TACO çağı: Tweet'le çakılan, geri adımla yükselen piyasalar

10 Ekim’de Trump’ın Çin’e %100 vergi getireceğini açıklamasının ardından borsalarda başlayan sert düşüşler pek çok yatırımcının canını yaktı. Bir gün içinde bir tweet'le trilyonlarca dolarlık piyasa değeri yok olurken hafta sonu atılan başka bir tweet'le de aynı endekslerde toparlanmalar başladı.

2025 yılı, özellikle Trump’ın ikinci kez göreve gelmesinin ardından bu tür dalgalanmaları sık sık görür olduk. 10 Ekim'de yaşanan olay da bunlardan bir tanesiydi. Trump’ın bir sosyal medya paylaşımı veya bir sert mesajıyla piyasalarda milyarlarca dolarlık zarar oluşurken yatırımcılar, buna karşı "TACO trade" gibi ilginç yöntemler geliştirdi. 

Peki deyim yerindeyse bu "suni krizler" sırasında neler olmuştu ve piyasaların toparlanması ne kadar vakit almıştı?

Karşılıklı tarife krizi: Pandemiden bu yana en büyük düşüş, bir ay sonra toparlanma

Trump’ın ilk ayları, aslında ABD borsaları için çok pozitif bir performansla başlamıştı. Trump’ın vergileri ve regülasyonları azaltma, faizleri düşürme ve finansmanı kolaylaştırma vaatleri, iş dünyasını ve yatırımcıları cezbetmiş görünüyordu ve endeks performansları pozitifti. Ancak Nisan ayında başlayan karşılıklı tarife krizi, pozitif ilerleyen ABD borsasının birkaç gün içinde son 5 yılın en sert düşüşünü yaşamasına neden oldu. 

• ABD Başkanı Donald Trump, 2 Nisan akşamı ABD’nin yaptığı tüm ithalatı %10, Avrupa Birliği, Çin, Vietnam, Kanada gibi ülkelerden yapılan ithalata ise çok daha yüksek oranlarda gümrük vergisi uygulayacaklarını açıkladı. Trump bu vergilerin asla geri alınmayacağını ve misilleme yapılması durumunda misliyle karşılık vereceklerini de ekledi. 

Tarifelerin duyurulmasının ardından 3 Nisan sabahında ABD borsaları güçlü bir panikle açıldı. Yatırımcılar hem şirket maliyetlerindeki artış, hem misilleme etkisiyle küresel iş hacminin düşmesi, hem de tarifelerin uygulanması hâlinde ABD ekonomisinin zarar göreceği endişesiyle satışa geçti. 

• O gün S&P 500 %4,8 kayba uğrarken Dow Jones Industrial Average %4, Nasdaq Composite ise %6’ya varan kayıplar yaşadı. Ons altın sıçradı ve ABD 10 yıllık tahvil faizleri düşmeye başladı. 

4 Nisan günü işler daha da zora girdi. Çin Ticaret Bakanlığı’nın, ABD’nin getirdiği tarifelere misilleme yaparak karşı tarife getireceğini açıklamasının ardından borsalardaki çöküş derinleşti. S&P 500 ve Nasdaq Composite’te kayıplar %6’yı buldu. Böylece iki gün içinde, pandeminin başlangıcı olan Mart 2020’den bu yana en sert düşüş yaşanmış oldu. 

Aynı sırada Volatilite Endeksi (VIX) de iki gün içinde %100’den fazla artış yaşayarak pandemiden bu yana en yüksek seviyesini kaydetmiş ve piyasalarda alarm zillerinin çalmaya başladığına işaret etmişti. 7 ve 8 Nisan’da da düşüşler devam etti ve toplamda tam 5 trilyon dolarlık piyasa değeri kaybı yaşandı. Özellikle bankacılık, teknoloji ve yarı iletken sektörlerinde faaliyet gösteren şirketler büyük değer kaybına uğradı 

Piyasalardaki sert çöküşün üzerine Trump yönetimi geri adım attı. Çin ürünlerine uygulanan tarifeler hariç diğer tüm ülkelere uygulanacak ek tarifelerin 90 gün süreyle durdurulduğunun açıklanmasının ardından borsa endeksleri hızlı bir biçimde toparlandı. 

