'Çalışıyormuş gibi yap' akımı: Ofis atmosferinin ücreti 7 dolar

Sabah çalan alarmı defalarca erteleyip işe gitmek istemediğiniz günleri bir hatırlayın. Elbette her gün bir görevi yerine getirmek zorunda olmanın yarattığı tükenmişlik, tartışmaya açık olmayacak kadar gerçek bir olgu. Peki gidecek hiçbir yeriniz olmadığında veya hiçbir şey yapmanız gerekmediğinde ne yapardınız?

Çin’deki yeni mezunlar, ülkenin rekor seviyelere ulaşan genç işsizliğiyle sahte ofislerde çalışıyormuş gibi yaparak ve bu ofislere gidebilmek için para ödeyerek mücadele ediyor. Günlük 7 dolara varan giriş ücretleri bulunan bu sahte ofisler, “Pretend to Work Company (Çalışıyormuş Gibi Yap Şirketi)” adlı bir şirket tarafından işletiliyor. Şirketin “Feiyu” takma isimli 30 yaşındaki sahibi, işletmesinin başarısını şu şekilde açıklıyor:

“Sattığım şey, bir çalışma alanı değil, işe yaramaz bir insan olmamanın onuru.” 

Ayrıntılar: Çin’deki genç profesyonellerin %14,5’i hâlâ iş bulamıyor. Z kuşağı, prestijli diplomalarla üniversiteden mezun oluyor, fakat durgun iş piyasası iş bulmayı neredeyse imkansız hâle getiriyor. Dünya genelinde yaygın olarak görülen bu durum, Çin’de o kadar kötüleşiyor ki genç profesyoneller, zaman geçirmek için sahte ofislerde toplanıyor ve harcadıkları bu zamanın karşılığını almak yerine üstüne para ödüyor. 

“Pretend to Work Company” tarafından işletilen bu ofislere giriş ücreti günde 4,20-7 dolar. ABD ve Avrupa’da yaşayan kişiler için bu çok yüksek bir maliyet olmasa da Pazartesi’den Cuma’ya sahte bir ofise gitmenin yıllık bedeli 1820 dolara karşılık geliyor. Çin’de özel sektör dışındaki ortalama yıllık maaş ise 16 bin doların biraz altında.

• Shenzhen, Şanghay, Nanjing, Wuhan, Chengdu ve Kunming gibi büyük şehirlerde açılan bu sahte ofisler, bilgisayarlar, internet bağlantısı, toplantı odaları ve çay ocağıyla donatıldığı için ilk bakışta standart bir ofis gibi görünüyor. 
• Giriş ücretini ödeyen kişiler, ofisteki ücretsiz atıştırmalıklar, içecekler ve öğle yemeği servisine erişebiliyor. 
• Ziyaretçiler ayrıca, istedikleri zaman giriş-çıkış yapabiliyor. 

Yakın plan: Yeni mezun ve işsiz gençler, bu sahte ofislerde yalnızca oturup beklemek yerine, bilgisayarları kullanarak iş arayabiliyor, açık pozisyonlara başvurabiliyor, kendi girişimleri üzerinde çalışabiliyor veya iş arayan diğer gençlerle vakit geçirebiliyor. Ülkede 16-24 yaş arasındaki genç işsizliği oranı %14’ün üzerinde olduğu için sahte ofisler, birbiriyle dertleşen çok sayıda genç profesyonele de ev sahipliği yapıyor. 

• Uzmanlar, bu sahte ofislerin genç işsizlere evlerinde izole oldukları bir senaryodan daha iyi fırsatlar doğurabileceğine işaret ediyor. 

Çin’de genç işsizliği pandemiden bu yana kötüleşiyor

Çin’de genç kuşaklar, yıllardır iş bulmakta zorluk çekiyor. Fakat COVID-19 salgını, durumu çok daha kötüleştirdi. 2023’te durum o kadar vahimdi ki tahminler, ülkede genç işsizliği oranlarının %46,5’e kadar çıkabileceğine işaret ediyordu. O yıl üç ay üst üste genç işsizliği oranları rekor seviyeye ulaştı. Çin hükümeti ise genç işsizliği istatistiklerini yayımlamayı durdurdu. 

Artan işsizlik oranı, genç kuşaklar arasında geçinmek için asgari düzeyde çalıştıkları, iyi kariyerlerin peşinden koşmayı bırakarak işgücünden çekildikleri ve “düz yatma” adını verdikleri bir akım yarattı. Bu akıma dahil genç Çinli işçilerin sayısının 16 milyon seviyesinde olduğu tahmin edildi.

Öte yandan: Hükümet, artan genç işsizliği oranlarını tersine çevirmek için uzun süre önce harekete geçmişti. 2011 yılında Eğitim Bakanlığı, iki yıl üst üste %60’ın altında istihdama yol açan üniversite bölümlerinin kapatılacağını açıkladı. Bazı üniversiteler, bölümlerin kapatılmasının önüne geçmek için mezunlardan sahte bir iş beyanında bulunmalarını istedi. Bazı üniversiteler ise mezuniyetlerinden sonraki 1 yıl içinde bir iş sözleşmesi imzalamayan veya staj yaptığına dair bir kanıt sunmayan öğrencilerin diploma alamayacağını bildirdi. 

