Sürdürülebilirlikte Kadın Liderliğinin Rolü

Ayşegül Güngör

Katrine Marçal, İsveçli bir gazeteci, yazar ve ekonomi yorumcusudur.  En bilinen kitabınlarından biri olan  Adam Smith'in Yemeğini Pişiren Kimdi? adlı kitabı, ekonomi tarihine eleştirel bir bakış getirerek, görünmez emeğin değerini sorgular. Adam Smith'in meşhur "Görünmez El" teorisi serbest piyasanın kendi kendine işlediğini iddia ederken, Marçal bu sürecin gerisinde kimin emek verdiğini sorgular ve kadın emeğinin tarih boyunca ekonomik sistemlerin temelini oluşturduğuna dikkat çeker.  Bu nokta sürdürülebilirlik ve kadın liderliği arasındaki bağlantıyı değerlendirmek açısından önemlidir.

Günümüze kadar geleneksel ekonomik modeller, doğal kaynakların sınırlı olduğunu hesaba katmadan aşırı tüketim odaklı bir modeli destekleyerek üretimi çoklamaya yönelik bir sistemi sürdürmeye çalıştı. Ancak iklim krizinin ve ekolojik bozulmanın derinleşmesi, bu anlayıştan istemeden de vazgeçilmesine neden oldu ve sürdürülebilirlik kavramı merkeze oturdu. Yeni ekonomik modeller içinde kaynakları verimli kullanma, toplumsal refahı gözetme ve uzun vadeli kalkınma stratejileri yer almaya başladı. Bu noktada, kadın liderlerin öne çıkması tesadüf değil.

• Araştırmalar, kadın liderlerin daha uzun vadeli düşünme, çevresel ve sosyal etkileri gözetme konusunda daha duyarlı olduklarını gösteriyor.

Özellikle iklim krizine ve sosyal adaletsizliğe duyarlı şirketlerin yöneticileri arasında kadınların oranının arttığı gözlemleniyor. Patagonia'nın eski CEO'su Rose Marcario veya New Zealand Başbakanı Jacinda Ardern gibi öncü isimler, ekonomik kararların yalnızca kâr odaklı değil, aynı zamanda toplumsal faydayı da gözeterek alınması gerektiğini vurguluyor.

Kadın Liderler Sürdürülebilir Kalkınmayı Nasıl Biçimlendiriyor?

Bu sorunun yanıtını aşağıdaki beş madde ile açıklamak mümkün.

1. Sosyal Adalet ve Eşitlik Odaklı Yaklaşım: Kadın liderler, sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşılmasında sosyal boyutu ön plana çıkarıyor. Örneğin, Norveç'te kadın CEO'ların yönettiği şirketlerin, toplumsal cinsiyet eşitliği ve çevre dostu politikalar konusunda daha aktif olduğu biliniyor.
2. Uzun Vadeli Perspektif: Kadın liderler, sadece bugünü kurtarmaya değil, geleceği de inşa etmeye odaklanıyor. Uzun vadeli büyümeyi destekleyen politikalar geliştiriyorlar ve ekosistemleri koruma konusunda daha hassas davranıyorlar.
3. Yerel Topluluklar ve Katılımcı Liderlik: Kadınlar, yerel halkı ve çeşitli paydaşları karar alma sürecine dahil etme konusunda daha yatkınlar. Bu da sürdürülebilirlik politikalarının daha geniş kitlelere yayılmasını sağlıyor.
4. Ekolojik Duyarlılık ve Döngüselliğe Odaklanma: Kadın liderler, döngüsel ekonomiye ve kaynakların geri dönüşümüne daha fazla odaklanarak, sıfır atık politikalarını ve yenilenebilir enerji projelerini destekliyor. Böylece, gelecek nesiller için daha yaşanabilir bir dünya inşa edilmesine katkı sağlıyorlar.
5. Kapsayıcı ve Dayanışmacı Yönetim: Kadın liderler, iş yeri politikalarında kapsayıcılığı ve esnek çalışma modellerini destekleyerek, çalışanların refahını gözetiyor. Bu da uzun vadede verimliliği ve iş tatminini artırıyor.

Bu bakış açısı liderlik teorilerilerine de yansıyor. Ekonomik gelişim ve paylaşım, doğası gereği tarih boyu liderlik teorilerini şekillendiriyor. 19. yüzyıldan günümüzde kadar liderlik teorilerine baktığımızda  bugün “Dönüşümcü Liderlik” ve “Hizmetkar Liderlik” kavramlarının günümüzdeki önemli liderlik teorileri olarak kabul edildiğini de görürüz. Bu kabulün altında sürdürülebilirlik kavramı yatıyor.

Dönüşümcü liderlik, liderlerin vizyoner bakış açılarıyla organizasyonlarını ve toplumlarını nasıl dönüştürebileceğine odaklanır. Kadın liderler, sürdürülebilirlik konusunda uzun vadeli stratejiler geliştirerek çevre dostu politikalar ve sosyal adaleti teşvik etme konusunda daha öne çıkıyor. Katrine Marçal’ın ele aldığı gibi, geleneksel ekonomi anlayışlarını sorgulayan kadın liderler, ekonomik sistemleri daha sürdürülebilir ve kapsayıcı hale getirmek için vizyoner roller üstleniyorlar. İlham vericiler, çalışanların ve toplumun ihtiyaçlarını daha dikkate alıyorlar. Geleneksel ekonomik sistemleri sorguluyor ve çözüm üretiyorlar. 

Hizmetkâr liderlik kavramının önceliği  liderin önce topluma ve çalışanlarına hizmet etmeye odaklandığını vurgulamasıdır. Kadın liderler, sürdürülebilirliği ve toplumsal refahı önceleyen politikalar geliştirerek, organizasyonlarının sadece finansal başarıya değil, aynı zamanda çevresel ve sosyal etkilere de odaklanmasını sağlarlar. Kapsayıcı ve katılımcı yönetim anlayışını benimsiyorlar. Yönetimin merkezine insanı koyuyorlar. Sadece bugünü değil, aynı zamanda geleceği düşünen kararlar alıyorlar.

• Kadın liderlerin sürdürülebilirlik alanındaki rolü, dönüşümcü ve hizmetkâr liderlik teorileriyle doğrudan örtüşüyor. 

Dönüşümcü liderler olarak kadınlar, sürdürülebilirlik için sistem değişikliklerine öncülük ederken; hizmetkâr liderler olarak ise ekolojik ve sosyal refahı önceleyen politikalar geliştirerek, iş dünyasını daha etik ve kapsayıcı hale getiriyorlar. Marçal’ın ekonomik bakış açısını sorgulayan yaklaşımı da bu liderlik anlayışlarını destekler nitelikte; çünkü ekonomik sistemlerin sürdürülebilir olabilmesi için daha bütüncül ve uzun vadeli bir perspektife ihtiyaç var.

Tarih boyunca görmezden gelinen emeğin ve liderliğin, sürdürülebilirlik hareketiyle birlikte tekrar gün yüzüne çıktığını görüyoruz. Katrine Marçal'ın vurguladığı gibi, ekonomi yalnızca görünür olan rakamlarla değil, görünmeyen ama hayati öneme sahip olan emeklerle de şekillenir. Kadın liderler, bu "görünmeyeni" görünür kılarak, sürdürülebilir bir geleceğe doğru yol alınmasını sağlıyorlar. Artık mesele sadece "Adam Smith'in yemeğini kimin pişirdiği" değil, geleceğimizi kimin şekillendireceği sorusuna da yanıt vermek.