Dünyaya Başka Gözlerle Bak

Alieren Sarı

Empatinin en kolay tanımı “olaya bir de karşıdakinin gözüyle bakmak” olabilir. Ben bu yazıda bakacağımız göz sayısını ve türünü biraz artırmak istiyorum. Atalarımız da hep “bakmakla görmek” arasındaki o ciddi farka dikkat çekmiştir. Bugün görmek için sınırlarımızı zorlayacak ve becerebilirsek dünyaya başka gözlerle bakmayı deneyeceğiz.

Ağustos böceklerinin bir türü olan Broad X ilginç bir yaşam döngüsüne sahiptir. Yaklaşık 17 yıl toprak altında uyku halinde kalan bu tür 1 ay gibi kısa bir süre zarfında yeryüzüne çıkar, 90 desibele kadar çıkan orkestrası ile şarkısını söyler, ürer ve yumurtladıktan sonra yaşam döngüsü sona erer. Şehirleşmenin yönünü tahmin edemeden toprak altına yumurtlayan ağustos böceğinin yeni neslinin 17 yıl sonra gözünü açıp betona tosladıktan sonra göreceği ilk şey nedir? Karanlık. Rastgele atılmış bir konserve tenekesine yiyecek bulma umuduyla başını sokup hayal kırıklığına uğrayan kedinin kafasını tenekeden çıkaramadığını fark ettiği sırada gözleri ne görüyor olabilir? Karanlık. Yaşadığı nehre zararlı atıklar ve ağır metaller boşaltılan bir balık telef olmadan önce ne görmüştür? Bunun cevabı biraz da atığın rengine bağlı.

Okyanusun derinlikleri alışık olmadığımız türden canlılara ev sahipliği yapmaktadır. Onlar kendi ve komşularının tuhaflığına çoktandır alışkınlar. Zor şartlarda az besin imkanıyla yaşayan bu canlıların bir gün yukarıdan süzülerek inen bir plastik poşetle karşılaştıklarında ilk tepkileri ne olmuştur? Korktular mı? Yoksa yeni bir av gözüyle mi baktılar? Plastik poşeti ısıran ya da daha kötüsü yiyen bir derin deniz canlısı oldu mu? Olduysa ne hissetmiş olabilir?

Yeni bir hayat, yeni bir mücadele. Bir deniz kaplumbağası kardeşleriyle birlikte dünyaya gözlerini açtı ve suya ulaşmaya çalışıyor. Talihsiz kaplumbağanın kumsaldan denize olan kısa yolculuğunda boynuna bir ip parçası dolandı. O büyüdükçe ip boynunu daha çok sıkacak. Zorlu ve yavaş yavaş boğulduğu kısacık hayatı boyunca başına ne geldiğini anlayabilmiş midir?

Empatinin büyük bir erdem sayıldığı ve başkalarının gözünden bakabildiğimizi iddia ettiğimiz günümüzde bu büyük erdemimizi dünyayı paylaştığımız diğer canlılara değer görmüyoruz sanırım. Hayvanat bahçelerinde kendi yaşam alanlarından koparılıp birkaç metre kare galerilere hapsedilen hayvanlar etraflarına baktıklarında ne görüyorlar acaba? Hücre duvarlarındaki iki boyutlu duvar resimleriyle yaşadıkları habitatların ihtişamını taklit etmeye çalıştığımızı idrak edebiliyorlar mı? Ya da şeffaf bir engelin arkasında kendilerini izleyen canlıların ne olduklarını ne yaptıklarını? Onların gözünden bakarsak belki bir fikir yürütebiliriz.

Bir gün uyandığınızda yaşadığınız mahallenin dümdüz edildiğini, hiçbir bina ya da gökdelenin kalmadığını, uçsuz bucaksız bir arazinin ortasında tek başınıza kaldığınızı hayal edin. İmkansız mı? Çoğu orman sakininin yeni bir tarım arazisi, ahşap endüstrisi ya da palmiye ormanları uğruna plansızca yok edildikten sonra gördüğü manzara bizim hayal bile edemediğimiz bu manzaradır.

• Dünya sadece bize tahsis edilmiş bir hobi bahçesi olmadığı gibi sınırsız kaynaklara sahip bir ütopya da değil.

Biyoçeşitliliğin, habitatların değerini anlamak için hala geç kalmadık. Biz şımarık çocuklar gibi çimlerde koşturup üstümüzü başımızı kirletirken ayağımızın bastığı yere dikkat etmediğimiz için çok fazla kayıp verdik. Bugünün gençleri ve geleceğin çocuklarının gördüğünde güzelliğinden gözlerinin dolacağı türler maalesef artık dünya üzerinde yürümüyorlar. Bugün başka gözlerle bakmayı gerçek anlamda öğrenebilirsek günahlarımızın kefaretini de ödemeye başlayabiliriz. Çocuklarımıza daha fazla güzellik borçlanmadan harekete geçebiliriz. Yuvamız Dünya’dan bir başka ev sahibinin daha eksilmemesi dileğiyle, sağlıcakla kalın…