• Singapur Yönetim Üniversitesi’nde hukuk profesörü olarak görev alan Henry Gao, 2023’te South China Morning Post’a verdiği bir demeçte üniversitelerin bölümlerin kapanmasını önlemek ve istihdam oranlarını şişirmek için uyguladığı taktikler nedeniyle genç işsizliği oranlarının açıklanan verilerden daha kötü durumda olabileceğine işaret etmişti. 

• Gao, bazı üniversitelerin istihdam verilerini şişirmek için kendi mezunlarına iş teklifinde bulunduğunu da sözlerine eklemişti. 

Benzer şekilde: Kötüleşen oranlar, “düz yatma” akımına ek olarak “fare insanlar” adı verilen bir akım da doğurdu. Günlerini yatakta uzanarak, telefonda gezinerek, şekerleme yaparak ve dışarıdan yemek sipariş ederek geçiren genç kuşaklar, kısıtlı fırsatlar yüzünden yaşadıkları bitkinlik ve umutsuzluğu Weibo, RedNote ve Douyin gibi platformlarda yayılan bir sosyal medya trendine dönüştürdü. 

• Fortune’a konuşan kariyer koçu Advita Patel, bu trendin Z kuşağının kendini işgücünden çekmesinden çok daha fazlası olduğunu vurgulayarak gençlerin tükenmişliğe, hayal kırıklığına ve hem cezalandırıcı hem de davetsiz hissettiren bir iş piyasasına verdiği sessiz bir tepki olduğuna işaret etti. 

• Almanya’daki Max Planck Sosyal Antropoloji Enstitüsü’nün direktörü Biao Xiang da “çalışıyormuş gibi yap” akımını iş fırsatlarının eksikliğinden kaynaklanan hayal kırıklığı ve güçsüzlük duygusunun yarattığını belirtti. 

Ofisten fotoğraflar, ailelere ve üniversitelere gönderiliyor 

Diğer yandan sahte ofislerde buluşan genç işsizler, günlerini pek çok farklı şekilde kendilerini meşgul tutarak geçiriyor. 30 yaşındaki Shui Zhou, ofiste çekildiği fotoğrafları ailesine gönderdiğini ve ebeveynlerinin artık işsizliği konusunda çok daha rahat hissettiğini söylüyor. 

Geçen yıl üniversiteden mezun olan 23 yaşındaki Xiaowen Tang ise diploma alabilmek için okuluna stajının bir kanıtı olarak ofisten fotoğraf yolladığına işaret ediyor. Tang ayrıca, biraz harçlık kazanabilmek için ofiste internette yayımladığı öyküler yazıyor. 

Perspektif: Pretend to Work Company’nin kurucusu Feiyu da sahibi olduğu işletmenin COVID-19 salgını sırasında kapanması nedeniyle işsiz kalmış biri. O dönem çok depresif olduğunu ve kendine zarar vermeye başladığını belirten Feiyu, “Durumu tersine çevirmek istiyorsunuz ama güçsüzsünüz” diyor. 

^Feiyu

Pretend to Work Company’yi bu yılın Nisan ayında pazarlamaya başladığını belirten Feiyu, yalnızca 1 ay içinde tüm ofislerin dolduğunu ve şu anda ofisleri ziyaret etmek için başvuru yapılması gerektiğini söylüyor. Feiyu’ya göre ziyaretçilerin %40’ı üniversitelerine staj deneyimlerini kanıtlamak için fotoğraf çekmeye gelen yeni mezunlardan oluşuyor. Bu kişilerin önemli bir bölümü, aynı zamanda ebeveynlerinin baskısıyla başa çıkmak için ofisleri ziyaret ediyor. 

• %60 ise freelancer çalışanlardan oluşuyor. Feiyu, ofisleri ziyaret eden freelancer’ların ortalama 30 yaşında ve en gencinin 25 yaşında olduğunu söylüyor. 

Uzun vadede Pretend to Work Company’nin kârlı kalıp kalmayacağından emin olmadığını vurgulayan Feiyu, şirketi daha çok bir sosyal deney olarak gördüğünü ve ofislerin saygınlığı korumak için esasında bir yalana başvurduğunu, fakat bazı ziyaretçilerin gerçeği bulmasına olanak tanıdığını söylüyor. Feiyu ayrıca, nihai amacını şu şekilde açıklıyor: 

“Bu sosyal deney, ancak ziyaretçilerin sahte iş yerlerini gerçek bir başlangıç noktasına dönüştürmelerine yardımcı olarak asıl vaadini yerine getirebilir.” 

• Editörün önerisi: Diploma pişmanlığı: Üniversite diploması hâlâ değerli mi? | Pareto, Doğa Yurduneri