Dünyanın en büyük merkez bankası tehdit altında

Dolar dünyanın hiç şüphesiz en önemli para birimi. Bu önem birkaç sebebin bir araya gelmesinden ortaya çıkıyor. Doların neden önemli bir para birimi olduğuna madde madde bakalım.

Doların en önemli özelliği küresel rezerv para birimi olmasıdır. Rezerv para birimi, merkez bankaları ve para otoriteleri tarafından döviz rezervlerinin bir parçası olarak önemli miktarlarda tutulan yabancı para birimi olarak adlandırılır.

ABD doları, bilinen tüm merkez bankası döviz rezervlerinin yaklaşık %58–60’ını oluşturuyor. Bu da dolara büyük bir hakimiyet imkanı sağlıyor.

ABD’nin istikrarlı bir hükümet geçmişine ve güçlü mülkiyet haklarına sahip olması nedeniyle, diğer ülkeler doların zaman içinde değerini koruyacağına güveniyorlar. Bu özelliği nedeniyle güvenli liman olarak adlandırılan yatırım araçlarının en başında dolar akla geliyor. Küresel ekonomide çalkantılı tüm dönemlerde dolar kendi ülkesine döndüğünde özellikle gelişen ülkeler açısından büyük bir döviz açığı doğmasına da neden oluyor. Hatta öyle ki; kriz ABD’de ortaya çıktığında bile dolar genellikle güçlenir çünkü nihai “sigorta poliçesi” olarak algılanıyor.

Yine dolar açısından bir diğer özellik, ABD Hazine tahvilleri piyasasının dünyanın en derin ve en likit piyasası olması. Bu özellik, yatırımcıların fiyatı önemli ölçüde etkilemeden büyük miktarlarda dolar cinsinden borçlanma senetlerini hızlı bir şekilde alıp satabileceği anlamına geliyor.

ABD doları küresel ticarette ABD’yi içermeyen işlemler için bile uluslararası ticaret için standart “hesap birimi”. Küresel ticaretin yarısından fazlası (ve ihracat faturalarının %80’inden fazlası) dolar cinsinden yapılmakta.

Ve belki de en önemlisi petrol fiyatlamasının büyük ölçüde dolar cinsinden yapılması. 1970’lerden bu yana, küresel petrol satışlarının çoğu ABD doları cinsinden yapılmakta. Bu petrodolar sistemi, her ülkenin enerji satın almak için dolara ihtiyaç duyması nedeniyle para birimine sürekli ve yapay bir talep yaratmakta.

Doların bu yüksek hakimiyeti, ABD’ye ekonomistlerin aşırı ayrıcalık olarak adlandırdığı bir avantaj sağlamakta. Bu hakimiyet ABD’ye kıyaslamalı olarak diğer ülkelerden çok daha düşük maliyetle borçlanma imkânı sağlıyor. Dünya’da dolar talebi sürekli bir şekilde devam ettiği için ABD neredeyse diğer tüm ülkelerden daha düşük faiz oranlarıyla borç alabiliyor.

Ve son dönemlerde gördüğümüz şekliyle; uluslararası ödemelerin çoğu ABD kontrolündeki “altyapı” (SWIFT sistemi gibi) üzerinden geçtiği için ABD; doları dış politika aracı olarak kullanarak rakiplerini küresel ekonomiden izole edebiliyor. İran, Rusya ve daha nice ülkede bunu gördük.

Bu tehdidi biz de çok yakından yaşamıştık.

Hatırlatmakta fayda var. 7 Ekim 2019’da Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump, Türkiye’nin “sınırı aşan” bir hamlede bulunması durumunda ülke ekonomisini tamamen mahvedeceği tehdidinde bulunmuştu. Başkan Trump daha sonra yaptığı başka bir açıklamada ise “Türkiye’ye, ABD’nin Suriye’de insancıl olmayan bir uygulama görmesi durumunda ekonomilerinin büyük zarar göreceğini söyledim” diye de eklemişti.

Eyleme geçmeyen bu sözü bizde büyük bir etki yapmış ve sert bir kur atağı yaşamıştık.

Dolar cinsi varlıklara etki ettiği için Amerikan Merkez Bankası (Fed) tartışmasız dünyanın en önemli merkez bankası.

Şimdi Fed, Başkan Powell üzerinden ciddi bir tehditle karşı karşıya.

12 Ocak 2026 tarihinde Fed Başkanı Powell, Fed resmî X hesabı üzerinden yaptığı videolu paylaşımda; ABD’de cezai soruşturma altında olduğunu açıkladı.

Hatırlanacağı üzere, Fed Başkanı Powell, para politikasıyla ilgili bir sunum esnasında, aralarında 88 yıllık Marriner S. Eccles Binası’nın da bulunduğu iki tarihî binanın devam eden tadilatlarından kaynaklanan maliyet aşımları konusunda iki Cumhuriyetçi senatör tarafından sorularla sıkıştırılmıştı. Senatörlerin sorusu, Genel Merkez Yenileme Projesi maliyetinin neden yaklaşık üçte bir oranında artarak 1,9 milyar dolardan 2,5 milyar dolara çıktığı konusunda odaklanmıştı.

