Elektrikli araç düzenlemesi kimlere zarar veriyor?

Türkiye, Avrupa Birliği'nin elektrikli araç sübvansiyonlarına ilişkin başlattığı soruşturmanın ardından, Çin'den elektrikli araç ithalatının önünü kesen ülkeler listesine katıldı. Ticaret Bakanlığı'nın Kasım sonunda yayımladığı kararnameye göre, Türkiye'ye elektrikli araç ithal eden şirketler için birtakım şartlar getirildi ve bu şartlar çoğunlukla Çin menşeli araçları hedef alıyor gibi görünüyor. Söz konusu gereklilikler “külfetli” olarak tanımlanırken, durumun birçok ithalatçı için “neredeyse imkansız bir görev” olduğu vurgulandı. Aralık sonuna kadar vakti olan sektör oyuncuları değişiklik veya erteleme talep ediyor.

Elektrikli araç ithalatına düzenleme

Elektrikli otomobil ithalatında, tüketici güvenliği, satış sonrası hizmet kalitesinin artırılması, batarya parkının izlenmesi ile batarya geri dönüşüm süreçlerinin daha etkin yönetilmesi amacıyla belirlenen kriterler 29 Kasım'da Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Düzenlemeye göre;

• AB ve Serbest Ticaret Anlaşması imzalanan ülkeler menşeli olmayanlarının Serbest Dolaşıma Giriş Rejimi'ne tabi tutulması hâlinde, menşe ispatlı ve TSE onaylı bir izin belgesi gerekecek.
• Elektrikli araç alım, satım, bakım ve onarımından sorumlu olacak kişilerin TSE veya Meslekî Yeterlilik Kurumu'ndan bir yeterlilik belgesine sahip olması istenecek.
• Her bir marka için en az 40 personele sahip Türkçe çağrı merkezi kurulacak. 
• İmalatçının yurt içinde yerleşik bir yetkili temsilcisi olacak ve kontrol/denetim işlemlerinin ithalatçı tarafından kabul edildiğine dair yazılı bir taahhütname verilecek.

Sektörden tepkiler

ODMD Yönetim Kurulu Başkanı Ali Haydar Bozkurt, elektrikli araç düzenlemesine ilişkin yaptığı değerlendirmede, “Çıkan son tebliğ ile sadece pazara yeni giriş yapacak marka ve modeller değil, ülkemizdeki yerleşik ve hatta üretim yatırımı olan markaların da birçok modelinin satışını engellemeye yönelik bir durum oluşmuştur” ifadelerini kullandı.

“Araçların servis ve onarım hizmeti alacağı tesisler ve bu tesislerdeki güvenlik ekipmanları, araçlara hizmet verecek teknik personelin eğitimi gibi konular hayati önem taşımaktadır. Örneğin bu konuda eğitimsiz bir teknisyenin elektrikli araca müdahalesi, teknisyenin can güvenliği için yüksek risk oluşturmaktadır.” 

• Otomotiv danışmanlık şirketi EBS'nin CEO'su Erol Şahin, "Bu kurallar o kadar sıkı ki, henüz tek bir marka bile uyum sağlamış değil" ifadelerini kullandı. Şahin, en büyük sorunun ithalatçıların servis istasyonlarını kendilerinin kurması gerekliliğinden kaynaklandığını, bunun da yetkili servislerle anlaşmaları zorlaştıracağını söyledi.
• BYD Türkiye Genel Müdürü İsmail Ergün, "Kural planlandığı şekilde uygulanırsa, ithalatçılar aylarca sınırda beklemek zorunda kalabilir" dedi.
• Çinli SAIC Motor Corp. markası MG'nin distribütörlüğünü yapan Doğan Trend Otomotiv CEO'su Kağan Dağtekin de "Müşteriyi korumayı amaçladığı için düzenlemenin mantığı doğru. Ancak, rekabet yasaları ve mevcut bayi teşkilatı için adil yaklaşım dikkate alınmalıdır" açıklamasında bulundu.

Son durum

Bu ani düzenleme, Avrupa'nın altıncı büyük otomobil pazarı Türkiye'de Çin otomobillerinin satışıyla ilgilenen şirketler için ciddi bir probleme işaret ediyor. Şirketler, düzenlemelerin fazla yıkıcı olmaması için değişiklik ya da en azından erteleme arayışında. 

• Öte yandan: Ankara'dan bir yetkili, kuralların gözden geçirilmesi ya da uygulanmasının ertelenmesi gibi bir plan olmadığını söyledi.

Hatırlatma dozu: Çin, 2023'ün ilk 10 ayında Türkiye'ye 184 milyon dolar değerinde elektrikli araç satarak 2022 yılının tamamındaki rakamın neredeyse iki katına ulaştı. Bu yılın başlarında Türkiye, Çin'den ithal edilen elektrikli araçlara %40 ek gümrük vergisi uygulayarak toplam gümrük vergisi oranını %50'ye yükseltti.

• Bloomberg, Türkiye'de popülerleşen elektrikli araç trendini, Çin menşeli markaların nispeten uygun fiyatlı olmasının yanı sıra yerli otomobil Togg'un beğenilmesi ve Elon Musk'ın yakın zamanlı Tesla ziyaretine de bağlıyor.