Mille Miglia: Faşizmin gözdesinin kısa tarihi

Bundan tam 98 yıl önce, 26 Mart 1927’de İtalya’da motor yarışları tarihinin ikonik serisinin startı verildi. “Mille Miglia” yani “Bin Mil” yarışı Brescia’dan başlayıp başkent Roma’ya ulaşan daha sonra yeniden Brescia’ya dönülen yaklaşık 1.600 kilometrelik bir açık yol yarışıydı. Francesco Mazzotti, Aymo Maggi, Renzo Castagneto ve Giovanni Canestrini’nin İtalya Grand Prix’sinin Brescia’dan Monza’ya taşınmasına tepki olarak kurguladığı yarış, sembolik katılım ücretiyle modifiye edilmemiş araç sahibi tüm İtalyanlara açıktı. 

İlk yarışa Officine Meccaniche (OM), Fiat, Lancia, Bugatti, Amilcar, Alfa Romeo, Peugeot, Bianchi’nin de aralarında olduğu farklı markalardan 77 araç katıldı. Kayıtlara göre 1.600 kilometre boyunca zorlu doğa koşulları, yayalar, hayvanlar, yarıştan haberi olmayan diğer araçlar ve asfaltsız yollarla da mücadele etmek zorunda olan otomobillerden 55’i yarışı tamamlayabildi. Brescia merkezli otomobil üreticisi OM’nin araçlarını kullanan sürücüler ilk üç sırayı alırken kazanan Ferdinando Minoia ve yardımcı pilotu Giuseppe Morandi oldu. Minoia ve Morandi yarışı ortalama 77 kilometre hızla 21 saat 4 dakika 48 saniyede tamamlamıştı. 

Büyük ilgi çeken etkinliğin ardından Benito Mussolini’den organizatörlere giden mesaj kısa ve netti: “Yeniden yapın.” Böylece “Mille Miglia” her yıl düzenlenen ve popülaritesi gittikçe artan bir etkinliğe dönüşerek döneminin en popüler motor yarışı hâline geldi.

Faşist Parti neden bu fikre bayıldı?

Mussolini ve Faşist Parti’nin desteği de boşa değildi elbette. Yarışın dört kurucusundan biri olarak anılan, spor gazetecisi Giovanni Canestrini’nin de dediği gibi “Mille Miglia” herkesin satın alabileceği İtalyan araçlarıyla, mevcut İtalyan yollarında rahatlıkla, hızla  ve aynı zamanda güvenle seyahat edilebileceğini kanıtlıyor böylece yarışa “teknik, sosyal ve turistik bir işlev” kazandırıyordu. 

Bir başka deyişle 1930’lara gidilirken farklı sporların propaganda açısından ne kadar etkili olabileceğini kavrayan ve futbola özel önem vermeye hazırlanan İtalyan faşizmi, motor yarışlarının da İtalyan otomotiv sektörü ve teknolojisinin reklamını yapmak için eşsiz bir fırsat olduğunu görmüştü.

Heyecanı da bol ölümü de

Yarış pek çok açıdan etkileyici ve başarılı olsa da tehlikeliydi. Bir açık yol yarışına göre güvenlik önlemleri yeterli değildi. 1938’de Lancia Aprilla’yı süren Angelo Mignanego ve Dr. Luigi Bruzzo’nun Bologna girişinde yaptıkları kazayla yol kenarında yarışı takip eden 7’si çocuk 10 seyirciyi öldürmesi; aynı yarışta daha sonra Ferrara’da 6 kişinin yaralanması, Rovigo’da bir çocuğun ölmesi kamuoyunu harekete geçirdi. Mussolini’nin kararıyla yarış durdurulurken 1939’da ülkenin işgal çabalarını da destekleyecek şekilde Libya’da Mussolini’nin şoförü Ercole Boratto’nun kazandığı Tobruk-Trablus yarışı düzenlendi.

“Mille Miglia”, İtalya’nın 2. Dünya Savaşı’na resmen girmesinden kısa süre sonra Nisan 1940’ta yeniden pistlere döndü. Ancak bu kez “Brescia Grand Prix’si” adını almıştı ve güzergah kısaltılmıştı. Savaşın sonuna kadar ara verecek olan yarışın son kazananı Nazi Almanyası’ndan gelen BMW 328 Berlinetta’nın sürücüsü Huschke von Hanstein’dı.

Savaş sonrası 1947’de yeniden düzenlenmeye başlanan yarış, eski popülaritesini yakalasa da 1957’deki yarışta, 2 ayrı kazada 12 kişinin hayatını kaybetmesiyle açık yol yarışı hüviyetini tamamen kaybetti. Mille Miglia, pistlere bu hâliyle sonsuza dek veda ettiğinde 24'ü pilot ve yardımcı pilot olmak üzere toplam 56 kişinin ölümüne neden olmuştu.

• Bir adım geriden: 1957 yarışında Ferrari 335 S’in Guidizzolo köyünde kedi gözüne takılarak yaptığı kazada 2 sürücü dahil 11 kişi hayatını kaybetti. Ferrari’nin patronu Enzo Ferrari, kaza sonrası cinayet suçlamasıyla hakim karşısına çıktı ve 1961’de beraat edene kadar yargılandı.