Meta, Brain2Qwerty’yi duyurdu: Klavyenin sonu mu geliyor?

Tüketici elektroniği pazarında kullanıcıları ekrana maruz bırakan ürün sayısı her geçen gün artıyor. Ekran, bugün artık bir çeşit bağımlılığa dönüşürken pazarda doyum noktasına ulaşıyor. Bu nedenle teknoloji şirketleri, ardı ardına ekransız ürün geliştirme furyasına katılıyor. Ekran ve klavyenin sonu gelirken insan-bilgisayar etkileşiminde bir sonraki arayüzün ne olacağı da merak konusu oluyor. 

• Bazı analistler, ekransızlığın bir norm hâline geleceğine inanırken bazıları, ekransız ürün geliştirme trendinin geçici bir furya olacağına ve ekranların kalıcı olarak hayatımızdan çıkmayacağına işaret ediyor.

Ayrıntılar: Bugün aralarında OpenAI, Google, Meta ve Amazon’un da bulunduğu pek çok şirketin ekran bağımlılığını azaltmayı hedefleyen ürünler üzerinde çalıştığı biliniyor. Geçen yıl Apple’ın eski baş tasarımcısı Jony Ive’ın girişimi io Products’ı satın alan OpenAI’ın ilk donanım ürününün ekransız ve cebe sığabilen bir ürün olacağı ifade edilirken Meta, akıllı gözlükleriyle ekrana olan bağımlılığı azaltmaya çalışıyor. 

Benzer şekilde Google’ın da “Fitbit Air” adında ekransız bir akıllı bilekliği bulunuyor. Sektörde yapay zeka destekli giyilebilir ürünleriyle ekranı ortadan kaldırmayı hedefleyen pek çok girişim de bulunuyor. 

Brain2Qwerty nedir?

Meta’nın Brain2Qwerty isimli yapay zeka teknolojisi ise bu soruna çok daha inovatif bir çözüm sunuyor. İlk olarak geçen yıl duyurulan teknoloji, beyin aktivitesini herhangi bir cerrahi müdahaleye veya implanta ihtiyaç duymadan gerçek zamanlı olarak doğrudan metne dönüştürebiliyor. 

Şirket, yakın zamanda bu teknolojinin ikinci neslini de duyurdu. Ameliyat gerektirmeyen ve beyin kayıtlarından gerçek zamanlı olarak cümleleri çözümleyebilen yeni versiyon, doğruluk oranını bugüne kadar yalnızca beyin ameliyatı gerektiren yöntemlerle ulaşılabilen seviyelere yaklaştırdı. 

Ek olarak: Meta, alandaki ilerlemeyi hızlandırmak için Brain2Qwerty’nin ilk ve ikinci nesil modellerinin eğitim kodlarını da açık kaynaklı olarak yayımladı. Şirketin işbirliği yaptığı Bask Biliş, Beyin ve Dil Merkezi (BCBL) de ilk versiyonun veri setini araştırmacıların erişimine açtı. 

Meta, bu çalışmanın iletişim kurmayı engelleyen beyin hasarlarıyla yaşayan milyonlarca insanın hayatında iyileşme sağlayabileceğini vurguladı. 

• Elon Musk’ın beyin-bilgisayar arayüzü girişimi Neuralink, Meta’nın bu alandaki en büyük rakiplerinden biri olma niteliği taşıyor. 2016’da kurulan girişim, madeni para büyüklüğündeki bir implant aracılığıyla insan beyni ve bilgisayarlar arasında doğrudan bağlantı kurabilen sistemler geliştiriyor. Bu sayede şirket, hareket kabiliyeti kısıtlı bireylerin yalnızca düşünce gücüyle elektronik cihazları kontrol etmesini mümkün kılmayı hedefliyor. 
• Fakat Neuralink'in implantını beyne yerleştirmek cerrahi işlem gerektiriyor.

Geniş açı: Bugüne kadar beyin sinyallerini yapay zekayla çözümleyerek iletişimi yeniden mümkün kılan nöroprotezler, SEEG ve ECoG gibi beyin ameliyatı gerektiren yöntemlere dayanıyordu. Bu yöntemlerin geniş ölçekte uygulanması da oldukça zordu. 

Meta, cerrahi müdahale gerektirmeyen yaklaşımının bu boşluğu doldurmaya yardımcı olabileceğini vurguladı. 

Önemli ayrıntı: Brain2Qwerty, beyindeki rastgele düşünceleri okumuyor. Deneyde de kullanıcılar, ezberledikleri cümleyi klavyede yazarken oluşan beyin sinyallerinin çözümlendiği görülüyor. 

