Jobageddon'un gölgesinde Davos zirvesi: 92 milyon iş yer değiştirecek

Dünya Ekonomik Forumu’nun (WEF) 56. yıllık toplantısı, her yıl olduğu gibi bu yıl da İsviçre’nin Davos kasabasında başladı. 19-23 Ocak tarihleri arasında düzenlenen zirve, hükümetler, iş dünyası ve sivil toplum kuruluşlarından liderleri biraraya getirdi. 

• Bu yıl “Diyalog Ruhu” temasıyla düzenlenen etkinliğin derin jeopolitik, teknolojik ve toplumsal dönüşümlerin yaşandığı bir dönemde temsilcilerin diyalog kurması, işbirliği yapması ve eyleme geçmesi için tarafsız bir platform oluşturmayı hedeflediği belirtildi.

Zirvede liderlerin dünyanın karşı karşıya olduğu ortak problemler ve geleceği şekillendirecek yenilikleri ele alacağının da altı çizildi. 

Arka plan: WEF, 50 yıldan uzun bir süredir iş dünyası, hükümetler, sivil toplum kuruluşları, uluslararası kurumlar ve akademisyenleri biraraya getirerek küresel çapta karşı karşıya kalınan zorlukları anlamlandırmaya yönelik bir platform oluşturuyor. Yıllık toplantı, her yıl Ocak ayı sonlarında Avrupa’nın en yüksek kenti Davos’ta düzenleniyor. 

WEF kurucusu Prof. Klaus Schwab tarafından ilk kez 1971’de “Avrupa Yönetim Sempozyumu (EMS)” adıyla başlatılan Davos zirvesi, 1974’ten bu yana iş dünyası temsilcileri ve akademisyenlerin yanı sıra siyasetçileri de ağırlıyor. EMS’in adının 1987’de “Dünya Ekonomik Forumu” olarak güncellendiği biliniyor. 

• Yıllık toplantı, uzun yıllardır dünyanın karşı karşıya olduğu zorluklara odaklanıyor. İklim değişikliği, kapyasıcılık, çeşitlilik ve ekonomik gelişim, zirvenin daimi temaları arasında yer alırken toplantı, dönem dönem salgın hazırlığı, yeniden beceri kazandırma, ekonomik kriz ve enerji dönüşümü gibi daha acil sorunları da gündemine alabiliyor. 
• WEF, her yıl Ocak ayında toplantıdan önce yakın ve uzun vadeli kritik küresel riskleri belirlemek için “Küresel Riskler Raporu” yayımlıyor. Bu rapor, büyük oranda Davos zirvesinde yapılan görüşmelerin temelini oluşturuyor. 

Rakamlar: 1970’lerde Davos zirvesine yalnızca birkaç yüz kişi katılırken son yıllarda katılımcı sayısı 3 bini aşıyor. İlk yıllarında katılımcıların büyük bir çoğunluğu özel sektörden gelirken artık hükümet temsilcileri, medya, akademi, sivil toplum kuruluşları ve uluslararası kurumlar da zirveye büyük bir ilgi gösteriyor. 

Davos’un artan popülaritesi, zirveyi yalnızca bir iş dünyası buluşması olmanın ötesine taşıyor. 

Davos 2026: Bu yıl WEF, 130’dan fazla ülkeden yaklaşık 3 bin sektör liderini Davos'da buluşturuyor. Hükümetlerden rekor düzeyde katılım görecek 2026 zirvesine 400 üst düzey siyasi lider katılım sağlıyor. Ayrıca dünyanın en iyi 850 CEO’su ve yönetim kurulu başkanının ve 100’e yakın teknoloji şirketinden temsilcinin zirvede yer alması bekleniyor. Bu yıl zirveye katılım sağlayan iş dünyası liderlerinin toplam sayısının 1700’ü aşacağı tahmin ediliyor. 

ABD Başkanı Donald Trump, Kanada Başbakanı Mark Carney, Almanya Federal Şansölyesi Friedrich Merz, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Çin Halk Cumhuriyeti Başbakan Yardımcısı He Lifeng, Arjantin Cumhurbaşkanı Javier Milei, İspanya Başbakanı Pedro Sánchez, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Belçika Başbakanı Bart De Wever, Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb, Yunanistan Başbakanı Kyriakos Mitsotakis, Hollanda Başbakanı Dick Schoof, Pakistan Başbakanı Shehbaz Sharif, Polonya Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić, İsrail Devleti Başkanı Isaac Herzog, Suriye Devlet Başkanı Ahmad Al Sharaa ve Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, bu yıl zirvenin önde gelen siyasi katılımcıları arasında yer alıyor. 

