Bir sahnede buluşmak, güneşe selam durmak: Air Anatolia

Islandman’in Cem Karaca’nın Almanya’da kaydedip yayımladığı 1984 çıkışlı Die Kanaken albümündeki tek Türkçe şarkısı Çok Yorgunum’a yaptığı düzenleme geçtiğimiz hafta çıktı. Nâzım Hikmet’in ülkesine dönme umudunu kaybettiği günlerde kaleme aldığı Mavi Liman (1957) şiirinden bestelenen Çok Yorgunum, sınırlar arasına sıkışan kötü talihin bir dışavurumu. Bir yandan da zamandan ve yerden bağımsız ortak duygularda buluşabilmenin yeni bir halkası. Tıpkı Islandman’in bu halkaya Yorgunum Kaptan’la yaptığı yeni ekleme gibi. Bugünkü yazımın konusu olan Air Anatolia, tam da burada, yurtsuz hislerin kavuşmasıyla ve en temele yerleşmiş değerlerin buluşmasıyla alakalı.

13 Ekim günü Zorlu PSM’deyim. Air Anatolia projesinin ertesi gün Zorlu PSM’de ana sahne üstünde gerçekleştireceği bir konser var. Türkiye ve İngiltere’den müzisyenler Anadolu müziği için çağdaş bir kutlama hazırlığında. Birkaç gündür aralıksız devam eden provaları kısa bir süre izledikten sonra Londra Caz Festivali direktörü Pelin Opçin ve Zorlu PSM Genel Müdürü Filiz Ova’nın masasına konuk oldum. Pelin Opçin, Air Anatolia projesinin fikir sahibi, Filiz Ova da bu eşsiz buluşmanın İstanbul prömiyerinin ev sahibi olarak karşımda.

^{Murat Ertel, Air Anatolia backstage'inde | Fotoğraf: Yapar İstanbul}

Halk müziğini anlamak

“Anadolu saykedelik müziğin geleceğine yolculuk” olarak tanımlanan Air Anatolia projesinin nasıl ortaya çıktığını anlamak için kadrajı genişletmek gerekli. Her şeyin başında halk müziğiyle olan kopuk ilişkimiz var. Bu türde etiketlediğimiz eserlerin kültürel bir havuza konmak yerine özünden kopartılıp başkalaştırıldığı malum. Bu bakış açısında 2010’lardan itibaren deneyimlenen bir değişim hâkim. Pelin Opçin’in “Birileri o işi yapıp geçmişten sana taşıdığı zaman sadece saygı duyuyorsun. Ama kendin gibi birinin, senin yaşındakilerin sahnede onu yaptığını gördüğün anda o zaman o bağı kurmak çok daha kolay oluyor.” seklindeki sözleri bu değişimin temel nedeni. BaBa ZuLa, Hey! Douglas, Islandman, Derya Yıldırım & Grup Şimşek, Altın Gün bu isimlerin sadece birkaçı.

İngiltere tarafında durum çok daha farklı. Önyargılar tabii ki evrensel ancak dünyanın pek çok yerinden kültüre ve pek tabii müzik türlerine ev sahipliği yapan İngiltere’de öz değeri korumak ve onun üzerine yenilikler katmak için daha elverişli bir ortam var. Bu sayede ada müziğinin ses yelpazesinde afro beat’ten trip hop’a, grime’dan reggae’ye; özünü koruyarak katmanlara ayrılan pek çok tür mevcut.

^{Ahmet Güvenç Air Anatolia sahnesinde | Fotoğraf: Yapar İstanbul}

Anadolu müziği Pink Floyd’la aynı sahnede

Batı müziğinin etkisiyle kendi harmanını oluşturan Anadolu saykedeliğin de kuşkusuz İngiltere’de karşılığı var. 1970’lerde özgür bir dünyanın arayışında olan nice ismin ısrarla ve başta Anadolu’nun her köşesine giderek farklı kıtalara yaymaya çalıştıkları bu müzik, pek çok kez İngiltere sınırından içeri girdi. Üstelik bunlar sadece basit bir ziyaret de değildi. Bir kabuldü aynı zamanda. 1979 yılında Cem Karaca’nın grubu Edirdahan’la birlikte Pink Floyd’un Dark Side of the Moon turnesi kapsamında dört gece üst üste çıktığı Rainbow Theatre’de konser vermesi bunun en güzel örneklerinden biri. 

2018 yılından beri Londra Caz Festivali’nin başında olan Pelin Opçin’in aklında son yıllarda tekil projelerle şehirde iyice karşılık bulmayı başaran Anadolu köklü müziklerinin daha güçlü duyulmasını sağlamak vardı. “İngiltere, özellikle de Londra, güncel müziğin, bu batı müziği olmak zorunda değil, merkezi. Anadolu müziği etkin bir destek mekanizması olmadığı için çok münferit örneklerle ilerlemiş bu zamana kadar. BaBa ZuLa, Gaye Su Akyol, Islandman, çok başarılı tekil örnekler olarak oradalar ama şöyle bir Anadolu müziği dediğimizde reggae gibi bir tür yok ortada.” tespitinden yolan çıkan Opçin, kafasında oluşan “Neden olmasın? Neden büyük etki yaratacak bir hatırlatma yapmayalım?” sorularının peşinden gitti. Londra Caz Festivali’nin 30 yıllık yeniyi gelenekselin köklerinden beslenerek yaratma tutkusunu bu sefer Anadolu topraklarına taşıdı.

