Gazeteciler Yapay Zekâ ile Ne Yapacak?

2023’ün yapay zekâ hakkında bolca konuşacağımız bir yıl olacağı belliydi. Her ne kadar teknik olarak üzerine konuştuğumuz teknolojilerin hiçbirini yapay zekâ olarak adlandırmak mümkün olmasa da iyi bir pazarlama taktiği ile kavramın tamamen oturmasını sağladılar.

Geçtiğimiz birkaç ayda ilk heyecanı geride bırakmanın da etkisiyle özellikle medya kurumlarının bu teknolojiye yönelik daha net politikalar üretmeye ve kurallar koymaya başladığını görmeye başladık. Associated Press, her ne kadar OpenAI ile içerik paylaşımı anlaşması yapsa da gazetecilerinin haber olarak kullanılacak metinleri ve diğer içerikleri üretiminde bu teknolojileri kullanmasına izin vermeyeceğini açıkladı. Buna ek olarak getirdiği tüm kuralları da sitelerinde yayınladı. Benzer kuralları birçok farklı yayından da görmüştük.

Bir diğer önemli sorun da bu teknolojileri eğitmek için kullanılan verilerin kaynağı. The Atlantic birçok yazarın kitaplarının tamamen izinsiz bir şekilde bu eğitim verilerinin içerisine eklendiğini ortaya çıkardı. New York Times da kullanıcı sözleşmesinde yaptığı değişiklikle bu tür sistemlerin eğitimi için haberlerinin kullanılmasını yasakladı. 

Elbette böyle yasaklara ne kadar uyulacağı şüpheli. Ancak biraz daha pozitif bir görüntü çizmek isteyen OpenAI tarafından atılan adım ile bunu bir noktaya kadar sağlamak da mümkün. robots.txt dosyanıza eklediğiniz kısa bir kod ile OpenAI robotunun sitenizden veri toplamasını engelleyebilirsiniz. Gördüğüm kadarıyla kod yayınlandığı gibi birçok haber sitesinde kullanılmaya başlandı.

Şu anda en temel ihtiyaç bu tepkisellik döngüsünden çıkmak. Bu teknolojiler ortaya çıktığından bu yana sürekli olarak “şirketler bir şey yapıyor, geri kalan herkes tepki veriyor” döngüsüne girmiş durumdayız ve diğer yandan ısrarlı bir şekilde yapay zekânın kaçınılmaz olduğuna tekno-determinist bir hikâyeyle herkes ikna edilmeye çalışılıyor. Böyle bir ortamda ne teknolojinin sağlıklı bir şekilde gelişmesi mümkün ne de bunun gazetecilik, medya ya da toplum için faydalı bir şekilde kullanılması. 

Biliyorum çoğu insan için yeni bir teknoloji, farklı potansiyeller ve anlatılan büyük senaryolar çok cazip geliyor ve bunlar üzerine kafa yormadan bir şeyler yapmak istiyorsunuz. Bu gayet anlaşılır ve doğal bir tepki. Ama bundan 10 yıl kadar öncesine dönün ve 2010’ların başında sosyal medyayla ilgili anlatılanları hatırlayın. O zamanlar da bu platformlar ile gazetecilik bambaşka bir boyuta taşınacak, her şey harika olacak hikâyeleriyle doluydu her yer. 

Peki sonra ne oldu? Bu övgüye boğulan platformların internetteki bilgi akışının büyük bir kısmını yönettiği bir noktaya gelmemizle birlikte, tıpkı her şirketin yapacağı gibi, kendi çıkarlarını ve kazançlarını düşünerek değişiklikler yapmaya başladılar. Bunun bilgiye ve haberlere erişimimizi zorlaştırdığı, toplumsal dinamiklere zarar verdiği ve hatta siyasi krizlere sebep olduğunu görünce herkes fikir değiştirmek istedi ama iş işten geçmişti. 

Platformlar ellerine geçen gücü (elbette) bırakmak istemedi ve daha fazlası için çabaladıkça da interneti iyice kullanılması zor bir hâle getirmeye başladılar. Bir şirketin sahibinin değişmesi yüzünden insanların bilgiye ve habere erişimi tüm dünyada etkileniyorsa burada büyük bir hata yapılmış demektir. 

İşte tam da bu yüzden ısrarlı bir şekilde bu teknolojileri üreten ve satmaya çalışan şirketlerin anlattığı hikâyeler yerine kendinizi ve yaptığınız işi düşünerek bu teknolojileri nereye koymak gerektiğine karar vermek gerekiyor. Bu teknolojinin faydalı bir etkisi mi olacak yoksa 10 yıl sonra herkesin hakkında pişman olacağı şeyler söylediği ikinci bir sosyal medya örneği mi olacağını bu dönemde nasıl bir yaklaşım izlediğiniz belirleyecek. 

Birçok büyük medya kurumunun ve gazetenin aldığı kararlar ve koydukları kurallar bu hikâyeden ders aldıklarını gösteriyor. O yüzden bu örnekleri iyi incelemekte fayda var. Ama eğer siz sosyal medya şirketleriyle yapılan hatanın sonuçlarını canlı canlı yaşarken aynı hatayı farklı bir teknoloji ile tekrar etmek isterseniz o da sizin tercihiniz.

Not: Eğer ekran görüntüsündeki cevabın tamamını okumak istiyorsanız buradaki linkten erişebilirsiniz.