• NVIDIA CEO’su Jensen Huang, Microsoft CEO’su Satya Nadella, Anthropic CEO’su Dario Amodei, Meta Başkanı Dina Powell McCormick, Google DeepMind CEO’su Demis Hassabis, Palantir Technologies CEO’su Alex Karp, OpenAI Finans Direktörü Sarah Friar, Mistral AI CEO’su Arthur Mensch ve Sierra kurucu ortağı Bret Taylor da bu yıl zirveye katılıyor.

• Ayrıca Dünya Ticaret Örgütü Genel Direktörü Ngozi Okonjo-Iweala, Dünya Bankası Başkanı Ajay S. Banga, Uluslararası Para Fonu (IMF) Genel Müdürü Kristalina Georgieva, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı Yöneticisi Alexander De Croo, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) Genel Sekreteri Mathias Cormann ve Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiseri Barham Salih de dikkat çeken katılımcılar arasında bulunuyor. 

Bu yılın gündeminde neler var? 

Davos zirvesi, dünyanın karşı karşıya olduğu problemleri ele almak için bu yıl 5 temel soruya odaklanıyor: 

1. Giderek daha rekabetçi hâle gelen bir dünyada nasıl işbirliği yapabiliriz?

2. Yeni büyüme kaynaklarının kilidini nasıl açabiliriz?

3. İnsana nasıl daha iyi yatırım yapabiliriz?

4. İnovasyonu geniş ölçekli ve sorumlu bir biçimde nasıl uygulayabiliriz?

5. Gezegen sınırları içinde nasıl refah inşa edebiliriz?

Trend terimler: WEF, bu yıl zirvede özellikle teknoloji, ekonomi ve toplum alanlarında 10’un üzerinde anahtar kelimenin sık duyulacağını öngörüyor. Teknoloji kategorisinde yapay zeka üretimi dijital içerikleri ifade eden “AI slop”, "elektron açığı", herkes için adil ve etkili çalışan yapay zeka sistemleri inşa etmeyi anlatan "kapsayıcı yapay zeka", "kuantum ekonomisi" ve finans otoriteleri tarafından riskleri yönetmek ve izlemek için kullanılan "denetim teknolojileri", Davos 2026’da sık duyulması beklenen terimler arasında yer alıyor. 

Ekonomi alanında "yeşil büyüme", küçük ulusal grupların sorunları çözmek ve ortak hedeflere ulaşmak için işbirliği yapmasını ifade eden "minilateralizm", büyük ekonomilerin pandemiler, kriz ve doğal afet gibi büyük şoklardan nasıl kurtulabildiğini inceleyen "dayanıklılık ekonomisi bilimi" ve yapay zeka balonunun yanı sıra kripto para ve borçları da ele alan "üçlü balon teorisi" öne çıkıyor. Toplum bilimlerinde ise iş kıyameti olarak da tanımlanabilecek “Jobageddon” kavramı ve "insan avantajı" bu sene ana temaları oluşturuyor. 

Jobageddon nedir?

“Jobageddon” terimi, yapay zeka ve otomasyon iş yerlerinde daha kritik rolleri üstlendikçe yaşanması olası görülen “iş kıyametini" ifade etmek için kullanılıyor. WEF’in “İşlerin Geleceği 2025” raporu, 2030 yılına kadar 92 milyon mevcut pozisyonun ortadan kalkacağını ve bunun Sanayi Devrimi’nden bu yana işgücünde görülen en önemli dönüşümü temsil edeceğini öngörüyor. Bu süreçte ayrıca küresel çapta 170 milyon yeni iş yaratılması bekleniyor. 

İş piyasasının distopik bir gelecekle karşı karşıya olmasa da önemli bir dönüşümden geçeceğini vurgulayan WEF, 5 yıl içinde yaratıcı düşünce, dayanıklılık, esneklik ve çevikliğin öneminin ve yapay zeka, büyük veri ve siber güvenlik gibi teknolojik becerilere olan talebin artacağını tahmin ediyor. İşletmelerin de bu beklentilere yanıt olarak yeniden beceri kazandırma ve beceri geliştirme programlarına giderek daha fazla yatırım yapacağı belirtiliyor. 

