Tek karar, üç yorum: Merkez Bankası iletişiminde sorun mu var?

EXANTEFinans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.
TCMB’nin haftalık repo ihalelerine beklenenden erken dönmesi teknik olarak bir normalleşme adımıydı. Ancak piyasa aynı karardan üç ayrı faiz hikayesi çıkardı. Sorun kararın kendisinde mi, yoksa kararın anlatılma biçiminde mi?
Merkez bankacılığında iletişim, para politikasının tamamlayıcı unsuru değil doğrudan araçlarından biridir. Çünkü piyasalar yalnızca bugünkü faiz oranını değil, o faiz oranının yarın nereye gideceğini de fiyatlar. Bu nedenle bazen tek cümlelik bir açıklama uzun bir Para Politikası Kurulu metninden daha güçlü sonuçlar doğurabilir.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) 23 Ağustos Pazar günü yayımladığı duyuru bunun iyi bir örneğiydi. Banka 1 Mart’tan bu yana ara verdiği bir hafta vadeli repo ihalelerine yeniden başlayacağını açıkladı. Resmî duyuru oldukça kısaydı: “1 Mart 2026 tarihinde ara verilen bir hafta vadeli repo ihalelerine tekrar başlanmasına karar verilmiştir.” Fakat bu tek cümle, piyasa açısından yaklaşık 300 baz puanlık bir anlam taşıyordu.
Çünkü TCMB’nin resmî politika faizi %37 olmakla birlikte bankaların fiilî fonlama maliyeti savaşın başlamasından bu yana ağırlıklı olarak gecelik borç verme faizi olan %40 civarında oluşuyordu. Haftalık repo ihalelerine dönüş, herhangi bir PPK faiz kararı alınmadan fiilî fonlama maliyetinin %40’tan politika faizi olan %37’ye doğru gerilemesi demekti. Başka bir ifadeyle TCMB politika faizini indirmedi ama para piyasasının karşılaştığı faiz hızla aşağı geldi.
Karar bekleniyordu, zamanlaması beklenmiyordu
Haftalık repo ihalelerine dönüş bütünüyle sürpriz değildi. Başkan Fatih Karahan, son Enflasyon Raporu toplantısında operasyonel normalleşmenin gündemde olduğunu belirtmişti. Piyasa da jeopolitik riskler azaldıkça fonlamanın yeniden politika faizine yaklaşmasını bekliyordu. Sürpriz olan kararın zamanıydı.
Ağırlıklı beklenti, TCMB’nin önce 3 Eylül’de açıklanacak Ağustos enflasyonunu görmesi, ardından 10 Eylül PPK toplantısında ya da bu toplantıya yakın bir tarihte normalleşme adımını atması yönündeydi. Ağustos sonunu öngörenler de vardı fakat bunlar sınırlıydı.
TCMB’nin Enflasyon Raporu toplantısından yalnızca on gün sonra harekete geçmesi ve fonlama faizinin hızla %37’ye yaklaşması, piyasada “Merkez Bankası’nın elinde bizim henüz görmediğimiz olumlu veriler mi var?” sorusunu doğurdu. Böylece haftalık repo kararı üç farklı şekilde okunmaya başladı.
İlk ve ana akım yorum, bunun yalnızca teknik bir sadeleşme ve normalleşme adımı olduğuydu. Bu görüşe göre TCMB, savaş döneminde devreye aldığı olağanüstü fonlama çerçevesinden çıkıyor. Dolayısıyla karardan doğrudan bir faiz indirimi mesajı üretmek gerekmiyordu.
İkinci ve daha güvercin yorum normalleşmenin beklenenden erken ve hızlı gerçekleşmesini yaklaşan faiz indirimlerinin habercisi olarak gördü. Buna göre TCMB Ağustos enflasyonuna ilişkin olumlu öncü göstergeleri görüyor ve Eylül ayında başlayabilecek bir indirim döngüsüne hazırlanıyordu.
Üçüncü daha temkinli görüş ise zamanlamayı riskli buldu. Petrol fiyatları hâlâ yüksek, savaş tamamen sona ermiş değil ve Ağustos enflasyonu henüz açıklanmadı. Üstelik yeni Orta Vadeli Program da yaklaşıyor. Bu kadar beklenmişken TCMB’nin 10-15 gün daha beklemesi daha ihtiyatlı olmaz mıydı?
Asıl dikkat çekici olan, bu üç yorumun da aynı karardan üretilebilmesiydi.
Herkes başka bir faiz takvimi görüyor
Kararın ardından faiz beklentilerindeki ayrışma daha da belirginleşti. HSBC repo ihalelerinin yeniden başlamasının Eylül ayında faiz indirimi ihtimalini güçlendirdiğini belirterek politika faizinin yıl sonunda %34’e gerilemesini beklediğini açıkladı. OIS piyasasında da Eylül toplantısı için yaklaşık 40 baz puanlık indirim ve yıl sonuna kadar toplam 170 baz puanlık gevşeme fiyatlanmaya başladı. Repo kararı sonrasında tahvil getirileri ve OIS eğrisi 50–60 baz puan geriledi.
Buna karşılık haftalık repo ihalelerine dönüşü yalnızca fiilî faizin %40’tan %37’ye indirilmesi olarak görenler, yeni bir politika faizi indirimi için Ekim ayına işaret ediyor. Bu görüşe göre TCMB’nin önceliği, fonlama faizini kademeli biçimde resmî politika faizine yaklaştırmak.
Yabancı kurumların ve yurt içi analistlerin Eylül ile Ekim arasında bu kadar ayrışması, yalnızca ekonomik belirsizlikle açıklanabilir mi? Bence hayır. Burada TCMB’nin ileriye dönük yönlendirmesinde, yani piyasanın faiz patikasını anlayabilmesini sağlayacak iletişiminde bir problem olduğu görülüyor.
