Güven endekslerinde yön ‘hafif pozitif’

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) ve Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) sektörel güven endeksi verilerini açıkladı.

Reel kesim güven endeksi

TCMB’nin yayımladığı verilere göre, mevsimsellikten arındırılmış reel kesim güven endeksi nisan ayında aylık bazda 1 yüzde puan artarak 105,1 oldu. Arındırılmamış veri ise 2,8 yüzde puan artışla 108,0 puana ulaştı ve son 11 ayın en yüksek seviyesini gördü.

💾 Cep bilgisi: Çalışma, imalat sanayinde kısa dönemli eğilimlerin takip edilerek genel ekonomik aktivitenin seyrine dair öncü veri üretmeyi amaçlıyor. Aylık bazda hesaplanan endekste, katılımcılara üretim, siparişler, istihdam, stoklar, satış fiyatı, birim maliyeti, KKO, ÜFE, ve benzeri konulara dair sorular yöneltilirken, üçer aylık periyotlarla yapılan daha derinlikli analizlerde bu soru setine üretimi kısıtlayan faktörler, üretim kapasitesi seviyesi, ve rekabet görünümü gibi ilaveler yapılıyor.

Eneksin detaylarında sabit sermaye yatırımları, gelecek üç aydaki ihracat siparişleri, üretim hacmi ve istihdam beklentilerinin pozitif etkisi göze çarpıyor. Buna karşın son üç aydaki toplam sipariş miktarı, genel gidişat, mevcut mamul mal stoku ve mevcut toplam sipariş miktarı endeksi eksi yönde etkilemiş durumda.

İhracat talebindeki azalma trendinin yumuşaması, mevcut toplam siparişlerin mevsim normallerinin altında seyretmesi ve stok miktarının azalmakla birlikte tarihsel ortalamaların üzerinde seyretmesi ise endekste göze çarpan diğer detaylar. Uzun vadeli beklentilerde ise hem ihracat, hem imalat hem de istihdamda iyileşme göze çarpıyor.

Kurumların enflasyon beklentilerinde ise hafif azalma göze çarpıyor. Ortalama birim maliyetlerde üç aylık zaman zarfında artış bekleyenlerin sayısı artmakla birlikte, 12 ay sonrası için beklenen ÜFE değeri 28 baz puan azalışla %67,6’ya geriledi.

Üretimi kısıtlayan faktörler sıralamasında işletmelerin yaklaşık yarısı faaliyetleri kısıtlayan bir unsur olmadığı cevabını yinelerken pastanın kalan kısmından en büyük payı talep yetersizliği almayı sürdürüyor. Talep yetersizliğini hammadde-ekipman yetersizliği izliyor.

Genel gidişat göstergesinde ise negatif seyir sürmekle birlikte hafif toparlanma mevcut. Önceki aya kıyasla daha iyimser olduklarını beyan edenlerin oranı %7,7; daha kötümser olduklarını beyan edenlerin oranı ise %14,5 oldu. Kalan kısım ise beklentilerinde aylık bazda değişim yaşamayanları temsil ediyor.

Sektörel güven endeksleri

TÜİK verilerine göre hizmet sektörü güven endeksi iyileşirken, endeks inşaat ve perakende ticaret sektörlerinde gerileme kaydetti.

💈Hizmetler: Endeks aylık bazda %1,1 iyileşerek eşik değerin üzerindeki seyrini sürdürdü. Mevsim etkilerinden arındırılmış endeks 118,1 seviyesine ulaştı. bu değer ocak ayındaki ölçümle eşit seviyede bulunuyor. Endeksin alt kalemlerinde en büyük düşüş %1,5 ile son 3 aylık dönemdeki istihdam seviyesi kaleminde yaşandı. Gelecek 3 aydaki toplam çalışan sayısı beklentisi ise %2,4’lük artışla endeksi yukarıya taşıyan kalemlerin başında yer alıyor. Talep göstergeleri ise pozitif.

📦 Perakende ticaret: Endeks aylık bazda %1,3 oranında daralarak düşüş trendini dördüncü aya taşıdı. Endeks, aralık ayında 127,5’lik zirvesinin ardından nisan ayında 116,2’ye gerilemiş durumda. Endekste bu dönemde %8,9 oranında gerileme yaşanmakla birlikte, eşik değerin üzerindeki seyrin korunması pozitif olarak değerlendirilmeli. Alt kalemlerde en hızlı düşüş son üç aylık dönemdeki satışlar kaleminde görülürken (%3,7) bu veriyi gelecek üç aylık dönemdeki satışlar beklentisindeki artış (%3,2) kısmen de olsa dengeliyor. Alt kalemlerde eşik değerin altına düşen tek öge ise stok seviyesi. 99,3 değerini alan gösterge son 12 aylık periyotun 9’unda daralma yaşamış durumda.