İşlerin Geleceği Raporu: WEF, İşlerin Geleceği 2025 raporunu 22 farklı sektörden 14 milyonun üzerinde çalışan ve 1000’den fazla işverenle yaptığı görüşmelere dayanarak hazırlamıştı. Rapor, çalışanların ve işverenlerin bakış açılarını biraraya getirerek teknolojik dönüşüm, ekonomik belirsizlik, demografik değişim ve yeşil dönüşüm gibi makro trendlerin 2030’a kadar işgücü piyasasını nasıl etkileyeceğini ve işverenlerin bu dönüşüme yönelik belirlediği stratejileri ortaya koymuştu. 

Raporda dijital erişimin genişletilmesinin, işgücü piyasasındaki en dönüştürücü trend olacağı tespit edildi. İşverenlerin %60’ı, 2030’a kadar bu trendin işletmelerini dönüştüreceğine işaret etti. Özellikle yapay zeka, bilgi işlem, robotik, otomasyon ve enerji üretimi, depolaması ile dağıtımı alanlarında kaydedilecek ilerlemelerin iş dünyasında köklü değişimlere yol açabileceği belirtildi. 

Bununla birlikte: Artan yaşam maliyeti, en dönüştürücü ikinci trend olarak öne çıktı. İşletmelerinin %42’sinin, ekonomik yavaşlamadan etkileneceği belirlendi. Ekonomik büyümede görülen yavaşlamanın, küresel olarak 1,6 milyon iş kaybına yol açacağının da altı çizildi. 

İklim değişikliğiyle mücadele ise en dönüştürücü üçüncü trend oldu. Bu alandaki ilerlemelerin yenilenebilir enerji mühendisliği, çevre mühendisliği, elektrikli araç uzmanlığı ve otonom araç uzmanlığı gibi pozisyonlara yönelik talebi artıracağı kaydedildi. 

Gelişmiş ekonomilerde işgücü yaşlanarak daralıyor

Gelişmiş ekonomilerde çalışma çağındaki nüfusun yaşlanarak daralması ve düşük gelirli ekonomilerde çalışma çağındaki nüfusun genişlemesi, işgücü piyasasını dönüştürecek iki ana demografik trend olarak belirlendi. Rapor, bu trendlerin yetenek yönetimi, eğitim, mentorluk, motivasyon ve öz farkındalık gibi alanlardaki becerilere yönelik talebi artıracağına işaret etti. Yaşlanan nüfusun sağlık sektöründeki mesleklerde, çalışma çağındaki nüfusun ise eğitim sektöründeki mesleklerde büyümeyi tetikleyeceği belirtildi.

Ek olarak: Ankete katılan kuruluşların %34’ü, jeopolitik gerilimlerin 5 yıl içinde iş modellerinde dönüşümü tetikleyeceğine işaret etti. İşverenlerin %23’ü ticaret ve yatırıma yönelik kısıtlamaları, %21’i ise sübvansiyonlar ve sanayi politikalarını faaliyetlerini şekillendiren faktörler olarak tanımladı. 

Jeopolitik ve ekonomik trendlerin işletmelerini dönüştürmesini bekleyen işverenlerin operasyonlarını denizaşırı ülkelere taşıma veya hâlihazırda denizaşırı ülkelere taşınan operasyonlarını yeniden ülke içine yönlendirme olasılıklarının daha yüksek olduğu görüldü. 

İş kıyameti: İşlerin Geleceği 2025 raporu, 2030’a kadar yaratılacak yeni işler ve yaşanacak iş kaybının, bugünkü mevcut pozisyonların %22’sini etkileyeceğine işaret etti. Rapora göre 5 yıl içinde 170 milyon yeni iş yaratılacak. 92 milyon işin yok olmasıyla birlikte ise bu büyüme dengelenecek. Toplam istihdamda 2030’a kadar %7’lik net bir büyüme ve 78 milyonluk bir artış görülecek. 

• WEF’in başka bir raporu da işletmelerin %54,3’ünün yapay zekanın mevcut işlerin büyük bir bölümünü ortadan kaldıracağına inandığına işaret ediyor.