ABD Başkanı Trump, 24 Temmuz 2025 tarihinde Federal Rezerv’i ziyareti esnasında Fed Başkanı Jerome Powell ile projenin nihai maliyeti hakkında sözlü olarak tartışmıştı.

Herkes konu orada kaldı derken; Powell 12 Ocak 2026 tarihindeki açıklamasında; söz konusu soruşturmanın, Haziran ayında Senato önünde verdiği, büyük bir Federal Rezerv binası yenileme projesi ve bu konudaki rolüyle ilgili ifadesinden kaynaklandığını söyledi. Açıklamada Powell, soruşturmayı, meşru bir cezai mesele olmaktan ziyade, Trump yönetiminin Federal Rezerv politikasını — özellikle faiz oranı kararlarını — etkilemek için uyguladığı siyasi amaçlı bir baskı olarak nitelendirdi.

ABD Başkanı ve onun yönetimi, Washington’daki merkez bankası binasının tadilatıyla ilişkin “vergi mükelleflerinin paralarının kötüye kullanılması” iddialarıyla ilgili olarak ABD Adalet Bakanlığı tarafından cezai soruşturma altında olan Fed Başkanı Jerome Powell’a yönelik saldırıları nedeniyle eleştirilerin hedefi hâline gelmiş durumda.

12 Ocak 2026 tarihinde;

• Ben S. Bernanke, (Fed Yönetim Kurulu Başkanı olarak iki dönem görev yaptı ve ayrıca Başkan George W. Bush döneminde Ekonomik Danışmanlar Konseyi Başkanlığı görevini üstlendi)
• Jared Bernstein, (Başkan Joe Biden döneminde Ekonomik Danışmanlar Konseyi Başkanlığı görevini yürüttü)
• Jason Furman, (Başkan Barack Obama döneminde Ekonomik Danışmanlar Konseyi Başkanlığı görevini yürüttü)
• Timothy F. Geithner, (Başkan Barack Obama döneminde 75. Hazine Bakanı olarak görev yaptı ve ayrıca New York Federal Rezerv Bankası Başkanı ve CEO’su olarak da görev aldı)
• Phil Gramm, (Senato Bankacılık Komitesi Başkanı olarak görev yaptı)
• Alan Greenspan, (Fed Yönetim Kurulu Başkanı olarak beş dönem görev yaptı; ilk olarak Başkan Ronald Reagan tarafından atandı ve daha sonra Başkanlar George H. W. Bush, Bill Clinton ve George W. Bush tarafından yeniden atandı. Ayrıca Başkan Gerald Ford döneminde Ekonomik Danışmanlar Konseyi Başkanı olarak da görev yaptı)
• Glenn Hubbard, (Başkan George W. Bush döneminde Ekonomik Danışmanlar Konseyi Başkanı olarak görev yaptı)
• Jacob J. Lew, (Başkan Barack Obama döneminde 76. Hazine Bakanı olarak görev yaptı)
• N. Gregory Mankiw, (Başkan George W. Bush döneminde Ekonomik Danışmanlar Konseyi Başkanı olarak görev yaptı)
• Henry M. Paulson, (Başkan George W. Bush döneminde 74. Hazine Bakanı olarak görev yaptı)
• Kenneth Rogoff, (Harvard Üniversitesi’nde Uluslararası Ekonomi Profesörü ve Uluslararası Para Fonu’nun eski baş ekonomisti)
• Christina Romer, (Başkan Barack Obama döneminde Ekonomik Danışmanlar Konseyi Başkanı olarak görev yaptı)
• Robert E. Rubin, (Beyaz Saray Ulusal Ekonomik Konseyi’nin ilk direktörü olarak görev yaptıktan sonra Başkan Bill Clinton döneminde 70. Hazine Bakanı olarak görev yaptı)
• Janet Yellen, (Başkan Joe Biden döneminde 78. Hazine Bakanı, Fed Yönetim Kurulu Başkanı ve Başkan Yardımcısı, Başkan Bill Clinton döneminde Ekonomik Danışmanlar Konseyi Başkanı ve San Francisco Federal Rezerv Bankası Başkanı ve CEO’su olarak görev yaptı)

Yayımladıkları bildiride; ‘Federal Rezerv’in bağımsızlığı ve kamuoyunun bu bağımsızlığa ilişkin algısı, Kongre’nin Federal Rezerv için belirlediği fiyat istikrarı, maksimum istihdam ve ılımlı uzun vadeli faiz oranları gibi hedeflere ulaşmak da dâhil olmak üzere ekonomik performans açısından kritik öneme sahiptir. Federal Rezerv Başkanı Jay Powell hakkında başlatılan ceza soruşturması, bu bağımsızlığı baltalamak için savcılık saldırılarını kullanmaya yönelik eşi benzeri görülmemiş bir girişimdir. Para politikası, zayıf kurumlara sahip gelişmekte olan piyasalarda bu şekilde oluşturulur ve bu durum enflasyon ve ekonomilerinin genel işleyişi açısından son derece olumsuz sonuçlar doğurur. En büyük gücü hukukun üstünlüğü olan ve ekonomik başarımızın temelini oluşturan Amerika Birleşik Devletleri’nde bunun yeri yoktur’ diyerek desteklerini açıkladılar.

