‘Teknolojik Cumhuriyet’ manifestosu: Palantir'in gelecek vizyonu neden tepki çekti?

Veri ve savunma yazılımları geliştiren ABD merkezli Palantir Technologies, kısa bir süre önce X üzerinden yayımladığı 22 maddelik bir manifestoyla adından söz ettirdi. Pek çok eleştiriye konu olan metin, CEO Alex Karp ile kurumsal ilişkiler sorumlusu Nicholas Zamiska’nın geçen yıl yayımladığı Teknolojik Cumhuriyet kitabının kısa bir özeti olarak tanımlandı.

Şirket, paylaşımında manifestoda yer alan konularla ilgili çok fazla soru aldığına işaret etti. Paylaşım, ulusal hizmet çağrısı, savunma alanında teknoloji şirketlerinin etik sorumluluğu ve bazı kültürlerin pasifleştirildiği yönündeki imaları nedeniyle geniş çapta yankı uyandırdı. 

Manifesto: Palantir’in manifestosu, klasik bir şirket vizyonundan çok daha fazlasını sundu. Teknolojiyi tarafsız bir araç değil, doğrudan jeopolitik güç unsuru olarak konumlandıran ideolojik bir çerçeve sunan metin, Silikon Vadisi’nin tüketici odaklı, risksiz ve apolitik yönelimine açık bir eleştiri niteliğindeydi. 

Teknoloji şirketlerinin özellikle savunma, ulusal güvenlik ve devletle işbirliği gibi alanlarda aktif rol alması gerektiğini savunan manifesto, yapay zeka ve yazılımın yeni bir caydırıcılık rejiminin temeli olacağını da öne sürdü. 

Madde madde: Palantir'in manifostosu nelerden bahsediyor?

Manifestonun ilk maddesi, Silikon Vadisi’nin bugünkü gücünü borçlu olduğu ülkeye karşı bir sorumluluğu olduğuna ve mühendislerin yalnızca ürün geliştirmeye değil, ulusal savunmaya da katkı sunması gerektiğine işaret etti. 

İkinci madde, “uygulamaların tiranlığına” karşı koyulması gerektiğini vurguladı. Palantir, bu bölümde iPhone’un medeniyetimizin en büyük başarısı olduğuna ve hayatımızı değiştirdiğine, fakat artık hayal gücünü daraltan bir çerçeveye dönüşmüş olabileceğine dikkat çekti. 

“Ücretsiz e-posta yeterli değil” diye başlayan üçüncü madde, ücretsiz uygulamaların yeterli olmayacağını ve bir medeniyetin ancak refah, ekonomik büyüme ve güvenlik üretebiliyorsa başarılı sayılacağını vurguladı. 

Dördüncü madde, özgür ve demokratik toplumların başarılı olabilmesi için ahlaki çağrıdan daha fazlasına ihtiyacı olduğuna işaret ederken güçlü olmak için “sert güce” ihtiyaç olduğunu ve yeni çağda yazılımın bu sert gücün temelini oluşturacağını belirtti. 

Beşinci maddede “Asıl soru, ‘Yapay zeka destekli silahlar üretilecek mi?’ değil; ‘Kim üretecek ve ne amaçla üretecek?’ Rakiplerimiz, kritik askerî ve ulusal güvenlik uygulamalarına sahip teknolojilerin geliştirilmesinin faydaları hakkında teatral tartışmalara girmek için durmayacaklar. İlerleyecekler” diyen Palantir, altıncı maddede ulusa hizmette herkesin sorumluluğu olması gerektiğine dikkat çekti. ABD’nin tamamen gönüllülük esasına dayalı bir ordu anlayışından uzaklaşması gerektiğini vurgulayan şirket, savaşın bedelini toplumun tamamının paylaşması gerektiğine işaret etti. 

Yedinci maddede bir asker daha iyi ekipman istiyorsa şirketlerin bunu sağlaması gerektiği vurgulanırken bu ekipmanın fiziksel silah veya yazılım olabileceğine dikkat çekildi. Palantir, bu maddede yurt dışındaki askerî müdahalelere ilişkin tartışmalar devam ederken tehlikeye atılan kişilere bağlılıktan ödün verilmemesi gerektiğini dile getirdi. 