• Açıklamalar sonrasında S&P 500 %9,5, Dow Jones Industrial Average %7,9, Nasdaq Composite ise %12,2 yükselerek son yılların en iyi günlük performansını gösterdi. 

Endeksler, ilerleyen günlerde ABD-Çin restleşmesi nedeniyle ara ara tekrar %2’nin üzerinde kayıplar yaşamış olsa da iki ülkenin Mayıs başında bir tarife ateşkesi üzerine anlaşmaya varmasının ardından bu kayıplar da yerini kazançlara bıraktı. 12 Mayıs günü S&P 500, tarifelerin açıklanmasından önce kaydettiği 5.670 puan seviyesini de aşmıştı. 

Mayıs 2025: AB krizi nedeniyle düşüş, rekorla tamamlanan ay

Mayıs ayı sonuna doğru bir başka kriz yaşandı. Trump’ın Kongre’den geçirmek istediği ve "Büyük Güzel Yasa" olarak tanımladığı dev vergi kesintisi planına karşı çıkan isimlerle ilgili sert açıklamalarda bulunması, AB ile görüşmelerin hiçbir yere varmadığını söyleyerek AB’den gelen tüm ürünlere %50 ek vergi uygulamayı teklif etmesi ve ABD’de üretilmeyen tüm iPhone’lara %25 vergi uygulayacağını söylemesi gibi sert mesajların ardından piyasalar 19 Mayıs’tan 23 Mayıs’a kadar bir geri çekilme daha yaşadı. 

• S&P 500 dört gün içinde %2,3 geri çekilirken Dow Jones Industrial Average ve Nasdaq Composite %2,4 kayıp yaşadı. Kayıp Avrupa borsalarına da sıçradı ve Fransa’nın ana borsa endeksi CAC 40 %1,9, Alman borsa endeksi DAX %0,6, STOXX 600 ise %0,7 kayba uğradı.

Ancak Trump’ın yapacağını söylediklerinin hiçbiri gerçekleşmedi. AB yönetimi ile %25 vergi üzerine anlaşmaya varıldı; Büyük Güzel Yasa, Kongre’den sorunsuz geçti ve Apple ürünlerine bir ek vergi getirilmedi. Atılan geri adımlarla birlikte S&P 500 Mayıs ayını toplam %6,2 kazanç ile Kasım 2023’ten bu yana en güçlü performansı ile tamamladı. Aynı şekilde Nasdaq Composite de %9,2 kazanç ile güçlü bir aylık performans gösterdi.

Hem tarife gerginlikleri hem iç politikaya dair verilen sert mesajlar hem de diplomasi krizleri nedeniyle piyasalar, 1 aylık bir duraklama yaşamış olsa da en nihayetinde Trump her seferinde geri adım attı ve endeksler kısa süre içinde toparlanarak, düştükleri düzeyden daha güçlü bir biçimde çıkmayı başardı.

Ekim: Çin’e %100 vergi krizi, hemen ardından toparlanma

Benzer bir olay yakın zamanda da meydana geldi. 10 Ekim Cuma günü, piyasalarda her şey yolunda denilebilecek bir havayla ilerleniyordu. S&P 500 ve Dow Jones artıdaydı, hatta Nasdaq Composite gün içinde iki kez rekor kırmayı başarmıştı. Ancak öğleden sonra Trump’tan gelen sert bir mesaj tabloyu bir anda tersine çevirdi. 

Trump, Çin’in nadir toprak metali ihracatını kısıtlamasını ve kritik sektörlere yapılacak ihracatı lisansa bağlamasını düşmanca bir hareket olarak tanımladı ve bu nedenle 1 Kasım’dan itibaren Çin’den gelen tüm ürünlere %100 gümrük vergisi uygulanacağını, ayrıca Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile görüşmesini de iptal edeceğini ifade etti.

Trump’ın açıklamasının ardından yeni bir ticaret savaşı endişesiyle satışlar başladı ve S&P 500 %2,7, Dow Jones Industrial Average %1,9, Nasdaq Composite ise %3,6 kayıp yaşadı. ABD borsalarına kote olan Çin şirketlerinde daha sert düşüşler görüldü. Örneğin JD.Com hisselerinde %6,2 düşüş yaşanırken, Alibaba hisselerinde %8,4’lük sert bir geri çekilme kaydedildi. Böylece Trump’ın verdiği bir mesajla sermaye piyasalarında 2 trilyon dolarlık piyasa değeri bir günde silinmiş oldu.

