Platformlara Bağımlı Bağımsız Medya

Medyanın ve gazetecilik sektörünün internete ve dijitalleşme sürecine tam anlamıyla uyum sağlayamadığı bir gerçek. Bu uyum sorunu da sektörün artık normalleştirdiği bir kriz ortamını da beraberinde getirdi. Ancak bu dönüşümü anlamama ya da köklü çözümler için çabalamama konusundaki ısrar, krizi derinleştiren en büyük etkenlerden birisi.

Gazetecilik sektörünün sayıca önemli bir kısmı interneti, kullandıkları teknolojileri ve yaşanan dönüşümleri gerçekten anlamak ve bu ortam içerisinde kendileri için bağımsız ve sürdürülebilir bir temel kurmak konusunda yeterli çabayı göstermediler. Bununla da kalmayıp şu anda suçladıkları ya da hedef olarak gösterdikleri platformların büyümesine, onların kurdukları sistemlerin tekelleşmesine yardımcı olacak kadar büyük bir hevesle karşılarına çıkan her şeyi sorgulamadan benimsediler. 

Sosyal medya platformları ilk çıktığında çoğu haber yayını kendi sitelerinden ve görece bağımsız bir şekilde yayın yapıyordu ama platformların cazibesine kapılıp kendi bağımsız alanlarını terk ettiler. Görüntülenme temelli reklam modelleri gelince sırf daha fazla para için sitelerini okunması imkansız yerlere dönüştürdüler. Google’dan daha fazla tık alabilmek için sitelerinin arka planını (bazen de görünür kısımlarını) çöp içeriklerle doldurdular. Platformlar linkleri daha az görünür kılınca bu sefer onlara göre paylaşım şekillerini değiştirip bütün okur kitlelerini bu platformlara teslim ettiler. Bütün bunları yaparken de ne okurlarını ne de bu talepleri kabul etmenin mesleğe etkisini düşündüler.

Konu ne zaman bu platformların modellerini değiştirmesi oldu, o zaman herkes panikleyip platformları hedef göstermeye başladı. Link vergisi gibi tehlikeli yasal teklifler ortaya atıldı, özel şirketlerin sanki onlara karşı bir yükümlülüğü varmış gibi taleplerde bulundular. Hatta ülkemizde durum o kadar anlaşılmadı ki Google tarafından kasıtlı sansüre uğradıklarını sanıp büyük iddialarda bulundular — tıpkı bir yıl önce olduğu gibi.

Oysa bu platformları anlayanlar, teknolojinin getirdiği dönüşümü öngörenler bu konuda zaten herkesi uyarıyordu. Son günlerde gündeme gelen sansür iddiasının kaynağı olan arama algoritmasındaki değişimi Google 2022 yılında duyurdu, 2023 yılında uygulamaya başladı. Geçtiğimiz hafta içerisinde bu değişikliklere daha sert bir şekilde de devam edeceğini söyledi. Yani kimsenin bunların bir anda ortaya çıkan şeyler olduğunu iddia etme hakkı yok.

Sorunumuz maalesef dijital yayıncılık veya bağımsız medya olarak kendisini adlandıran önemli bir kesimin ne bağımsızlığı ne gazeteciliği ne de teknolojiyi anlamıyor olması. Gerçekten bağımsızlık sadece politik bir duruşla değil aynı zamanda finansal ve kurumsal olarak da kendi ayakları üzerinde durabilen, sürdürülebilir bir kurum olmakla mümkün. Google, X veya BİK için kendinizden taviz vererek bağımsız olunmuyor. Aynı şekilde yayın yapmak için kullandığınız araçları, üzerinde durduğunuz altyapıyı anlamanız, ekibinizde bunu anlayacak insanlar olması ve bunu anlatmaya çalışan insanları dinleyecek kulaklarınız olması gerekiyor. Yani yaptığınız işi ve koşullarını anlayıp gerçekçi bir strateji oluşturmanız gerekiyor.

Farkındaysanız gerçekten bağımsız bir iş yapmak amacıyla yola koyulan veya teknolojiyi anlayarak ilerleyen kimse ne ülkemizde ne de dünyada bu değişiklikten şikayet etmiyor. Hatta tahminimce onların işine bile yarıyor olabilir bu değişiklikler. Ama bu değişikliklerden şikayet edenlerin genel beklentisi her şeyin olduğu gibi kalmasıydı, çünkü bütün planlarını bunun üzerine kurmuşlardı.

Dönüşüm ve değişim kaçınılmaz bir şey, özellikle de internet gibi aşırı hızlı evrilen bir teknolojide. Bu ortamda bağımsız olmanın yolu kendi kurallarınızı koyup her anlamda bağımsız bir şekilde hareket edebilmenizden geçiyor. Bu yazı boyunca verdiğim bütün linklerde de görebileceğiniz üzere yıllardır bu konuları anlatmayaçalışıyorum. Gerçekten bağımsız olmak isteyen için başvurulacak kaynak ve denenecek yol çok.