Sekizinci madde, kamu görevlilerinin kutsallaştırılmaması gerektiğini vurguladı. Hükümetin kamu görevlilerine yaptığı şekilde çalışanlarına ödeme yapan herhangi bir işletmenin ayakta kalmakta zorlanacağına dikkat çeken şirket, dokuzuncu maddede ise kendini kamuya adamış olanlara çok daha fazla hoşgörü gösterilmesi gerektiğine işaret etti. 

• Palantir, bu bölümde hata yapma hakkı tanınmayan, affetme mekanizmasını ortadan kaldıran ve insan ruhunun karmaşıklığı ve çelişkilerine karşı hoşgörü duymayan bir sistemin zamanla kötü liderler üreteceğinin de altını çizdi. 

Siyasetin psikolojikleştirilmesi: 10’uncu maddede Palantir, siyaseti bir “duygusal tatmin” ya da “kimlik bulma” alanına çevirmenin toplumu yanlış yönlendirdiğine işaret etti. İnsanların artık politikayı sadece ülke yönetimiyle ilgili bir alan olarak değil; kendilerini ifade ettikleri, anlam aradıkları ve hatta kendilerini buldukları bir alan gibi gördüklerini vurgulayan şirket, bu durumun siyasetteki figürlerin kişinin iç dünyasını yansıtması, onu temsil etmesi ve ona iyi hissettirmesi gerektiğine yönelik bir beklenti yarattığını dile getirdi. 

Bu beklentinin gerçekçi olmadığını ifade eden Palantir, siyasetin kişisel tatmin sağlanacak bir alan değil; çıkarların, kararların ve çatışmaların yönetildiği bir alan olduğunu vurguladı. Şirket ayrıca, insanların tanımadıkları politik figürlerle kendi kimliklerini beslemeye çalıştıkları sürece hayal kırıklığı yaşayacaklarını ifade etti. 

11’inci madde ise toplumun düşmanların yok oluşunu hızlandırmaya çok hevesli hâle geldiğini ve bu durumdan keyif aldığını, fakat bir rakibin yenilgisinin kutlanacak bir an değil, durup düşünmek için bir fırsat olduğunu vurguladı. 

Caydırıcılık çağı: 12’nci maddede nükleer çağın sona erdiğini ve yapay zekaya dayalı yeni bir caydırıcılık çağı başladığını vurgulayan Palantir, 13’üncü maddede ABD’nin kusursuz olmasa da özellikle elit olmayanlar için fırsat yaratma konusunda benzersiz olduğunu dile getirdi. 

14’üncü madde ise ABD’nin olağanüstü uzun bir barış dönemi yarattığına ve pek çok kişinin dünyada büyük güçler arasında askerî bir çatışma olmadan bir asır barışın hüküm sürmesini normal karşıladığına, fakat esasında bunun bir istisna olduğuna dikkat çekti. 

Almanya ve Japonya’nın pasifleşmesi: 15’inci maddede Palantir, Almanya ve Japonya’nın savaş sonrası pasif hâle getirilmesinin küresel güç dengelerini bozduğuna ve bu durumun düzeltilmesi gerektiğine işaret etti. Avrupa’nın Almanya’nın etkisizleştirilmesinin bedelini ağır ödediğini vurgulayan şirket, Japonya’nın pasifleştirilmeye devam etmesi durumunda da Asya’daki güç dengesinin bozulacağını dile getirdi. 

16’ncı madde, piyasanın çözüm sunamadığı alanlarda bir şeyler inşa etmeye çalışanların desteklenmesi gerektiğine işaret etti. Mevcut kültürün Elon Musk gibi insanların büyük anlatılara ilgisine alaycı bir şekilde yaklaştığını ve milyarderlerin sadece kendilerini zenginleştirmekle ilgilenmeleri gerektiğine inandığını vurgulayan Palantir, Musk’ın yarattığı şeyin değerine dair herhangi bir merak veya ilginin gizli bir küçümsemeyle göz ardı edildiğini dile getirdi. Şirket, bu tip insanların küçümsenmemesi gerektiğinin de altını çizdi. 

Suçla mücadele: 17’nci madde, Silikon Vadisi’nin şiddet suçlarıyla mücadelede rol oynaması gerektiğine işaret etti. Bu bölümde ABD’deki birçok politikacının şiddet suçlarına kayıtsız kaldığını, sorunu ele alacak çabalardan vazgeçtiğini ve bu konuda risk almaktan kaçındığını hatırlatan Palantir, bu alanda teknolojinin hayat kurtaracak çözümler üretebileceğini dile getirdi. 