Büyük veri uzmanlığı, fintech mühendisliği, yapay zeka ve makine öğrenimi uzmanlığı, yazılımcılık ve uygulama geliştiriciliği gibi teknoloji odaklı roller, yüzde olarak en hızlı büyüyen pozisyonlar arasında yer alacak. Benzer şekilde otonom araç uzmanlığı, elektrikli araç uzmanlığı, çevre mühendisliği ve yenilenebilir enerji mühendisliği gibi yeşil enerji pozisyonları da hızlı bir büyüme gösterecek. 

Öte yandan: En büyük düşüşü kasiyerlik, bilet gişesi görevlisi ve idari asistanlık gibi büro ve sekreterlik rolleri deneyimleyecek. Benzer şekilde posta servisi memurları, banka gişesi görevlileri ve veri girişi elemanları da işgücü piyasasında ciddi bir düşüş ivmesiyle karşı karşıya kalacak. 

Mevcut beceri setlerinin beşte ikisi geçerliliğini yitirecek 

Rapora göre çalışanların mevcut beceri setlerinin %39’u, 2030’a kadar dönüşüme uğrayacak veya geçerliliğini yitirecek. Analitik düşünme, 10 şirketten 7’si bu beceriyi “olmazsa olmaz” olarak görürken işverenler tarafından en çok aranan temel beceri olmaya devam edecek. Bu beceriyi dayanıklılık, esneklik, çeviklik, liderlik ve sosyal etki takip edecek. 

Yapay zeka, büyük veri, ağ bilgisi, siber güvenlik ve teknoloji okuryazarlığı da en hızlı büyüyen beceriler arasında yer alacak. Teknoloji bağlantılı bu becerilere ek olarak yaratıcı düşünme, merak ve yaşam boyu öğrenme gibi beceriler de 2030’a kadar önemini artırmaya devam edecek. Buna karşılık el becerisi, tahammül ve hassasiyet gibi becerilere yönelik talep, belirgin bir şekilde düşecek. Katılımcıların %24’üne göre bu becerilerin önemi giderek azalacak. 

Yeniden beceri kazandırma: Değişen beklentilere paralel olarak işgücündeki beceri geliştirme ve yeniden beceri kazandırma ihtiyacı da artacak. İşgücündeki her 100 kişiden 59’u, 2030’a kadar eğitime ihtiyaç duyacak. Bu kişilerden 29’u mevcut rollerinde, 19’u ise kurum içinde başka bir pozisyonda görevlendirilmek üzere eğitilecek. Kalan 11 kişi ise ihtiyaç duyduğu beceri geliştirme ya da yeniden beceri edinme eğitimini alamayacak. Bu da bu kişilerin iş bulma olasılığını giderek daha da azaltacak. 

İşverenlerin %63’üne göre beceri açığı, 2025-2030 döneminde işlerindeki dönüşümün önündeki en büyük engel olacak. Rapora göre işverenlerin %85’i, bu süreçte işgücünün becerilerini geliştirmeyi önceliklendirirken %70’i yeni becerilere sahip personel işe alacak. 

• Ayrıca işverenlerin %40’ı becerileri önemsiz hâle gelen çalışanlarıyla yollarını ayıracak, %50’si ise bu çalışanları kurum içinde büyüyen rollere transfer edecek. 

Sağlık ve refah, yetenek çekmede çok daha önemli hâle gelecek 

Diğer yandan işverenlerin %64’ü, çalışan sağlığı ve refahını desteklemeyi yetenek çekme konusunda en önemli stratejilerinden biri olarak nitelendiriyor. Çeşitlilik, eşitlik ve kapsayıcılık (DEI) politikalarının benimsenme oranının ise artmaya devam ettiği görülüyor. İşverenlerin %83’ü, işletmelerinde hâlihazırda bu tip bir politikanın yürürlükte olduğunu söylüyor. Bu, 2023’teki orandan %16’lık bir artışa karşılık geliyor.

Önemli ayrıntı: İşverenlerin %52’si, 2030’a kadar gelirlerinin daha büyük bir bölümünü çalışan maaşlarına ayırmaya başlayacaklarını öngörüyor. Yalnızca %7’lik bir kesim, bu payın azalmasını bekliyor. 

Ayrıca işverenlerin yarısı, yapay zeka alanındaki gelişmelere yanıt olarak işletmelerini yeniden yapılandırmayı planlarken üçte ikisi yapay zekaya ilişkin belirli becerilere sahip kişileri işe almayı, %40’ı ise yapay zekanın görevleri otomatik hâle getirdiği alanlarda işgücünü azaltmayı planlıyor.