Atıktan Sanata

Ebru Özmen Biter

İklim krizinin ortasındayız. Sorumsuzca tükettiğimiz her şey geride bir iz bırakıyor.
Sanatçı Nergiz Yeşil’in bu serisi, gündelik hayatımızın içinden çıkan bir organik atığın başka bir döngüye nasıl katılabileceğini gösteriyor.

Tüketim sürdüğü sürece geride kalanla nasıl bir ilişki kuracağız?

Yumurtalar omlet oluyor, keklere karışıyor ve tüketiliyor. Geriye kalan kabuklar ise “çöp” olmuyor. Günde ortalama iki yumurta tükettiğimizi düşünürsek, 339 yumurta yaklaşık 170 kahvaltı demek oluyor. Seride önce bedeni besleyen bir döngüyü, ardından zihni besleyen ikinci bir döngüyü görüyoruz. İçerik sofraya, kabuk sergi mekânına karışıyor.

Bu seri, sanatçının uzun süredir sürdürdüğü “Spekülatif Tür – Varoluş Senaryoları” araştırmasının bir uzantısı. Yumurta burada yalnızca bir malzeme değil; başlangıcın, potansiyelin ve kırılganlığın yoğun bir sembolü. Kabuk içeriden kırıldığında hayat başlıyor; dışarıdan kırıldığında başka bir dönüşüm gerçekleşiyor. Aynı eşik, iki farklı varoluş ihtimali.

Ancak asıl mesele, ortaya çıkan organik atığın nasıl değerlendirileceği sorusu. Tüketim devam ediyorsa, geride kalanla kurulan ilişki de bir sorumluluk alanına dönüşüyor. Bu iş, mutfakta başlayan bir döngüyü kültür-sanat alanına taşıyarak tam da bu sorumluluğu görünür kılıyor. Eser için yeni bir malzeme satın alınmamış; zaten oluşmuş organik atık ileri dönüştürülmüş. Çöp ile atık arasındaki fark burada netleşiyor: Çöp, değersiz ilan edilen, atık ise henüz bağlamını bulmamış bir potansiyel durumunda. Sanatçı bu potansiyeli hem maddi hem kavramsal düzeyde açığa çıkarıyor.

Teknik süreçte de aynı hassasiyet sürdürülmüş. Kullanılan boyalar çevreye duyarlı içeriklerden seçilmiş; enstalasyon bütünüyle biyobozunur bir kurguya sahip. Bazı bölümler yeniden doğaya karışabilecek ya da tekrar kullanılabilecek şekilde tasarlanmış. Çevreye zararlı hiçbir kimyasal kullanılmamış. Düşük karbonlu, yerel ve organik bir malzemeyle çalışmak burada yalnızca estetik bir tercih değil; üretim etiğinin bir parçası.

Sanatçı aynı zamanda su ayak izi ve karbon ayak izi hesaplama metodolojileri üzerine eğitim almış, sürdürülebilirlik raporlaması ve ISO sertifikasyon süreçlerine dair yetkinlik kazanmış biri. Bu nedenle üretim pratiğini yalnızca “iyi niyet” üzerinden değil, ölçülebilir çevresel etki verileri üzerinden yapılandırıyor. Süreci izliyor, raporluyor ve iyileştiriyor.

Bugün iklim krizini konuşurken çoğu zaman büyük sistemleri tartışıyoruz. Oysa dönüşüm mutfak tezgâhından da başlayabilir. Bu seri, gündelik hayatın içinden çıkan organik bir atığın başka bir döngüye katılabileceğini hatırlatıyor. Tükettiğimiz şeyler bitmiyor; yalnızca biçim değiştiriyor.