Performans Sanatı ve Queer Kimlik

Performans sanatçısı Leman Sevda Darıcıoğlu yaşamına ve çalışmalarına, Berlin Senatosu Kültür ve Avrupa Departmanı’nın sunduğu bursla nGbK, ZK/U ve Depo İstanbul ortaklığında gerçekleşen “İstanbul-Berlin Sanatçı Misafir Programı” sonrasında yerleştiği Berlin’de devam ediyor. Sanatçının Come on bro! adlı performansı yakın zaman önce "unboxing: masculinities*" Festival’da gösterildi. Yine Berlin’de, There is an ocean between Us (Aramızda Bir Okyanus Var) başlıklı yedi saatlik performansını Apartment Project Berlin'de ve Beyaz Güller, Pembe Simler adlı beş saatlik performansını Glitter and Grief kapsamında gerçekleştirdi.

Uluslararası performans sanatı platformu Performistanbul tarafından temsil edilen Darıcıoğlu ilgi alanlarını ve beslendiği noktaları şu sözlerle açıklıyor: “Queer feminizm, duygu ve beden politikaları temel atlaslarım olmakla beraber ilgi alanlarım; egemenlik teorilerinden post kolonyal çalışmalara, kesişimsel feminizmden kent politikalarına ve yeni materyalizme yayılıyor. Beslendiğim noktalar kimi zaman bir sanatçının işi kimi zaman bir düşünüş biçiminin nezaketi kimi zaman haklı bir öfke ve onun ortaya konuş biçimi kimi zaman yaşadığı zor şartlar içinde umudunu ve gücünü koruyan bir insanın hikâyesi kimi zaman bir dayanışma biçiminin kuruluşu oluyor. Yahut okuduğum bir kitaptan, izlediğim bir filmden bir cümle; bir his, bir arkadaşımla konuşmamızdan bir konu, antik mitolojilerden bir karakter, ulvi olmayan dinsel inanç pratikleri, insan bedenini güçlendiren eylemler, ilişkiler, dünyayı elementlerle algılamak, bir politika olarak radikal şefkat ve özen, boşluğun olasılıkları, hegemonik olmayan bir arzuyu araştırmak... Sonsuz bir spektruma yayılıyor.”

Come on bro!: Osnabrück Üniversitesi Tiyatro Pedagojisi Departmanı ile Performistanbul ortaklığı ve Yaren Zeybek Kulübü'nün desteği sayesinde hayata geçen Come on bro! performansını sanatçının kendisinden dinliyoruz: “Come on bro!'yu tasarlarken erkeklik postürüne girmeyi ve efelik performansını bir soruşturmaya açmayı amaçladım. Çocukluğum boyunca izlemiş olsam da hiç öğrenmediğim Zeybek dansını alana izleyicinin görmediği bir şekilde yerleştirdiğim Zeybek videosundan kopyalayarak yedi saat boyu icra ettim. Toplumsal erkeklik rollerinin kayıp bir cinsiyet performansına dayandığına işaret etmenin bir yolu idi benim için bu nereden kopyaladığımı göstermediğim kopyalama icrası. Bunun yanı sıra kulağımda bir kablosuz kulaklıkla müziği de yalnızca kendimin duyduğu bir şekilde gerçekleştirdim performansı. Bu şekilde, bu erkeklik performansını tüm bağlamlarından koparmak, bir nevi bir mekâna kendini kapatmış ve gücünün son damlasına kadar kendini bu erkeklik performansına adamış bir ‘deli’ göstermek istedim. Keza yedi saatlik Zeybek biraz deliceydi.”

“Come on bro! şu ana kadar gerçekleştirdiğim performanslarımdan birçok açıdan çok farklı bir iş. Bu güne kadar performanslarımda kullanmadığım drag king estetiğini ve bir dansın şeklini kullandım bu performansımda. Yaptığım şeyi Zeybek yapmak yerine onu kopyalamak olarak gördüğüm için şeklini kullanmak diyorum. Ve açıkça tüm işlerim arasında fiziksel olarak harekete dayalı en aktif performansım oldu."

İBNE: Darıcıoğlu’nun İBNE adlı kamusal yerleştirme işi, Ayşe Erkmen'in Kreuzberg'deki çalışmasının olduğu binada sergilendi ancak sonrasında yarattığı tartışmalar sonucunda indirildi. Sanatçı, bu süreci şu sözleriyle anlatıyor: “İBNE'yi Kreuzberg sokaklarında bir küfür olarak duyduğum, ibnelere bir cevap olarak ve yine o sokakların Batılı olmayan queer'ler için nispeten güvenli bir ev olabilmesi için alanlar yaratmış, emek vermiş olan Türkçe konuşan queer komüniteye bir selam verme arzusuyla yarattım. ‘Ağzınızda pelesenk ettiğiniz ibnelik sizin değil, biz LGBTİ+ komünite olarak bizimdir, bu sizin küfürünüz değil, bizim sahiplendiğimiz var oluşumuzdur.’ deme biçimimdi benim. İbneliğin bir küfür değil, bir kutlama, güzelleme olarak kullanıldığına işaret etmek için çiçekli kumaş üzerine nazar boncuklarıyla işleyerek yazdığım İBNE yazısından oluşan bu işi Ayşe Erkmen'in Türkiyeli diasporanın sembolü olmuş olan Am Haus, -mişler -muşlar binasıyla ilişkilendirmek niyetiyle bir aylık bir süreyle üzerine yerleştirdim. Bina sahibinin ve penceresini kullandığım dairede yaşayan sevgili Jean-Marie'nin izni ve desteğiyle Erkmen'in tüm binaya yayılan işinin bir pencere altındaki küçük bir parçasına bir ay sonra alınacak bir not gibi yerleşti yani İBNE. LGBTİ+ varoluşların dedikodu malzemesi yapılmasına, dillerde pelesenk edilmesine bir eleştiri olarak Am Haus'un -mişler -muşlar'ıyla bir diyaloğa girdi."

"Koruyucu bir totem olarak gördüğüm nazar boncuklarıyla işlediğim işimi, yerleşmesinden 24 saat sonra binanın zemin katında bulunan mekânın Türkçe konuşan erkek bir çalışanıyla tartışmamdan sonra bulunduğu yerde 36 saati ancak tamamlamışken indirdim. Keza ‘Sen ibne ne demek biliyor musun?’ diye başlayan diyaloğumuz, ‘indirmezsen olacaklardan sen sorumlusun’lar noktasına geldiğinde İBNE'nin nefrete ve hegemonik erkekliğe orta parmak çıkaran bir ruhu olsa da onu misafir eden Jean-Marie'ye herhangi bir gerginlik getirme olasılığına alan vermek istemedim. Yerleştiği pencere kendi yaşadığım evim olsaydı kaldırmamayı seçebilirdim fakat orada kalacaksa da ona alan açan bir başkasını en ufak bir riske atmak ya da sıkıntı yaşatmak yerine indirmeyi ve sokaklara bir QR kod ve dijital kitapçık olarak dönmesini tercih ettim.” 

Leman Sevda Darıcıoğlu queer bir sanatçı olarak üretimlerini şu sıralar Berlin'de sürdürüyor. Kendisini ve yeni projelerini buradan takip edebilirsiniz.