Genetiği değiştirilmiş bebekler

Bilim insanı He Jiankui'nin insan embriyosunda kullandığı CRISPR isimli bir teknik hakkında.
Genetiği değiştirilmiş bebekler

Quando

Quando

Her salı ve cuma girişimcilik ve teknoloji ekosistemlerinden öne çıkan gelişmeler, paradigma değişimleri, inovasyon trendleri ve dijital dönüşüm e-posta kutunda.

Bilim insanı He Jiankui, Kasım 2018'de ikiz kızların genlerini düzenlemek için insan embriyosunda CRISPR adlı güçlü bir teknik kullandığını duyurdu. İkiz kızların bir geninini AIDS'e neden olmasıyla bilinen HIV'e karşı korumak amacıyla değiştirdiğini söyledi. 

  • Birçok bilim insanı konuyla ilgili olarak endişelerini dile getirirken, genetik değişikliklerin gelecek nesillere aktarılmasıyla ortaya çıkabilecek istenmeyen yan etkileri örnek veriyordu. İnsan embriyolarında yapılan herhangi bir değişiklik nesiller boyunca aktarılabilir, bu sebeple genetik manipülasyonun kontrol edilemez boyuttaki etkilerinin etik eleştirisi seneler boyu olumsuz yönde oldu. Bu tarihe kadar, bilim insanları daha önce insan embriyolarını genetik olarak değiştirmişlerdi, ancak hiçbir deneyde bir kadının rahmine embriyo yerleştirildiği kamuya açık bir şekilde paylaşılmamıştı. 
     
  • He Jiankui, ikiz kızları AIDS virüsünden korumak için CCR5 olarak bilinen bir geni değiştirmişti. Nature Medicine'da yayımlanmış bir araştırmaya göre; Jiankui'nin ikiz kızların DNA'sını düzenlerken yaratmaya çalıştığı genetik varyasyon, genel olarak sağlığa yararlı olmaktan ziyade daha zararlı olabilir. CCR5 varyasyonlarının, insanları Batı Nil ve grip virüslerine karşı daha savunmasız hâle getirmek gibi başka etkileri olduğuna dair kanıtlar mevcut ve bilim insanının bu olumsuz tarafları yeterince irdelemediği düşünülüyor. Bunlara ek olarak; Jiankui’nin 2018’de sunduğu veriler ışığında, aslında geni planlandığı gibi düzenlemeyi başaramadığı gözükmekte. Bu nedenle, yaptığı değişikliğin ikiz kızları nasıl etkileyeceği tam bir muamma. 
     
  • Çin polisi He'yi, yaptığı deneyler sebebiyle Ocak 2019’da gözaltına aldı. South China Morning Post'un bildirdiğine göre ilk soruşturmada bilim insanı için, "İnsan embriyosu üzerinde gen düzenleme faaliyetini gerçekleştirmek için kasıtlı olarak yabancı personel içeren bir proje ekibi organize etme ve ülke yönetimince yasaklanmış bir uygulamada CRISPR teknolojisini kullanmak’’ suçlamalarında bulunuldu. Yine Çin merkezli haber kanallarına göre mahkeme, "Üç sanığın hiçbiri doktor niteliği kazanmadı. [Onlar] ün ve servet arzuladı ve ülkenin bilimsel araştırma ve tıbbi yönetimle ilgili düzenlemelerine kasten karşı çıktılar. [Onlar] bilimsel araştırma ve tıbbi etiğin alt sınırlarının ötesine geçti." dedi. Xinhua Haber Ajansı’nın bildirdiğine göre, Shenzhen'deki kapalı mahkeme, Jiankui ve iki meslektaşını deneyleriyle ülkenin yönetmeliklerini ve etik ilkelerini bilerek ihlal etme ve yasadışı tıbbi uygulamalar gerçekleştirme sebebiyle suçlu bulurken, 430.000 dolar para cezası ödemesini emretti.
He Jiankui - Sam Tsang
He Jiankui - Sam Tsang
  • MIT Technology Review'e göre, deneyleri açıklayan ve hiç yayımlanmamış bir makalede 10 adet yazar listelenmiş olmasına rağmen; Jiankui, Zhang ve Qin şu ana kadar cezaya çarptırılan bilim insanları. Bahis konusu makale, Zhang'ın "insan embriyosu mikro enjeksiyonlarını gerçekleştirdiğini" söylüyor. Deneyler sırasında Guangdong Tıp Bilimleri Akademisi ve Guangzhou'daki Guangdong Genel Hastanesine bağlı olan Zhang de iki yıl hapis ve bir milyon yuan para cezasına çarptırıldı. Benzeri şekilde üçüncü suçlu, Güney Bilim ve Teknoloji Üniversitesi'nde bir embriyolog olan ve Çin'in klinik araştırma web sitesinde listelenen deneye başvurduğu söylenen Qin ise 18 ay ertelenmiş hapis ve 500 bin yuan para cezası aldı. 
     
