NATO Zirvesi başlıyor: Neler konuşulacak?

Bu yılki NATO Zirvesi, bugün Rusya sınırına yaklaşık 300 kilometre mesafedeki Litvanya'nın başkenti Vilnius'ta başlıyor. 2 gün sürecek zirvede, birçok önemli stratejik konunun ele alınması bekleniyor. Üyeliğe davet edilen ülke sıfatıyla İsveç'in yanı sıra Japonya, Güney Kore, Avustralya ve Yeni Zelanda da zirvede liderler düzeyinde temsil edilecek. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski de zirvede bulunacak. 

Dün akşam NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, Cumhurbaşkanı Erdoğan ve İsveç Başbakanı Ulf Kristersson'un bir araya gelmesinin ardından yapılan açıklamada Türkiye'nin İsveç'in NATO sürecini ilerletmeyi kabul ettiği duyuruldu.

• Neden Vilnius? Sovyetler Birliği'nden 1990'da ayrılan ilk cumhuriyet olan Litvanya, 2004'te NATO'ya üye oldu. NATO, Ukrayna'nın da Litvanya gibi NATO yolunda ilerlemesine Rusya'nın müdahil olamayacağını sık sık tekrarlıyor. Zirvenin, Vilnius'ta yapılmasının bu bakımdan bir mesaj taşıdığı değerlendiriliyor.

Neler konuşulacak?

Rusya'nın Ukrayna'yı işgali devam ederken İsveç'in de NATO üyeliği için görüşmeler sürüyor. Bu yılki zirvede de ana gündem maddelerini üyelik başvuruları ve bütçe konularının oluşturması bekleniyor. Zirvede ele alınması beklenen konu başlıklarını ve detaylarını sizin için derledik.

1. İşgale karşı destek sözü 

500. gününü geride bırakan Rusya'nın Ukrayna işgalinin zirvenin en önemli konularından biri olması bekleniyor. Ukrayna'ya verilen askerî desteğin artırılması ve uzun vadeli bir destek programı üzerinde anlaşılması bekleniyor. Programla Ukrayna'nın elindeki Sovyet döneminden kalma askerî mühimmatların NATO standartlarına dönüştürülmesi de hedefleniyor. 

2. İlişkiler bir üst seviyeye

Zirvede ayrıca Ukrayna ile hâlihazırda Komisyon seviyesinde olan ilişkilerin Konsey düzeyine çıkarılması da değerlendiriliyor. Bu kapsamda oluşturulacak bir NATO-Ukrayna konseyinin eşit taraflar olarak birlikte siyasi kararlar alabilmesi ve işbirliği yapmalarının daha kolay hâle gelmesi hedefleniyor. 

3. NATO üyeliği ikilemi

Ukrayna'ya ilişikin ele alınması beklenen bir diğer konu ise ülkenin NATO üyeliği. Zirvede NATO üyesi ülkelerin 15 yıl önce Bükreş'te olduğu gibi Ukrayna'nın birliğe üye olacağını teyit etmesi bekleniyor; ancak Ukrayna'nın işgal devam ederken birliğe üye olması, NATO'nun Rusya ile doğrudan çatışmaya girmesi anlamına geleceği için net bir bir takvim verilmesi beklenmiyor.  

• Bir adım geriden: 15 yıl önce Bükreş Zirvesi'nde yayımlanan bildiride, Ukrayna'nın İttifak'a üye olacağı belirtilmiş ancak bunun ne zaman ve nasıl olacağı konusunda bir çerçeve belirlenmemişti. 

4. Bir başka üyelik: İsveç 

Ukrayna'nın ardından zirvenin en önemli konularından birinin de İsveç'in NATO'ya üyeliği olması bekleniyor. 18 Mayıs 2022'de NATO'ya komşusu Finlandiya ile üyelik başvurusunda bulunan İsveç'in, Nisan 2023'te Finlandiya'nın üyeliğinin tamamlanmasının ardından birliğe kabul edilmesi bekleniyor. İsveç'in üyeliği, Türkiye ve Macaristan tarafından onaylanmıyor. 

• Neden? Türkiye, bir önceki yıl gerçekleşen zirvede imzalanan Üçlü Mıhtıra'daki şartların sağlanmasını talep ediyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan, 7 Temmuz'da konuya ilişkin konuşmasında, "Türkiye'nin NATO ittifakına yaptığı katkıları çok az ülke yapmıştır. İttifakın açık kapı politikasını destekledik, destekliyoruz. Teröristlere kucak açanlara onay veremeyiz. Türkiye terörle arasına mesafe koyamayanlara nasıl onay verebilir? Madrid'de verilen sözlerin tutulmasını bekliyoruz" demişti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan zirve için Vilnius'a gitmeden önce yaptığı açıklamada "Türkiye'yi Avrupa Birliği kapısında 50 yılı aşkın zamandır bekleten bu ülkelere buradan sesleniyorum. Önce Türkiye'nin (AB üyeliğinin) önünü açın, biz de Finlandiya'da olduğu gibi İsveç'in (NATO üyeliğinin) önünü açalım" ifadelerini kullandı.

Zirve öncesinde konuşan NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg ise Madrid Zirvesi'nde imzalanan Üçlü Muhtıra’da yer alan tüm şartların İsveç tarafından yerine getirildiğini söyledi. Stoltenberg ayrıca Türkiye'nin AB üyeliğini desteklediğini ancak AB şartının üçlü muhtırada yer almadığını ifade etti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, bugün başlayacak zirve öncesinde NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg'ün davetiyle İsveç Başbakanı Ulf Kristersson ile de bir araya geldi.

Görüşmenin ardından NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, Türkiye'nin İsveç'in NATO sürecini ilerletmeyi kabul ettiğini duyurdu. Stoltenberg "Türkiye, İsveç'in NATO sürecini ilerletmeyi kabul etti. Erdoğan, İsveç'in onaylanması için kararı Meclis'e götürecek. Sayın Erdoğan, İsveç'in üyeliğinin onaylanması konusunda kararını verdi" dedi. 

Stoltenberg ayrıca "İsveç, Avrupa Birliği üyesi olarak Türkiye'nin AB sürecini, vize serbestisini ve Gümrük Birliği'nin güncellenmesi çabalarını destekleyecek" dedi.

5. En az %2 

Savunma harcamalarının artırılması da zirvenin ana başlıklarından. Üye ülkelerin gayri safi yurt içi hasılalarının "en az %2"sini savunmaya ayırması yönünde taahhütte bulunması talep ediliyor. Fakat aralarında Lüksemburg, Kanada ve İtalya'nın da olduğu ülkelerin bir önceki taahhütlerini henüz yerine getiremediği, 31 üye ülkeden sadece 11'inin "en az %2" hedefine ulaşabileceği öngörülüyor. 

6. Yeni lider kim olacak? 

Zirvede ayrıca NATO'nun yeni Genel Sekreteri'nin de kim olacağı konusunda da görüşmelerin yapılacağı değerlendiriliyor. 

BBC Savunma Muhabiri Frank Gardner, Birleşik Krallık ve Baltık ülkelerinin NATO’nun yeni genel sekreterinin Birleşik Krallık Savunma Bakanı Ben Wallace olması üzerinde uzlaştığını bildirdi. Gardner "ABD desteği olmadan bu iş başlamadan biter. Biden ise Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’i görev için değerlendiriyor gibi görünüyor" değerlenirmesinde bulundu. Zirvede ABD Başkanı Biden ile İngiltere Başbakanı Rishi Sunak arasında temaslar gerçekleşmesi bekleniyor.