Asgari ücret tuzağı

Alım gücünün günden güne düştüğü şu günlerde sokak röportajlarında “Çıkar telefonunu,” dönemi bitti, “Yiyecek ekmeğin yok ama 100 kilosun,” dönemi başladı. Sokaklarda ucuz ekmek kuyrukları, dijital platformlarda “1 litre sütten 1,5 kilo kaşar peyniri yapımı” gibi tarifler, televizyonda ise “soğan-ekmek yiyerek bağışıklığın güçleneceğine" dair haberler arttı.

Yüksek enflasyonun halkın her kademesinde hissedilmesiyle asgari ücret toplantıları da bu sene, her zamankinden daha da heyecanlı takip edildi. Zira Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın açıkladığı “%50 zam” ile 4 bin 253 liraya çıkan asgari ücret, birçok çalışanı yakından ilgilendiriyor. DİSK-AR’ın Aralık 2021’de yayımladığı “Asgari Ücret Gerçeği - 2022” raporuna göre, Türkiye’de 10 milyon işçi asgari ücret civarında bir maaş ile çalışıyor.

Asgari ücretin minimum ücret yerine ortalama ücrete dönüştüğü ülkemizde, 2022 için açıklanan rakamlarla bir takım tartışmalar başladı.

Yeterli zam yapıldı mı? 

Ekonomistler ve iş insanları, yapılan zammın yetersiz olduğunu ve satın alma gücündeki düşüşü telafi edemeyeceğini vurguluyor. 

DİSK Genel Başkanı Arzu Çerkezoğlu, yoksulluk sınırının çok daha yükseleceğini ve pahalılığın dayanılmaz hale geleceğini belirtirken, ENAGrup yöneticisi Prof. Dr. Veysel Ulusoy asgari ücrete yapılan %50 zammın iki ay içinde eriyeceğini söylüyor. 

Bilkent Üniversitesi Ekonomi Bölümü'nden Dr. Burcu Aydın Özüdoğru ise yapılan artışın işçinin satın alma gücüne katkı sağlamadığını ve Ocak 2021’de 380 dolar olan asgari ücretin, zammın açıklandığı günün kuruyla yalnızca 280 dolar olduğunu vurguluyor.

Alım gücü nasıl değişti? 

Asgari ücrete %50 zam yapılması, bir ürünü en uygun fiyata alabilmek için birden fazla market gezenlerin sayısını maalesef azaltmıyor. 

• Ocak 2021’de asgari ücretle 5 litre zeytinyağından 80 teneke alınabiliyorken %50 zam yapılmış yeni asgari ücretle yalnızca 30 teneke alınabiliyor. 
• Geçen sene asgari ücretle 1883 tane ekmek veya 7062 tane yumurta alınabiliyorken bugün, 1417 ekmek veya 2835 yumurta alınabiliyor.
• Farklı ülkelerle karşılaştırdığımız zaman ise Türkiye’de bir asgari ücretle 369 litre benzin alınabiliyorken Lüksemburg’da ve Almanya’da bu sayı sırasıyla 1493 ve 975 litre.

Vergi muafiyeti nasıl yansıyacak? 

Açıklanan asgari ücrette damga ve gelir vergisinin kalkmasıyla işverenin vergi yükü, çalışan başı 450 TL azalıyor ve bir asgari ücretli çalışanın, işverene toplam maliyeti 5 bin 879 TL oluyor. Vergi uzmanı Ozan Bingöl, uygulanan vergi muafiyetini devlet için ciddi bir yük olarak değerlendiriyor ve bunun vatandaşa başka vergiler halinde dönebileceğini öngörüyor.

Asgari ücret almayanlara ne olacak? 

Asgari ücrete %50 zam gelse de asgari ücret dışındaki çalışanların birçoğu, yılbaşında bu zammı almadı. Dolayısıyla daha düşük zam alan kalifiye elemanlar da asgari ücrete yakın bir ücret almaya başladı. Böylece ortalama ücret ile asgari ücret arasındaki makas azalıyor ve asgari ücret tuzağı ortaya çıkıyor.

Peki, çözüm ne? 

DİSK Genel Başkanı Çerkezoğlu Türkiye’nin asgari ücretliler toplumu haline gelmesini önlemek için tüm emek gelirlerinin en az asgari ücret düzeyinde arttırılması gerektiğini söylerken EGİAD Yönetim Kurulu Başkanı Alp Avni Yelkenbiçer, yapılan zammın alım gücüne katkıda bulunmadığını belirtiyor ve yapılması gerekenleri şu şekilde açıklıyor:

"Enflasyon ve kur bu hızda artmaya devam ederse %50'lik asgari ücret artışı da süreç içinde eriyecektir. Bu nedenle öncelikli ana odağımızın enflasyon ve kurda oynaklığın azaltılması, yani öngörülebilir olmasının sağlanmasıdır."