IPO 2.0: SPAC

Wall Street'in son yıllardaki favori kelimeleri ile ilgili bir araştırma yapsaydık şüphesiz "SPAC" (özel amaçlı satın alma şirketi) kelimesi "Bitcoin" ile birlikte başı çekenlerden biri olurdu. SPACInsider'a göre, SPAC'ler aracılığıyla gerçekleştirilen halka arzların sayısı 2020’de 2019'a kıyasla 59'dan 248'e yükselerek %420 artış gösterdi. 2021'ye gelirsek, hâlihazırdaki toplam SPAC anlaşması sayısı geçen yılı aştı; ancak son dönemde yaşanılan gelişmeler SPAC'lerle ilgili soru işaretlerini artırdı. Salgınla birlikte artan risk iştahı ve likiditeye sahip marketin dikkatini çeken SPAC’ler’in son zamanlarda gösterdiği düşüş “balon”un patladığı şeklinde yorumlanıyor. 

SPAC piyasasında neler yaşandı?

• Yılın ilk üç ayında 299 SPAC anlaşması yapılırken nisan ve mayısta sadece 30 anlaşma gerçekleşti.
• Wall Street’in yatırım bankalarının SPAC anlaşmalarından elde ettiği gelirlerin toplam gelirlere oranı %20’den %5’lere kadar düşüş gösterdi.
• ABD’nin SPAC şirketlerine odaklanan en büyük iki borsa yatırım fonu SPAK ve SPCX, şubat ayında görülen zirvelerden sonra sırasıyla %26 ve %12 düşüş gösterdi.
• Geçen yıl özel amaçlı bir satın alma şirketi ile birleşerek halka arz edilen ABD merkezli elektrikli araç üreticisi Lordstown Motors’ın yönetim kadrosu istifa ederken şirket hisseleri %20 değer kaybetti.

Yükselişin ve düşüşün nedenleri

Alışılmışın dışında bir anlaşma yöntemi olan SPAC sürecinin halka arz süreçlerini kısaltması ve bazı prosedürleri ortadan kaldırması, SPAC'lerin hızlı yükselişinin ana nedenleri arasında görülürken aynı zamanda "balon" olarak yorumlanmasına da neden oluyor. Gelin, SPAC'lerin avantajları ve "balon" olarak algılanmasının nedenlerini beraber inceleyelim.

Zamandan tasarruf: SPAC'lerin alışılmış yöntemlere kıyasla en büyük avantajı zaman çizelgesini oldukça kısaltması. Bürokratik süreçleri ve halka arzlardaki katı kısıtlamaları ortadan kaldıran SPAC'ler şirketlerin hızlı bir şekilde finansmana ulaşmasını sağlıyor. Geleneksel yöntemlerle 12 ila 24 ay içinde tamamlanan halka arz süreçler, SPAC'ler aracılığıyla çok daha kısa bir sürede tamamlanabiliyor. Örneğin; Güneydoğu Asya'nın en büyük paylaşımlı yolculuk ve yemek teslimatı uygulaması Grab Holdings, geçtiğimiz nisan ayında ABD'de halka açılmak için özel amaçlı satın alma şirketi Altimeter Growth Corp ile 40 milyar dolarlık bir anlaşma imzaladı. Şirketin CEO'su Anthony Tan, geçtiğimiz ay yaptığı açıklamada sürecin yıl sonuna kadar tamamlanmasını beklediklerini duyurdu.

Belirsizlik: SPAC'lere yönelik eleştirilerin başında doğası gereği yatırımcılar için riskli bir alternatif oluşturması yer alıyor. Yatırımcılar, çoğu zaman SPAC'lerin halka arz sürecinde hangi sektörlere veya hangi şirketlere yatırım yapacağını bilmeden yatırım yapıyor. Dolayısıyla, SPAC kurucularının yetkinliği veya popülerliği yatırımcılar için belirleyici oluyor. Nitekim, SPAC'lerin "açık çek" şirketleri olarak adlandırılmasının arkasında da bu belirsizlik yatıyor.

Popüler isimler: SPAC'lerin yükselişinde Grammy Ödüllü müzisyen Ciara’dan basketbol yıldızı Shaquille O'Neal, tenis yıldızı Serena Williams'dan eski beyzbol oyuncusu Alex Rodriguez ve Jay-Z’e kadar kadar bir çok ünlü ismin SPAC'lere sponsorluk yapmasının veya bir SPAC kurmasının da etkisi var. Nitekim, "SPAC'ler patlamaya hazır bir balon mu?" sorularının merkezinde de ünlü isimlerin SPAC'lerin hızla popülerleşmesine yardımcı olması yatıyor.

Sınırlı şirket sayısı: SPAC'lerin patlama ihtimaline vurgu yapanlar, piyasada satın alınabilecek sınırlı sayıda kârlı özel şirket olmasına rağmen SPAC sayısının hızlı bir şekilde artmaya devam ettiğini savunuyor. Refinitiv verilerine göre, hâlihazırda 400'den fazla SPAC satın almak için yeni şirketler arıyor.

Düzenlemeler: SPAC'lerin halka arzından sonra iki sene içinde yatırım yapacak bir şirket bulması ve doğru hedefi bulamazsa şirketi tasfiye ederek yatırımcılara sermayelerini geri vermesi gerekiyor. Fon toplama ile yatırım süreci arasındaki iki senede, SPAC sektörüne yönelik olası düzenlemelere karşı yatırımcıları koruyacak çok az önlem bulunuyor. Nitekim, ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu'nun (SEC) SPAC'lere yönelik yeni düzenlemeler getirmesi de son aylarda SPAC anlaşmalarında yaşanan düşüşün nedenleri arasında yer alıyor.

"Bitcoin paraleli"

SPAC'ler, geleneksel finansal sistemdeki yaygın anlayışları bozduğu ve yatırımcıları risk almaya yönlendirdiği gerekçesiyle Bitcoin ile de karşılaştırılıyor. SEC Başkanı Gary Gensler, geçtiğimiz aylarda yaptığı bir açıklamada SPAC'ler ile Bitcoin arasındaki benzerliğe vurgu yaparken yatırımcıları korumak için daha iyi önlemlere ihtiyaç olduğunu dile getirdi.

Bankalara ya da merkezi bir otoriteye ihtiyaç duymadan sonsuz miktarda kullanıcı arasında anonim bir şekilde dolaşımda olan Bitcoin’in potansiyel faydalarının gerçekleşmesi için yeterli sayıda kullanıcının Bitcoin’i bir değer saklama aracı olarak görmesi gerekiyor. Aynı durum SPAC şirketleri için de geçerli. Burada yatırımcılar, şirket yöneticilerinin uygun bir satın alım hedefi bulacağına duydukları güvenle yatırım yapıyor. SPAC'ler ve Bitcoin'in sadece profesyonel yatırımcılar değil amatör yatırımcıları da piyasalara çekmesi de benzerlikler arasında görülüyor.