^{Al MacSween, VEYasin ve Tolga Böyük Air Anatolia için stüdyoda | Fotoğraf: Yapar İstanbul}

Air Anatolia güneşi doğdu

Bir projenin fikirler alemindeki seyahati çok değerli. Ancak onun hayata geçmesini sağlayan en önemli şey doğru partnerleri bulmak ve işbirliği zeminini oluşturmak. Pelin Opçin önce British Council’in Uluslararası İşbirliği Fonu’ndan finansal bir kaynak yarattı. Ardından projenin müzikal direktörlerini belirledi. İngiltere’den Al MacSween (Maisha, Kefaya), Türkiye’den VEYasin (Hey! Douglas, Mode XL) ve Tolga Böyük (Isladnman), Air Anatolia’nın müzikal yönünü belirleyecek, çıkılacak zamansız yolculuk için rehberlik yapacak kişiler oldu. Bu aşamada Air Anatolia'nın Türkiye tarafında müzisyen ve organizasyon yönetimini üstlenmek adına Gülbaba Music de projeye eklendi.

Pelin Opçin, Al MacSween’le Londra Caz Festivali’nin İngiltere caz müzik sahnesinin yükselişte olan caz müzisyenleri için gerçekleştirdiği bir gelişim programında, yıl 2018’ken tanıştı. MacSween’in Anadolu’dan çıkan müzisyenlere olan merakı ve makam müziğine duyduğu ilgi, diyaloglarını başka bir kanaldan sürdürmelerini sağladı. Air Anatolia projesi kozadan çıktığında Pelin ilk MacSween’in kapısını çaldı. Öte taraftan hem kendi aralarında hem de temsil ettikleri güncel müzik sahnesinde pek çok başarılı işbirliğine imza atan Tolga Böyük ve VEYasin, Anadolu seslerinin aydınlığında yaptıkları müzikal yolculuğun sıradaki durağı Air Anatolia’da tekrardan buluştu.

^{Air Anatolia provasındayız | Fotoğraf: Yapar İstanbul}

“Birlikte bir sahne kurmak.”

Zorlu PSM’deki ilk konserin ardından VEYasin ve Tolga Böyük’e aynı soruyu sordum: “Air Anatolia projesini kabul etmenizdeki en büyük motivasyon nedir?” Hey! Douglas’ta yarattığı üretim rutinin dışına çıkmak isteyen VEYasin’in projede yer almak istemesindeki en büyük motivasyonu “Bir arada olmanın ve kendi sahnemizi yaratmanın, bir albüm yapmaktan ya da tek başına bir konser vermekten çok daha etkili ve yapıcı bir çözüm olacağını düşündüm. Özellikle son zamanlarda birçoklarının Anadolu müziğini kendi projesi hâline getirme fikri bir noktadan sonra yıpratıcı hâle gelecekti. Birlikte bir sahne kurmak ve topluluk olarak hareket edebilmek için önemli bir fırsattı.” sözlerinden anlamak mümkün. Tolga adına da durum farklı değil. Yıllardır takip etttiği ve ilham aldığı sanatçılarla birlikte müzik yapma şansını değerli bulan Tolga için diğer önemli nokta: “Kendi jenerasyonumuzdaki Londra caz sahnesinin müzisyenleriyle tanışmak ve beraber müzik üretmek projedeki motivasyonumlarımdan biriydi. Farklı kuşaklar arasında bağlantı kurma ve iletişimi sağlama görevi beni çok heyecanlandırdı.”

Air Anatolia’nın müzikal değerinin yanında farklı alanlarda kurduğu köprüler de çok kıymetli. “Bu coğrafyanın hikâyeleri, destanları, melodileri, tekrar tekrar yorumlanabilme özelliğine sahip. Ve her yorumlandığında başka pencereler açabiliyor.” diyen VEYasin, bu dönemin sanatçıları olarak köprü oluşturma sorumluluğuna sahip: “Air Anatolia sayesinde artık bu köprüden geçebileceğiz. Bunu büyük üstatlarla ve farklı medeniyetlerden müzisyenlerle yapabileceğiniz.”

