Sentetik Görsellerin Getirdiği Yeni Sorunlar

Geçtiğimiz hafta sonu Guardian’da yayınlanan bir derleme, sahte görseller ve sentetik görseller (yapay zekâ ile üretilmiş görsel ve videolar) üzerine düşünmeme ve bir süredir kafamın içerisinde dolanan bazı fikirleri şekillendirmeme fırsat verdi. Derlemede geçmişten günümüze birçok insanı kandıran ve üzerine hâlâ konuşulan sahte görselleri incelemişler ve arka planlarını anlatmışlar.

Bu derlemeyi okuyunca ilk aklınıza gelen şey sahte görsellerin aslında fotoğrafın icadından bu yana hayatımızda olduğu gerçeği. Evet, belki çok daha zahmetli ve karmaşık bir süreçti ama fotoğraf çekmeye başladığımızdan bu yana ortaya çıkan görselleri manipüle ediyor ve aslında olmayan şeyleri gösterebiliyoruz. Bilgisayarlar ve Photoshop gibi yazılımlar ile bu süreç daha da kolaylaştı, fakat yine de bir uzmanlık ve teknik altyapı gerektiren bir süreç olarak kalmaya devam etti.

Sentetik görselleri belki de bunlardan ayıran en temel nokta burası. Artık sahte bir görsel üretmek için manipüle edilecek gerçek bir görsele ya da teknik kabiliyete ihtiyacımız yok. Basit bir uygulamayı kullanmayı öğrenerek ve belki de aylık bir abonelik ücreti ödeyerek istediğiniz her türlü görseli üretmek mümkün. Bu da her ne kadar o eski örneklere bakarken “aslında bu yeni bir sorun değil” diye düşünsek de karşımızda onlardan çok daha farklı bir durumun olduğunu bize gösteriyor.

Eski örneklerle günümüzü ayıran bir diğer önemli faktör de bu görsellerin yayılma hızı ve potansiyeli. İnternet ile artık her bilginin kolayca tüm dünyaya erişebiliyor olması eskiden üretilen sahte görsellere göre sentetik görsellere büyük bir avantaj sağlıyor. Her ne kadar bunları dijital olarak tespit etmeye veya doğrulamaya çalışsanız da işin içine insan psikolojisi de girdiği için bunları gerçek olarak kabul edecek birilerine ulaşma ihtimalleri çok daha yüksek oluyor.

Fakat bütün bunların ötesinde, sentetik görseller çok daha derin ve çözülmesi zor bir soruna da sebep oluyor olabilir. Yakın zamanda YZ teknolojileriyle yakından çalışan bir arkadaşımla sohbetimiz esnasında sentetik görsellere maruz kaldıkça internette karşısına çıkan bütün görsellere karşı duyarsızlaşmaya başladığını söyledi. Yani gerçek de olsa sentetik de olsa görsellerin üzerindeki etkisi ciddi bir şekilde azalmış.

Biraz düşününce bunun giderek yaygınlaşan bir soruna dönüşmesi yüksek bir ihtimal. İnternette düzenli olarak zaman geçirdiğimiz hemen her platform bizi aralıksız bir şekilde görsellere maruz bırakmak üzere kendisini tasarlamış durumda ve bu yüzden her türlü görseli bir arada ve çoğu zaman bağlamlarından kopuk bir şekilde gördüğümüz bir medya ortamının içerisindeyiz. Sentetik görsellerin giderek yaygınlaşmasını ve sayıca artmasını da hesaba katarsak kendimizi görsel medyaya karşı duyarsızlaştığımız ve üzerimizdeki her türlü etkisinin ciddi bir şekilde zayıfladığı bir yerde bulmamız oldukça mümkün görünüyor.

Genellikle deepfakeleri ve sentetik medyayı konuşurken onun görsellerin önemli bir kanıt olarak görülmemesine sebep olması ihtimalinden bahsedilir. Elbette görsellerin manipüle edildiğini hepimiz bilsek de bu bilgi gazetecilik olduğunda görsellerin bir kanıt olarak değerini kaybetmesine yetmedi. Ancak görsellere tamamen duyarsızlaştığımız bir noktada karşımıza bilginin doğruluğundan da ciddi bir sorun çıkıyor. Eğer görsel olarak sunulan bilgileri umursamamaya başlarsak kendimizi tamamen yeni bir tartışmanın ve dönüşümün ortasında bulabiliriz.