🏗️ İnşaat: Uzun süredir eşik değerin altında seyreden endekste aylık daralma %0,1 oldu ve endeks 88,4 değerini aldı. Veriyle birlikte, ocak ayında 9 aylık bir artış trendinin ardından 93,2 ile zirve yapan endeksteki daralma serisi üçüncü aya taşındı. Alt kalemlerde oransal değişimlerde çarpıcı bir değişim göze çarpmıyor.

Kapasite kullanım oranı

Nisan ayında imalat sanayiinde mevsimsellikten arındırılmış kapasite kullanım oranı (KKO) aylık bazda 14 baz puan artarak %75,6’ya yükseldi. Veri, tarihsel ortalamalar civarındaki seyrini sürdürüyor. Arındırılmamış oran ise %75,4 seviyesinde. Alt kalemlerde KKO yatırım malları için %79,1; ara mallar için %74,4; tüketim malları içinse %73,2 seviyesinde bulunuyor. Veri, tek başına büyük bir anlam ifade etmemekle birlikte, ekonomik aktivitedeki canlı seyrin devam ettiğini teyit eden bir yan unsur olarak kabul edilebilir.

💾 Cep bilgisi: Veri, üretim faktörlerinin kullanım kapasitelerini ölçerek ekonomik aktivite ve yatırım ihtiyacı gibi göstergelere öncülük etmeyi amaçlar. Uzun süre yüksek seyreden KKO ekonomik aktivitede canlılık olmasına karşın yeter miktarda yatırım yapılmadığına işaret eder. Veride genel geçer bir norm aralığı olmamakla birlikte %70-80 bandının stabil bir ekonomik seyre işaret ettiği kabul edilebilir.

Yatırım eğilimi

Bahar dönemi yatırım eğilimi istatistikleri verisine göre, 2022 yılında yatırım harcamalarında yıllık bazda %41,6 oranında arttığı görülüyor. Bu yıl yapılacağı tahmin edilen brüt yatırım harcamalarına kıyasla büyümesi ise %36,0 ile son üç yılın en düşük seviyesinde kalmış durumda. Benzer görünüm, önümüzdeki yıl yapılacağı tahmin edilen yatırım harcamalarının büyüme oranı için de geçerli.

💉 Hatırlatma dozu: Söz konusu artışın reel olarak (enflasyondan arındırılmış halde) negatif olduğuna dikkat etmek gerekiyor.

2022 yılında yatırım harcamalarında en yüksek artış %41,6 ile makine ve ekipman kaleminde yer alıyor. Maddi olmayan duran varlık yatırımları ise %30,2 oranında artmış durumda. Makine ve ekipman yatırımlarının liderliği, şirketlerin çalışan sayısı bazındaki alt kırılımlarında da değişmiyor. Diğer bir ifadeyle, şirketlerin boyutlarından bağımsız olarak en çok yatırım harcaması yaptıkları alan makine ve ekipmanlar olmuş durumda. 2023 beklentileri de benzer kompozisyona sahip.

Kurulan – kapanan şirketler

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB), yılın ilk çeyreğine ilişkin kurulan – kapanan şirket istatistiklerini açıkladı. Buna göre, yılın ilk çeyreğinde kurulan şirket sayısı 2022’nin aynı dönemine göre %8 artarak 35.032 oldu. Kapanan şirket sayısı ise 4.195 ile yıllık bazda %32,8 oranında arttı. Aynı dönemde, tasfiye olan şirket sayısındaki artış ise %6,5 (6.054 adet) olarak kayda geçti. Bu dönemde kurulan şirketlerin %39,8’i İstanbul’da yerleşik durumda. Bunun yanında, yılın ilk çeyreğinde kurulan şirketler içinde toplan ve perakende ticaret faaliyet alanı listenin ilk sırasında yer alıyor. Yine mart ayında kurulan şirketler içinde en çok yabancı sermayeli kuruluşun faaliyet gösterdiği sektör ise bilgisayar programlama faaliyetleri oldu.

Sonuç olarak

Ekonomik aktivitenin imalat kanadındaki öncü verileri beklentilerin orta vadede hafif iyileştiği, iç ve dış talep koşullarındaki belirsizliğin devam ettiği, yatırımların reel olarak negatifte kalmakla birlikte sürdüğü ve maliyet baskılarının devam ettiğini gösteriyor. Bu manzara, temel olarak bir trend değişimine işaret etmiyor. Sanayi üretimi verisi deprem felaketinin yıkıcı etkisiyle ani bir kırılma yaşadığından veriler arasında güçlü bir ilişki kurma kapasitesinin de dönemsel olarak azaldığı söylenebilir.

Kısaca, hem iç hem de dış kaynaklı sebeplerin oluşturduğu zorlu faaliyet ortamına rağmen imalat sanayiinde aktivite canlılığını koruyor. İlerleyen dönemde likidite koşullarının bir miktar daha rahatlaması (enflasyon açısından olumlu olmamakla birlikte) etkisini ilkin öncü verilerde iyileşme olarak gösterecektir.