  • Çin, Jiankui’nin "genetik olarak düzenlenmiş üç bebeğin doğduğu" deneylerinden dolayı mahkum edildiğini bildirmesiyle, üçüncü bebeğin doğumunu da sessizce onaylamış oldu. Rapor, bebek hakkında herhangi bir ek bilgi içermemekle birlikte doğumun herhangi bir komplikasyon içerip içermediğini veya bebeğin hâlâ hayatta olup olmadığını bilmiyoruz. Ama bu bebeğin doğduğunu biliyoruz, yani geçen yıl bir noktada, Dünya'da yürüyen genetik olarak tasarlanmış iki değil, üç insan vardı.
     

Ahmet Can Solak, Koç Üniversitesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği’ni bitirdikten sonra katıldığı Kaliforniya merkezli Chan-Zuckerberg Biohub’da Yazılım Geliştiricisi olarak çalışmaktadır.

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

Quando

Quando

Her salı ve cuma girişimcilik ve teknoloji ekosistemlerinden öne çıkan gelişmeler, paradigma değişimleri, inovasyon trendleri ve dijital dönüşüm e-posta kutunda.

NEREDE YAYIMLANDI?

QuandoQuando
∙

BÜLTEN SAYISI

👶 Genetiği değiştirilmiş bebekler

Bu sayı GDB, dijital Burning Man festivali ve Apple kehanetleri hakkında

27 Ağu 2020

👶 Genetiği değiştirilmiş bebekler

YAZARLAR

Quando

Quando

Her salı ve cuma girişimcilik ve teknoloji ekosistemlerinden öne çıkan gelişmeler, paradigma değişimleri, inovasyon trendleri ve dijital dönüşüm e-posta kutunda.

İLGİLİ OKUMALAR

QuandoQuando
∙

HİKAYE

Televizyon tokatlamaktan AI zorbalamaya: Claude’a kötü davranmak neden yasaklandı?

Anthropic’in Claude’a yönelik sürekli ve gereksiz kötü muameleyi yasaklaması, “yapay zeka refahı” tartışmasını kullanıcı sözleşmesine taşıdı. Şirket, modelinin bilinçli olduğunu iddia etmiyor; ancak aldığı bu tedbir, makinelere insan özellikleri atfetmenin risklerini ve onlarla ilişkimizin kurallarını kimin belirlediğini tartışmaya açıyor.

Ümit Alan

·

21 Kas 2026

Televizyon tokatlamaktan AI zorbalamaya: Claude’a kötü davranmak neden yasaklandı?
QuandoQuando
∙

HİKAYE

Anthropic tarihin en büyük halka arzına imza attı: Yatırımcının AI iştahıyla ilgili ne anlatıyor?

Anthropic, 19 Kasım günü yalnızca beş ay önce halka açılan SpaceX’i geride bırakarak tarihin en büyük halka arzına imza attı. Öncü yapay zeka modeli geliştiren şirketler arasında halka açılan ilk şirket olan Anthropic’in halka arzı, sektör için bir kıstas belirlerken yatırımcıların yapay zeka sektörüne yönelik iştahının ilk kez doğrudan halka açık piyasalarda sınanmasına da olanak tanıdı.

Doğa Yurduneri

·

20 Kas 2026

Anthropic tarihin en büyük halka arzına imza attı: Yatırımcının AI iştahıyla ilgili ne anlatıyor?
QuandoQuando
∙

HİKAYE

Flörtte yeni uyumluluk kriteri: AI savunan biriyle sevgili olur muydunuz?

Flört dünyasında artık siyasi görüşler, yaşam tarzları ve gelecek planları kadar, yapay zekaya bakış açısı da bir uyumluluk kriterine dönüşüyor. Kimileri, yapay zekayı günlük kararlarında kullanan biriyle flört etmeyi reddederken kimileri, yapay zeka sektöründe çalışan bir partneri özellikle tercih ediyor. Araştırmalar, teknolojiye yönelik tutumun romantik ilişkilerde giderek daha belirleyici hâle geldiğini gösteriyor.

Doğa Yurduneri

·

18 Kas 2026

Flörtte yeni uyumluluk kriteri: AI savunan biriyle sevgili olur muydunuz?
QuandoQuando
∙

HİKAYE

Sahte nostalji: Yapay zeka hatıralarımızı yeniden mi yazıyor?

Bir zamanlar fotoğrafları bulanık anılarımızı yeniden hatırlamak için açardık. Şimdiyse yapay zekayla fotoğrafları hatırladığımız anılara uygun hâle getirebiliyoruz. Peki bir fotoğrafın düzenlendiğini bugün biliyor olmamız, yıllar sonra da hatırlayacağımız anlamına geliyor mu? Araştırmalar, sonradan eklenen ayrıntıların zamanla gerçek anılarımıza karışabileceğini gösteriyor.

Berk Bayri

·

17 Kas 2026

Sahte nostalji: Yapay zeka hatıralarımızı yeniden mi yazıyor?
QuandoQuando
∙

HİKAYE

Teknoloji ekosisteminden iklim krizine karşı en sıra dışı 10 çözüm

Türkiye'nin başkanlığını ve ev sahipliğini üstlendiği iklim konferansı COP31, 9 Kasım Pazartesi günü Antalya'da başladı. Zirve, teknoloji ve girişim ekosisteminde iklim krizi için geliştirilen çözümleri de yeniden gündeme taşıdı.

Doğa Yurduneri

·

15 Kas 2026

Teknoloji ekosisteminden iklim krizine karşı en sıra dışı 10 çözüm