Şahin sunum, güvercin soru-cevap
Benzer bir kafa karışıklığını son Enflasyon Raporu toplantısından sonra da yaşadık. Sunumun ana metni oldukça ihtiyatlı hatta şahin bir çerçeve çiziyordu. TCMB savaşın ve yüksek enerji fiyatlarının yarattığı risklere dikkat çekiyor, para piyasası faizlerini %40 civarında tuttuğunu özellikle vurguluyor ve sıkı duruşun korunacağını söylüyordu.
- Nitekim Başkan Karahan, Enflasyon Raporu konuşmasında enflasyon tahmininin %28’e yükseltildiğini, jeopolitik belirsizliklerin sürdüğünü ve para politikasında sıkılığın korunacağını açık biçimde ifade etti. Buna karşılık soru-cevap bölümündeki mesajlar, piyasa tarafından daha güvercin algılandı.
Normalleşmenin gündemde olduğunun belirtilmesi, zayıflayan iç talebe yapılan güçlü vurgu ve talep koşullarının dezenflasyonist bölgede olduğunun söylenmesi faiz indirimi beklentilerini canlı tuttu. Sonuçta Enflasyon Raporu’nun piyasanın önünü açması gerekirken toplantının ardından beklentiler daha da heterojen hâle geldi. Sunum başka, soru-cevap başka, resmî politika faizi başka, fiilî fonlama faizi başka bir hikaye anlatıyordu. Haftalık repo kararının beklenenden erken gelmesi bu ayrışmayı daha da büyüttü.
Erken adımın arkasında ne olabilir?
Piyasanın bir bölümü, TCMB’nin Ağustos enflasyonunun iyi geleceğini gördüğü için erken hareket ettiğini düşünüyor. Bu ihtimal tamamen göz ardı edilemez. Ancak benim ana senaryom farklı. Bana göre kararın arkasındaki temel gerekçe büyümedeki yavaşlama ve reel sektör üzerindeki finansman baskısı olabilir.
TCMB’nin kendi değerlendirmeleri de iç talepte belirgin bir ivme kaybına işaret ediyor. Kart harcamaları zayıflıyor, perakende satışlar hız kesiyor, çıktı açığı göstergeleri negatif bölgede bulunuyor ve kredi büyümesi geriliyor.
Enflasyon Raporu’nda talep koşullarının dezenflasyonist düzeyde olduğu ve yılın geri kalanında da bu görünümün korunacağı özellikle vurgulandı. Dolayısıyla TCMB henüz resmî bir faiz indirimi yapmadan savaş döneminin olağanüstü sıkılığını azaltarak reel ekonomi üzerindeki baskıyı bir miktar hafifletmek istemiş olabilir. Fakat Banka bu ayrımı açık biçimde anlatmayınca piyasa operasyonel normalleşmeyi, yeni bir faiz indirim döngüsünün başlangıcı olarak fiyatlamaya başladı.
Mevcut bilgiler ışığında ilk politika faizi indirimi için ana beklentimi Ekim ayında koruyorum. Ardından Aralık ayında yapılabilecek ikinci bir indirimle yıl sonu politika faizinin %35-35,5 bandında oluşabileceğini düşünüyorum. Ancak Eylül ihtimalini tamamen dışlamıyorum.
- Ağustos enflasyonunun piyasa beklentilerinin belirgin altında kalması, enflasyonun ana eğiliminde güçlü bir iyileşme görülmesi, petrol fiyatlarının gerilemesi ve jeopolitik haber akışının daha olumlu hâle gelmesi durumunda 10 Eylül’de bir indirim gündeme gelebilir.
Bununla birlikte TCMB Eylül ayında faiz indirmeyi planlıyorsa piyasayı önceden hazırlayacak daha açık bir sinyal vermesini beklerim. Başkan Karahan ya da başkan yardımcılarından gelecek bir konuşma veya röportaj, operasyonel normalleşme ile politika faizi indirimi arasındaki bağlantıyı daha görünür hâle getirebilir. Böyle bir yönlendirme gelmezse benim nezdimde Ekim ihtimali güçlenecektir.
Merkez bankası belirsizliği yok edemez ama yönetmek zorunda
Elbette savaşın, petrol fiyatlarının ve enflasyon görünümünün hızla değiştiği bir ortamda Merkez Bankası’ndan kesin bir faiz takvimi açıklaması beklenemez. Veri odaklılık, gerektiğinde karar değiştirebilmeyi gerektirir. Ancak veri odaklı olmak piyasayı ortak bir politika hikayesinden mahrum bırakmak anlamına gelmemeli.
TCMB’nin faiz indirimi için hangi göstergelere baktığını, operasyonel normalleşmenin hangi koşullarda politika gevşemesine dönüşeceğini ve Ağustos enflasyonunda nasıl bir görünümün Eylül indirimini mümkün kılacağını daha açık anlatması gerekiyor. Çünkü beklentileri çıpalamak herkese aynı faiz tahminini yaptırmak değildir. Fakat piyasanın en azından Merkez Bankası’nın “tepki fonksiyonunu” yani hangi gelişmeye nasıl karşılık vereceğini anlayabilmesi gerekir.
Bugün bir kesim repo kararını teknik normalleşme, bir kesim Eylül faiz indiriminin habercisi, bir başka kesim ise erken ve riskli bir gevşeme olarak okuyorsa burada yalnızca ekonomik belirsizlikten söz edemeyiz. Evet, Merkez Bankası iletişiminde bir sorun var. Üstelik bu sorun yalnızca kelimelerle ilgili değil. Çünkü merkez bankacılığında sessizlik de bir mesajdır. Bazen tek cümle 300 baz puandan daha yüksek sesle konuşur.