^{Okay Temiz Air Anatolia sahnesinde | Fotoğraf: Yapar İstanbul}

Sahnedeki dev isimler

Hazır köprüye gelmişken projede yer alan diğer isimlerden bahsedeyim. Bizzat öncülük ettikleri müziği uzun yıllardır temsil etmeye ve yeni jenerasyonlarla buluşturmaya devam eden Cahit Berkay, Ahmet Güvenç ve Okay Temiz’in yanında Barış Ertürk, Barış Doğukan Yazıcı, Chelsea Carmichael, Derya Yıldırım, Dunja Botic, Ekin Eti, Eralp Güven, Erdem Başer, Jake Long, Melike Şahin, Muhlis Berberoğlu, Murat Ertel, Tamar Osborn, Thodoris Ziarkas, Tolgahan Çoğulu ve Yazz Ahmed gibi birbirinden kıymetli birçok müzisyen yer alıyor. 

^{Air Anatolia için Cahit Berkay ve Derya Yıldırım aynı sahnede | Fotoğraf: Yapar İstanbul}

Böyle bir projenin sahne arkasındaki birlikteliğini merak etmemek elde değil. Burada Tolga’nın “Cahit Berkay’ı Derya Yıldırım ile çalarken görmek ve onun sesinden nasıl etkinlendiğine, Okay Temiz’in Yazz Ahmed’le kurduğu müzikal iletişime ya da Ahmet Güvenç’in Tolgahan Çoğulu ile mikrotonal gitar üzerine yaptıkları sohbete tanık olmak çok güzeldi.” sözlerinin ardından Air Anatolia’nın gelecek için attığı tohumları daha iyi anladım. Hiç kuşku yok ki bu buluşmanın, hatta bana göre çarpışmanın yarattığı müzikal kütleler zamanı geldiğinde yer yüzüne düşünecek.

^{Air Anatolia'nın Zorlu PSM'de verdiği ilk konserin setlist'i}

Zamansız ses motifleri

Sırada tüm birlikteliğin melodilere döküldüğü, zamansız ses motiflerinin yarattıldığı 14 Ekim’de Zorlu PSM’de gerçekleşen konser var. Konserin başından sonuna kadar sahnede tam bir cümbüş hâkimdi. Müzisyenlerin özgün yorumları için açılan alanların yanında bir arada çıkılan yolculuklar da sürprizi bol bir akışla taçlandırıldı. VEYasin’le setlist’in ve sahnede olan bitenin detaylarına inelim: “Ahmet Güvenç’le herkesin hep bir ağızdan söyleyebileceği bir açılış yaptık. Gelenlere aslında nerde olduğumuzu gösterdik. Ardından Derya Yıldırım’la zamanı durdurduk. Sazıyla sözüyle dinleyicilere en yalın hâlimizle seslenmiş olduk. Ardından Tolgahan Çoğulu’yla evrensel müzikle nasıl özgür olabileceğimizi gösterdik. Sonra Cahit Berkay’la doğaya olan saygımızı ve sevgimizi ifade ettik. Gücün bizde olduğunu hatırlattık. Okay Temiz’le üç boyutlu ses âleminde kalp atışlarımızı senkronladık. Hep beraber zamanlar arası sesli mesajlar dinledik. Melike Şahin’in güzel yorumu sayesinde birbirimize kenetlendik. Murat Ertel ve Esma Ertel’in performansıyla transa geçtik. Seyircilerle ortak hislerde buluştuk. Dunja Botic’le yaşadığımız dünyaya uzaktan baktık. İyi taraflarımıza sarıldık. Indignados ve Shu! ile de hep beraber dans ettik. Kapanış tamamen plansız gelişti. Birbirinden yetenekli müzisyenlerle beraber doğaçlama yaptık ve yaşadığımız anı kutladık.”

^{Konser sonrası Air Anatolia kulisi | Fotoğraf: Yapar İstanbul}

“Çalma listeleri bizleri bir araya toplayamaz.”

Sahnedekilerin dile getirdiği kutlama hissi çok değerli. Kendi adıma sahne üstünde böylesi katmanlı bir buluşmayı epeydir görmedim. Bir arada olma, birlikte üretme önceliği kuşkusuz konsere gelenlere de geçti. Etrafımdaki herkes dilediğince, kendi tarzıyla dans etti ve eğlendi. Tam burada VEYasin’in “Çalma listeleri bizleri bir araya toplayamaz. Biz hem aynı sahnede olmalıyız hem de birbirimize kucak açmalıyız.” sözleri, Anadolu müziğinin ortak bir sahnede farklı coğrafyalarda etki yaratması için ilk koşul.

^{Konserin sonunda Derya Yıldırım ve Melike Şahin, Dere Boyu Kavaklar'ı söylerken | Fotoğraf: Yapar İstanbul}

Air Anatolia’da sıradaki durak 18 Kasım’da Londra Caz Festivali kapsamında Royal Festival Hall’da gerçekleşecek konser olacak. Bu konserin canlı kaydı daha sonra albüm olarak yayımlanacak. Ayrıca Air Anatolia'nın İstanbul ve Londra performanslarından Yapar İstanbul’un çekimlerini üstlendiği bir konser filmi hazırlanacak.