Likidite fazlası Merkez’i neden geriyor?

Şebnem Turhan

Yeni ekonomi yönetimi ve Merkez Bankası’nın göreve gelmesiyle birlikte geleneksel politikalara geri dönüldü ve sıkı para politikası ile enflasyonla mücadele edilmeye başlandı. Aynı zamanda Merkez Bankası rezervlerini güçlendirmek için de her fırsatı değerlendirdi. Türkiye’de yeni politikalara yönelik artan güven ve gelmeye başlayan yabancı yatırım hem rezervlere destek oldu hem de bankalarda yabancı para likiditesini artırdı. Ancak bu dönemde Merkez Bankası’nın önüne sık sık likidite fazlası sorunu çıktı. Likidite fazlası Merkez Bankası’nın faizleri istediği sıkılıkta tutmasına engel olarak enflasyonla mücadelesinde önüne köstek çıkardı. 

Öncelikle şunu belirtelim, merkez bankaları likidite politikalarıyla öncelikle kısa vadeli faizleri etkilemeye çalışıyor, kısa vadede oluşan faizler de uzun vadeli faizleri etkileyerek para politikasının finansal piyasalara geçişkenliği sağlanıyor. Net borç verici değil de likidite fazlası olduğu, yani net fonlamanın negatif olduğu durumlarda ise net borç alıcı konumuna geçiyor Merkez Bankası ve bu durum piyasadaki faizleri negatif etkiliyor. Özellikle TL tasarrufu artırmaya, yurtiçi yerleşikleri dövizden vazgeçirmeye çalışan Merkez Bankası için piyasa faizlerinin politika faizinin altına kalması önem arz ediyor. Bir diğer ayak kredi faizleri, likidite fazlası olduğunda piyasanın gösterge faizi durumundaki TLREF faizi politika faizinin altına geriliyor ve bu durum kredi faizlerinin de düşmesine neden olup para politikasının sıkılığını tehdit ediyor. 

Sadeleşme ve ZK’lara geri dönüş

İşte tüm bu sorunlarla mücadele edebilmek ve para politikasının etkinliğini artırabilmek için Merkez Bankası bu likidite fazlasıyla mücadele ediyor göreve geldiğinden bu yana. Hangi enstrümanları kullanıyor derseniz bunların başında zorunlu karşılıklar geliyor. Genel seçimler öncesinde uygulanan düşük faiz politikası döneminde bankacılık sektörüne uygulanan makroihtiyati önlemlerde sadeleşmeye geçildi ve zorunlu karşılıklara çevrildi. Zorunlu karşılıklar da dönem dönem artırıldı. Merkez Bankası belgelerinde sık sık zorunlu karşılıklarla piyasadan 1.5 trilyon liranın sterilize edildiği bilgisi yer alıyor. 

Bunun yanı sıra farklı araç setleriyle de sterilize edilmeye devam ediyor piyasadaki likidite fazlası. Merkez Bankası likidite fazlasını Türk lirası Depo Alım İhaleleri ile sterilize etmeye devam ederken, ayrıca, Borsa İstanbul Repo Pazarlarında ve Bankalararası Para Piyasasında gecelik vadede sterilizasyon yapıyor. Bunlara ilave olarak, TL karşılığı döviz ve altın swap ihaleleri ile gün içinde iki kez farklı vadelerde depo alım ihaleleri uygulanmaya başlandı. Önümüzdeki dönemde, diğer para piyasalarında da işlem yapmaya başlayarak likidite fazlasını sterilize etmeye devam edeceğini duyuran Merkez Bankası Çarşamba günü de buna ilişkin ilk adımını attı. 

Rezerv artışı likidite fazlasına katkı yapıyor

Bu adım öncesi piyasaya bir bakalım. Merkez Bankası’nın swap hariç rezervleri geçen hafta perşembeden bu yana yeniden artışta. Bu da piyasadaki TL likiditenin artmasına katkıda bulunuyor. TL likiditesinin artmasıyla birlikte ortalama BİST repo faizi de düşerek 1.28 puan geriledi ve yüzde 49,96 olarak gerçekleşti. Bankacıların verdiği bilgiye göre döviz talebinin azalması, önümüzdeki günlerde dövizden TL’ye dönüşlerin görülebilecek olması ve kamu maaş ödemelerinin sistemdeki TL likiditesini artırabilecek olması repo faizinin yeniden yüzde 47 seviyesine yaklaşma ihtimaline işaret ediyordu.

İşte bu sürecin önünü kesebilmek için yeni araç devreye girdi. Merkez Bankası, likidite fazlalığında sterilizasyon için Takasbank Para Piyasası’nda işlem yapmaya başladı. Geçen hafta yeniden pozitife geçen net fonlama yeni haftaya yine negatif başladı. Yani yine sistemde likidite fazlası oluştu. Önceki gün itibariyle net fonlama negatif 158.26 milyar liraya yükseldi.  Merkez Bankası da harekete geçti ve yeni bir yöntemle piyasadan likidite çekmeye başladı. 

Banka dışı finans kuruluşlarıyla da işlem

Takasbank’a Merkez Bankası sterilizasyon araçlarının çeşitliliğinin artırılması çerçevesinde, piyasa koşulları gerektirdiğinde, Takasbank Para Piyasası’nda gecelik vadede kendi borç alma faiz oranından alış emri girebileceği belirtildi. Merkez Bankası Takasbank piyasasına girdiği emirlerle oluşan faizin politika faizi alt sınırının altına düşmemesini sağlayarak likiditeyi de çekmeyi planlıyor.

Enflasyon Raporu’nda para piyasalarında 9.30-15.30 saatleri arasında işlem yapılabilmesi banka dışı finansal kuruluşlarla işlem penceresini uzatarak sterilizasyon etkinliğini artırıcı bir unsur olacağını belirtmişti. Likidite senedi ise başka bir enstrüman. Merkez Bankası likidite senetlerini geçmiş dönemde kullanmıştı ancak şu anda kullanılmıyor.