Kaliteli Yayıncılık mı, Google’ı Suçlamak mı?

Dijital medyaya dair en önemli sorunlardan birisi, eğer arkasındaki teknolojiyi ve mekanizmaları anlamıyorsanız yanlış yorumlamaya ve komplo teorilerine malzeme üretmeye fazlasıyla uygun bir alan olması. Elbette medyada çalışan herkesin teknoloji konusunda üst düzey bir seviyede olmasını beklemiyorum fakat bu teknolojilerin üzerine bir iş kuruyorsanız da en azından temel seviyede bir bilgiye sahip olmakta fayda var.

Böyle bir giriş yapmamın sebebi son günlerde karşıma çıkan Google’ın bazı haber sitelerini sansürlediği iddiası ve bunun etrafında geçen konuşmalar. Bu iddiaları destekleyecek hiçbir veri ve teknik kanıt ortada yok ama yeterince provokatif ve dikkat çekici olduğu için konuşuluyor ve bazı kesimler tarafından doğru zannediliyor.

Öncelikle genel olarak Türkiye’de dijital haber yayıncılığının ve bu yayınların yapıldığı websitelerin gerçekten kötü durumda olduğu gerçeğiyle başlayalım. Çünkü sitenizin genel olarak ne kadar iyi ve erişilebilir tasarlandığı, teknolojisinin performansı gibi teknik konular arama sonuçları ve diğer kısımlarda ne kadar görüneceğinizi ciddi bir şekilde etkiliyor. Fakat sorun şu ki Türkiye’de çoğunluk bunu zerre umursamıyor. Bu linke girip aklınıza gelen haber sitelerini test edin, hemen hepsinin ilk üç kısımda puanlarının sarı veya kırmızı seviyesinde olduğunu göreceksiniz. Bu kurumlarının hepsinin siteleriyle ilgilenen ekipleri var ama bu kategorilerde benim her şeyini tek başıma yaptığım sitemden çok daha kötü puanlar alıyorlar.

Bunun sebebi ise Türkiye’de dijital medyanın ve gazeteciliğin SEO’dan ibaret zannedilmesi. O yüzden yukarıdaki testte çoğunluk olarak sadece SEO kısmında yeşil seviyede puanlar var. Durum bu kadar kötü olunca Google’ın algoritmaları da kötünün içerisinden puanlama olarak iyileri seçip göstermeye çalışıyor. Durum böyle olunca da zaten birçok anlamda hatalı ve sorunlu olan bu sitelerde ek olarak yapılan her hatanın Google algoritmasının gözündeki etkisi daha da büyük oluyor. 

Eğer işin teknik boyutuna hakim değilseniz, arama motorlarının ve onların derecelendirmesini belirleyen algoritmaların nasıl çalıştığına hakim değilseniz karşınıza çıkan ilk anomaliden sansür teorisi çıkarmak çok kolay. Oysa biraz araştırsanız, her yerde rahatça erişebileceğiniz kaynaklardan bu teknolojilerin nasıl çalıştığını, nelere dikkat ettiğini ve insanların bunu manipüle etmek için nasıl taktikler kullandıklarını öğrenseniz aslında ortada bir sansür veya taraflılık olmadığını rahatça görebilirsiniz. Elimizdeki sorun gerçekten kötü bir dijital medya ortamında bu durumdan faydalananlar ve faydalanamayanlar meselesi.

Google çok mu masum, hiç mi sorunu yok diyecek olursanız elbette eksikleri ve hataları var. Bunların bir kısmını Teyit’in raporunda okumak mümkün. Google’ın Türkiye’de haber ve gazetecilik odaklı teknolojilerini henüz kullanıma açmamış olması veya bazı denetim mekanizmalarının Türkçede çalışmıyor olması bahsi geçen sorunlara katkıda bulunuyor. Mesela Google’ın kalitesiz içeriklere karşı önlemlerini bir an önce Türkçe siteler için de uygulamasını istiyorum. Bunu uyguladıklarında buradaki haber sitelerinin alacağı darbenin seviyesini tahmin bile edemiyorum.

Fakat Google Türkiye’yi bu teknolojiler konusunda öncelikli bir market olarak görmüyor diye şirketi sansürcülükle suçlamak da anlamsız. Çünkü bunu yaptığımız zaman mevcut dijital gazetecilik ekosisteminin ne kadar acınası bir hâlde olduğunu ve çözülmesi gereken çok daha ciddi sorunları görmezden gelmek için gerekli ortamı yaratmış oluyoruz. Bu öyle yeni veya yaratıcı bir taktik de değil. ABD’de Cumhuriyetçiler insanları spam email yağmuruna tuttuktan sonra Gmail’in filtrelerine takılmaya başlayınca “sansürleniyoruz” diyerek mahkemeye gittiler. Sonra da hâkim tarafından teknoloji dersi verilip geri gönderildiler. 

O yüzden ortada hiçbir delili olmayan sansür hikâyelerine sarılmak yerine neden Türkiye’de gazetecilik sektörünün doğru düzgün dijital yayıncılık yapmamakta ısrar ettiğini, SEO numaraları dışında başka bir şeye yatırım yapmadığını, kaliteli ve erişilebilir siteler ve uygulamalar ile okuyucu karşısına çıkmadığını, kopyala-yapıştır ve çalıntı haberlerden vazgeçemediğini, arama motorlarına özel boş metinler ile sitelerini şişirdiğini, kaliteli ve faydalı gazetecilik yapmanın yollarını tartışmak dururken böyle şeylere enerjisini harcadığını konuşmamız gerekiyor.

Uzun lafın kısası, yukarıda saydığım dev sorunlar dururken olmayan bir sansürü gündem yapmak ve insanları buna inandırmak için harcanan enerjiye üzülüyorum. Her ne kadar mevcut koşullarda çok zor gibi görünse de, umarım bir gün Türkiye’de gerçekten kaliteli dijital gazeteciliğin ve yayıncılığın hakim olduğu bir ortamı tecrübe edebiliriz.