Bu bildirinin en önemli kısmı bence ‘Para politikası, zayıf kurumlara sahip gelişmekte olan piyasalarda bu şekilde oluşturulur ve bu durum enflasyon ve ekonomilerinin genel işleyişi açısından son derece olumsuz sonuçlar doğurur’ açıklaması. Burada kastedilen ülkenin Türkiye olduğunu bana düşündürdü nedense.

Küresel Merkez Bankacıları da Trump yönetiminin baskı kampanyasını daha da artırmasının ardından, Başkan Jerome Powell’a 13 Ocak 2026 tarihinde yayımladıkları bir bildiri ile destek verdiler.

Tarihe not düşmek adına söz konusu Merkez Bankalarını ve bunların yöneticilerini alt alta yazmak istiyorum.

• Christine Lagarde, Avrupa Merkez Bankası Başkanı (ECB Yönetim Konseyi adına)
• Andrew Bailey, İngiltere Merkez Bankası Başkanı
• Erik Thedéen, İsveç Merkez Bankası Başkanı
• Christian Kettel Thomsen, Danimarka Merkez Bankası Yönetim Kurulu Başkanı
• Martin Schlegel, İsviçre Merkez Bankası Yönetim Kurulu Başkanı
• Ida Wolden Bache, Norveç Merkez Bankası Başkanı
• Ásgeir Jónsson, İzlanda Merkez Bankası Başkanı
• Michele Bullock, Avustralya Merkez Bankası Başkanı
• Tiff Macklem, Kanada Merkez Bankası Başkanı
• Chang Yong Rhee, Kore Merkez Bankası Başkanı
• Perry Warjiyo, Endonezya Merkez Bankası Başkanı
• Gabriel Galípolo, Brezilya Merkez Bankası Başkanı
• Lesetja Kganyago, Güney Afrika Merkez Bankası Başkanı
• Anna Breman, Yeni Zelanda Merkez Bankası Başkanı

Merkez Bankası Başkanları olarak sıralanırken, aynı bildiriye imza atanlar arasında;

• Uluslararası Ödemeler Bankası Yönetim Kurulu Başkanı François Villeroy de Galhau
• Uluslararası Ödemeler Bankası Genel Müdürü Pablo Hernández de Cos da yer aldı.

Bu önemli isimler yayımladıkları bildiride; ‘Federal Rezerv Sistemi ve Başkanı Jerome H. Powell ile tam dayanışma içindeyiz…’ dediler.

En son tepki JPMorgan CEO’su Jamie Dimon’dan geldi. Başkan Donald Trump’ın Federal Rezerv’in bağımsızlığını baltaladığı yönündeki iddiası karşısında Başkan Trump, bu yöndeki iddianın yanlış olduğunu belirten sert bir açıklama yaptı.

Konu nereye evrilecek bilemiyoruz. Ben Başkan Trump’ın geri adım atacağını düşünüyorum. Çünkü konu sadece Powell ile ilgili olmanın ötesine taşmış durumda.

Kuzey Karolina Cumhuriyetçi Senatörü ve Senato Bankacılık Komitesi üyesi Senatör Thom Tillis, "Trump yönetimi içindeki danışmanların Federal Rezerv'in bağımsızlığına son vermek için aktif olarak baskı yaptıkları konusunda herhangi bir şüphe kalmışsa, artık kalmamalıdır. Şimdi sorgulanan, Adalet Bakanlığı'nın bağımsızlığı ve güvenilirliğidir. Bu hukuki mesele tamamen çözülene kadar, Federal Rezerv'e atanacak herhangi bir adayın onaylanmasına karşı çıkacağım; buna yaklaşan Fed Başkanı pozisyonu için yapılacak atama da dahildir” diyerek yaptığı açıklama ile bu soruşturmanın Cumhuriyetçi senatörler nezdinde de kabul görmediğinin en önemli göstergesi. Bütün bunların yanında Tillis’in muhalefeti, Demokrat ve Cumhuriyetçiler arasında 13’e 11 oranında bölünmüş olan Senato Bankacılık Komitesi’nde herhangi bir Fed adayının onaylanmasını muhtemelen kilitleyecek bir yaklaşım olduğunu da dikkate almak lazım.

Kurumların hala çalışıyor olması, garip başkanlık kararlarına ve siyaseten yargıyı kullanma girişimlerine karşı büyük çoğunluğun Başkan Powell’ın yanında yer alması Amerika ekonomisi için en büyük güvence.