• Kripto para piyasalarında daha sert düşüşler görüldü. Bitcoin %7, Ethereum %12, Solana gibi coinler ise %15’in üzerinde kayıp yaşadı. Bu düşüşler sonucunda kripto para piyasasında da yaklaşık 500 milyar dolarlık bir piyasa değeri bir günde silindi. 

Ancak piyasaların bir anda güçlü bir biçimde geri çekilmesinin ve şikayetlerin artmasının ardından Trump yönetimi bir kez daha geri adım attı ve hafta sonu peş peşe hem Trump, hem de Başkan Yardımcısı JD Vance tarafından yapılan açıklamalar ile Çin’le bir problem yaşanmadığı ve her şeyin yoluna gireceği mesajları verildi. Trump açıklamasında “Son derece saygı duyduğum Başkan Şi” ifadelerini kullandı ve Çin’e zarar verme niyetinin olmadığını söyleyerek Şi ile belki görüşebileceğini ifade etti. 

Yönetimden gelen ılımlı açıklamaların ardından Dow Jones %1,3, S&P 500 %1,6, Nasdaq Composite %2,2 toparlandı. Kripto paralarda ise henüz düşüş öncesi seviyelere gelinmemiş olsa da kısmi bir toparlanma mevcut. 

Sonuç olarak

Trump’ın ikinci kez göreve gelmesinin ardından piyasalarda birkaç ay içinde pek çok sert adım atıldı ve bu sert adımlar sonrasında piyasalar birden fazla kez çakılıp, geri toparlandı. Normalde birkaç yıl içinde yaşanan hadiseler, artık birkaç ay içinde yaşanır hâle geldi. Bu tür mesajlara ve adımlara piyasalar da nispeten alışmış olacak ki artık eskisi kadar sert tepkiler görülmemeye başlandı. 

Önce sert, sonrasında ise ılımlı hâle gelme durumu, piyasalar için öyle sıradanlaştı ki, bu durumla ilgili bir strateji dahi geliştirildi. Piyasalarda bu tür hareketlere göre yatırım yapan insanlar artık Trump Always Chickens Out yani TACO adı verilen bir stratejiyi benimsediğini ifade ediyor. Bu yatırımcılar, Trump’ın açıklamalarını dikkatle takip ediyor ve bu açıklamaların tam aksi yönde pozisyonlar açıyor. 

TACO, bazı yatırımcılar arasında bir yatırım stratejisine dönüştürülmüş olsa da bu tarz belirsizlikler piyasalar için hiç sağlıklı değil. Uzmanlar bu tür belirsizliklerin piyasalarda riskleri olağanüstü derecede artırdığını, değerlemeleri baskıladığını ve şirketlerin yatırım, işe alım gibi kararlarını ertelemesine yol açtığını ifade ediyor. Ayrıca TACO’nun oldukça riskli bir strateji olduğu ve her zaman geri adım gelmeyebileceği konusunda yatırımcılara da uyarılarda bulunuluyor. 

Örneğin Bloomberg Yazarı John Authers, "TACO trade ile doymak üzereyken boğulabilirsiniz" başlıklı yazısında şöyle diyor: 

“Piyasalar, onun (Trump’ın) güvenle göz ardı edilebileceği varsayımıyla hareket ediyor. Ancak geri adım atmayacak noktaya gelirse tacolar piyasanın boğazında kalabilir.”

Nitekim ABD, İran’ın nükleer tesislerini vurduğunda Authers, "Trump her zaman geri adım atmıyor" başlıklı bir yazı daha yazdı. 

_{St. Louis Fed tarafından hesaplanan Ekonomik Politika Belirsizliği Endeksi, ABD’de politikaların 2008 krizi ve pandemi dönemiyle aynı düzeyde belirsiz olduğuna işaret ediyor.}

Şimdi ise piyasalar öncelikle Trump’ın Çin’e karşı ne tür bir strateji izleyeceğine ve sonrasında Fed ile ilgili ne karar vereceğine odaklanmış durumda. Kısmi toparlanma sinyallerinin görülmesi, piyasaların Trump’tan bir geri adım daha beklendiği şeklinde yorumlanabilir. Ancak Authers’ın da ifade ettiği gibi, TACO’nun tıkanıklığa yol açması da hiç azımsanmayacak bir ihtimal.