de döviz talebinin yerli mi yoksa yabancı kaynaklı mı olacağı ve hangi boyutlara ulaşacağı kritik önem taşıyacak.

Rezervler yeterli ama sınırsız değil

Bugün itibarıyla yaklaşık 160-170 milyar dolar brüt rezervi ve swap hariç yaklaşık 40 milyar dolar düzeyinde rezervi bulunan Merkez Bankası’nın kısa vadede döviz piyasasını yönetebilecek gücü olduğu görülüyor. Ancak ayda 40-50 milyar dolarlık müdahalelerin ne kadar sürdürülebileceğinin matematiği de oldukça açık. Bu nedenle siyasi ve hukuki süreçlerin nasıl bir hızla çözüme ulaşacağı, tansiyonun düşüp düşmeyeceği, erken seçim ihtimalinin gündeme gelip gelmeyeceği gibi sorular belirsizliğini koruyacak ve risk fiyatlamasını yüksek tutmaya devam edecektir.

Belirsizliği azaltacak siyasi ve hukuki çözümlerin devreye girdiği bir senaryoda risk primi düşebilir, faizlerde gerileme görülebilir ve kur üzerindeki baskı azalabilir. Tersi durumda ise ekonomik stresin daha da arttığı bir tabloyla karşı karşıya kalabiliriz. Jeopolitik risklerin üzerine siyasi risklerin de eklenmesi, Türkiye ekonomisinin kırılganlıklarını artıran önemli bir gelişmedir. Kırılganlığın artması ise sürdürülebilir büyümenin önündeki en büyük engellerden biridir.

Artan risk, azalan yatırım demek

İçinde bulunduğumuz dönemde yerli ve yabancı yatırımcı açısından yalnızca ekonomi politikalarında atılan adımlar değil, geleceğin öngörülebilirliği de son derece önem taşıyor. Kırılganlık ve sürdürülebilirlik üzerindeki risklerin artması, geleceğe ilişkin belirsizlikleri de büyüttüğü için yatırım kararlarının ertelenmesine ve risk algısının yüksek kalmasına neden oluyor. Bu sürecin büyüme, enflasyon ve finansal piyasalar açısından olumlu bir tablo ortaya koymadığını net biçimde söyleyebiliriz. Bununla birlikte geçmiş siyasi ve jeopolitik deneyimler göstermiştir ki, piyasalarda zaman zaman yeni denge arayışları ve yeni fiyatlama süreçleri de ortaya çıkabiliyor. Savaşın yakında bitip bitmeyeceği, Türkiye’nin seçimlere ne zaman gideceği, seçim sürecinde hangi politikaların uygulanacağı ve seçim sonuçlarına ilişkin beklentiler ekonomideki fiyatlamaları ve genel algıyı belirleyen ana unsurlar olmaya devam edecektir.

Belirsizlik daha da yükseldi, faiz artırımı gelebilir

Sonuç olarak, risk fiyatlamasının arttığı ve belirsizliğin yükseldiği bir ortam, normal koşullarda büyüme üzerinde baskı yaratırken enflasyon açısından da yukarı yönlü risklere işaret eder. Küresel enflasyonun beklenenden hızlı yükseldiği bir dönemde başta Fed olmak üzere büyük merkez bankalarının faiz artırma ihtimali de güçlenmiş görünüyor. Bu durum, bizim gibi gelişmekte olan ülkelere yönelik sermaye girişlerini azaltabilecek, hatta sermaye çıkışlarını tetikleyebilecek bir unsur olarak öne çıkıyor. Dolayısıyla Merkez Bankası ve ekonomi yönetimi açısından zaten zorlu olan mevcut süreç daha da karmaşık hale gelmiş durumda. Gelişmelere bağlı olarak ekonomi yönetimi acil kararlar almak ya da politika setinde kısmi değişikliklere gitmek zorunda kalabilir. Seçimin ne zaman yapılacağı ve siyasi risklerin ne ölçüde devam edeceği ise ekonomi politikasının yönünü belirleyen en önemli unsurlardan biri olmaya devam edecek gibi görünüyor.