• Yani sistem, serbest düşünceleri okumak yerine, yazma eylemiyle ilişkili sinyalleri çözümleyip metne döküyor.  

Yeni versiyon, 22 bin cümleyle eğitildi 

Meta, ikinci nesil Brain2Qwerty modelini eğitmek için dokuz gönüllüden toplanan yaklaşık 22 bin cümleyi kullandı. Gönüllü katılımcılar, MEG cihazı takarken 10 saat boyunca aktif olarak yazı yazdı. Model bu süreçte kaydedilen beyin sinyalleriyle eğitildi. 

Öte yandan: Geliştirilen sistem, sinir aktivitelerini önceden tanımlanmış kurallarla tespit etmek yerine, ham beyin sinyallerinden doğrudan anlam çıkarabilen bir derin öğrenme yaklaşımını benimsiyor. Meta'ya göre büyük dil modelleri üzerinde beyin verileriyle ince ayar yapılması, gürültülü beyin sinyalleri ile anlamlı ve tutarlı dil çıktıları arasındaki boşluğu kapatmaya yardımcı oluyor. 

Şirket ayrıca, çözümleme sürecini iyileştirmek için yapay zeka ajanlarından da faydalanıyor. Ancak eğitimde kullanılan nihai yapılandırmalar, mühendisler tarafından seçiliyor. 

Rakamlar: Meta, modelin yeni versiyonunun karmaşık beyin sinyallerinden anlamlı cümleler oluştururken kelime bazında %61 doğruluk oranına ulaştığını söylüyor. Bu oran, bugüne kadar cerrahi müdahale gerektirmeyen yöntemlerde elde edilen yaklaşık %8'lik doğruluk oranının oldukça üzerine çıkıyor. 

• %61 doğruluk oranı, kullanıcının yazmak istediği cümledeki kelimelerin %61’inin doğru tahmin edildiği anlamına geliyor. 

En başarılı gönüllüde ise doğruluk oranının %78'e ulaştığı ve çözümlenen cümlelerin yarısından fazlasında en fazla bir kelime hatası yapıldığı ifade ediliyor. 

Dahası: Şirket, modele sağlanan veri miktarı arttıkça çözümleme başarısının da istikrarlı biçimde arttığını söylüyor. Bu da bugün yalnızca beyin ameliyatı gerektiren yöntemlerle ulaşılan performansa daha fazla veri kullanılarak cerrahi müdahale gerektirmeyen yöntemlerle de yaklaşılabileceği anlamına geliyor. 

Klavyenin sonu mu geliyor? 

Uzmanlara göre Brain2Qwerty ve muadili teknolojiler, iletişim kabiliyeti kısıtlanan bireyler için geliştirilmiş olsa da uzun vadede klavye ve ekranların sonunu getirme potansiyeli de taşıyor. Zira beyin aktivitesini çözümleyen bu teknolojiyle kullanıcılar, düşündüklerini metne dökebiliyor. 

Yıllardır insan-bilgisayar etkileşiminde kademeli olarak insan eforu azaltılıyor. Brain2Qwerty'de de basitçe “düşünce okumak” yerine, esasında bilgisayara komut vermek için gereken son fiziksel hareket ortadan kaldırılıyor. 

Anlamı: Daktilonun ortadan kalkmasının ardından hayatımıza giren klavye ve fare de yavaş yavaş insanlık tarihine veda ediyor. Dokunmatik ekranlar, hâlâ baskın bir arayüz olsa da yapay zekayla sesli etkileşimin mümkün kıldığı ses arayüzü de dokunmatik ekranların tahtını devralmaya hazırlanıyor. 

Bazı analistler, ses arayüzünü de Brain2Qwerty gibi düşünce arayüzlerinin takip edeceğine inanıyor. 

Bununla birlikte: Meta’nın cerrahi işlem gerektirmeyen teknolojisi, aynı zamanda Neuralink’in asıl rakibinin implant olmayabileceğini de kanıtlıyor. Sistemin mevcut hâli, devasa MEG cihazları, milyonlarca dolarlık bir laboratuvar ve saatler süren bir veri toplama süreci gerektirdiği için tüketici ürünü olmaktan çok uzak. Fakat 1950’lerde oda büyüklüğünde olan bilgisayarların 1980’lerde masaya inmesi, 2000’li yıllarda ise cebe girmesi, yakın bir gelecekte beyin aktivitesini çözümleyebilen cihazların da kulaklık boyutuna inebileceğini gösteriyor. 

• Editörün önerisi: Giyilebilir cihazların yeni ufku: Beyin dalgaları veriye dönüşünce ne olacak? | Quando, Doğa Yurduneri