Fahiş fiyatların sorumlusu zincir marketler mi?

Rekabet Kurumu; perakende, gıda ve temizlik ürünleri ticareti yapan zincir marketlere yönelik “fahiş fiyat” soruşturmasını tamamladı. Pandemi döneminde doğrudan veya dolaylı yollarla iletişim içinde kalarak fiyatları tüketici aleyhine yükseltmekle suçlanan beş zincir market ve bir tedarikçi firmaya 2,7 milyar lira para cezası verildi.

Verilen para cezaları şu şekilde:

• BİM: 958,1 milyon lira
• A101: 646,6 milyon lira
• Migros: 517,7 milyon lira
• ŞOK: 384,4 milyon lira
• CarrefourSA: 142,5 milyon lira
• Savola Gıda: 22,2 milyon lira

Bir adım geriden: Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, geçtiğimiz eylül ayında gıda fiyatlarındaki yükselişten zincir marketleri sorumlu tutmuştu. Fahiş fiyat iddiaları hakkında Ticaret Bakanlığı’nın “gerekli operasyonları” yapacağını belirten Erdoğan, “Beş tane zincir marketin topladığı ürünler, piyasayı alt üst ediyor,” demişti. Açıklamanın ardından Ticaret Bakanlığı, zincir marketlerde denetim için müfettiş görevlendirdiğini açıkladı.

Zincir marketler nasıl tepki verdi?

Kararı, haksız olarak değerlendiren marketler, haklarını savunacaklarını ve kararın iptali için dava açacaklarını açıkladı.

İlk itiraz, Migros’tan geldi. Şirket, Kamuyu Aydınlatma Platformu’nda (KAP) yaptığı açıklamada, “Açıklanan kararda aleyhimize yöneltilen hususlar, şirketimiz tarafından kesinlikle kabul edilmemektedir. Bu çerçevede, gerekçeli kararın tarafımıza tebliğini takiben, yasal haklarımız süresi içinde kullanılarak kararın iptali için dava açılacaktır,” ifadeleri yer aldı.

BİM’in açıklamasında ise Rekabet Kurumu’nun “siyasi” yönlendirmelere açık bir karar verdiğine dikkat çekildi ve şirketin hakkını sonuna kadar savunacağı belirtildi.

“Cezalar, siyasi yönlendirmelerden bağımsız, tarafsız ve düzenleyici bir rol üstlenmesi gereken Rekabet Kurumu adına kötü bir emsal teşkil edecek, uluslararası itibarına gölge düşürecektir. BİM, düşük kâr marjı ve düşük fiyat politikasıyla son 25 yılda Türkiye’de enflasyonun düşmesine önemli katkılarda bulunmuştur. Buna rağmen “pahalılığın sorumlusu” olarak gösterilmesi ve kartel iddiasıyla tarihte görülmedik büyüklükte bir ceza verilmesi, ülkemizde yatırım ortamının ve serbest piyasanın gelişimine hizmet etmeyen, haksız ve adaletsiz bir karardır.”

ŞOK, pandemi ve ekonominin en sıkıntılı dönemlerinde, tüm dünyada market rafları boşalırken dahi hizmetlerini kesintisiz olarak sürdürdüklerini ve artan maliyetlere rağmen fiyatları düşük tutmaya devam ettiklerine dikkat çekti. Kararı, “gayr-i adil” olarak değerlendiren şirket, “Cezaya karşı, Türk yargısı ve hukukunun bize verdiği tüm imkânları kullanarak itiraz edeceğimizi ve müşterilerimizin haklarını sonuna kadar arayacağımızın bilinmesini isteriz,” açıklamasında bulundu.

CarrefourSA, tedarik zincirlerinde yaşanan sıkıntıların, maliyet baskısını artırdığı ve yükselen enerji fiyatlarının küresel enflasyonu daha da yukarı çektiği bir dönemde Türkiye’de enflasyonun olumsuz seyrine rağmen fiyat artış taleplerini müşterilere yansıtmadıklarını belirtti. Açıklamada, “Hal böyleyken; Rekabet Kurumu’nca ileri sürülen hususların hiçbirini kabul etmediğimizi ve yasal haklarımız doğrultusunda kararın iptali için yargı yoluna başvuracağımızı belirtmek isteriz,” ifadeleri kullanıldı.

Geniş perspektif: Fahiş fiyatlardan zincir marketler sorumlu tutulsa da pandemi şartlarında üretim, tedarik, lojistik, gümrük ve benzeri maliyetlerin arttığını ve Türkiye’de enflasyonun ağustos ayında %19,58 oranında gerçekleştiğini unutmamak gerekiyor. Ekonomistler ve sektör temsilcilerine göre, zincir marketler “enflasyonun sorumlusu” ilan edilmiş durumda. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ekim başında “piyasayı balanse etme gayretiyle” 1000 yeni market açılacağını açıklaması da zincir marketlerin aleyhine eylemlerin devam edeceğini gösteriyor.