18’inci madde, kamuoyuna mâl olmuş kişilerin özel hayatlarının acımasızca ifşa edilmesi nedeniyle çok fazla yeteneğin devlet hizmetinden uzak kaldığı vurgulanırken 19’uncu maddede aşırı temkinli siyasetin zararlı olduğuna ve yanlış bir şey söylemeyen ve hiç hata yapmayan insanların genelde "pek bir şey söylemediğine" dikkat çekildi. 

Dine yönelik tahammülsüzlük: 20’nci madde dine karşı elit kesimde artan tahammülsüzlüğün sorunlu olduğuna ve bunun sanıldığı kadar açık fikirli bir yaklaşım olmadığına işaret etti. 21’inci madde ise tüm kültürlerin eşit olduğunu ve hiçbir kültüre eleştiri getirilemeyeceğini savunan yaklaşımı eleştirdi. Bazı kültürlerin tarih boyunca bilim, teknoloji ve toplum için büyük ilerlemeler kaydettiğini, bazılarının ise aynı ölçüde ilerleme sağlayamadığını ve hatta toplumu geriye götürdüğünü vurgulayan Palantir, artık bu farkları dile getirmenin bile “yasak” gibi görüldüğüne işaret etti. 

Şirket ayrıca, bu farkların tartışılabilmesi gerektiğini ve tüm kültürlerin otomatik olarak eşit kabul edilmesinin gerçeği görmeyi zorlaştırdığını vurguladı. 

Son olarak: 22’nci madde, Batı’da yaygın olan kapsayıcılık anlayışının içinin boşaltıldığını savundu. Şirket, bu bölümde toplumların kimseyi dışlamamak adına kendi ortak değerlerini, kimliğini ve ait oldukları yeri tanımlamaktan kaçınmaya başladığına dikkat çekti ve bu “boş çoğulculuğun cazibesine” direnilmesi gerektiğini dile getirdi. 

‘Teknolojik Cumhuriyet’ manifestosu neden bu kadar eleştirildi?

Palantir’in yayımladığı manifesto, teknoloji şirketlerinin “tarafsız araç üreticileri” olduğu fikrini kökünden reddettiği için eleştiri topladı. Uzmanlar, bu denli açık ideolojik motivasyonlara sahip bir şirketin kamu hizmetlerine bu kadar yakın olmaması gerektiğine işaret etti. 

Fakat Palantir, ilk kez kendini “ulusal savunma” için çalışan bir kurum konumuna yerleştirmedi. Savunma ve gözetim yazılımları geliştiren şirket, daha önce de Donald Trump yönetiminin göçmen karşıtı stratejilerine destek olduğu gerekçesiyle Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza (ICE) karşıtı protestoculardan yoğun eleştiri almıştı. 

Rakamlar: Geçen yılın son çeyreğinde gelirini yıllık bazda %70 artırarak 1,4 milyar dolara çıkaran şirketin bilançosu, Palantir'in ilgili dönemde ABD hükümetiyle yaptığı sözleşmelerden elde ettiği gelirin yıllık bazda %66 arttığını ortaya koymuştu. 

ICE’ın yanı sıra İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS) ile de anlaşması bulunan şirket, yakın zamanda Pentagon’da edindiği statüyle de adından söz ettirmişti. ABD Savunma Bakanı Yardımcısı Steve Feinberg, Mart ayında Pentagon’un üst düzey liderleri ve komutanlarına gönderdiği bir bildiride Palantir’in “Maven” adlı yapay zeka sisteminin pilot programdan çıkarak resmî bir araç hâline getirileceğini açıklamıştı. 

• Hâlihazırda ABD ordusu tarafından İran saldırıları da dahil pek çok saldırıda kullanılan sistemin resmî hâle getirilmesi, artık deneysel fazdan çıkacağı, bir bütçeyle destekleneceği ve Pentagon’da kalıcı olarak standart bir çözüm hâline geleceği anlamına geliyordu. 
• Temelde bir komuta ve kontrol yazılımı olan Maven, uydular, insansız hava araçları, radarlar, sensörler ve istihbarat raporlarından gelen büyük miktarda veriyi hızla analiz ederek askerî araç, bina ve silah deposu gibi potansiyel tehditleri ve hedefleri otomatik olarak belirleyebiliyor. 

Perspektif: Tam da bu nedenle analistler, yayımlanan manifestonun ideolojik bir eğilimden çok, bir pazarlama materyali olarak yorumlanması gerektiğine işaret etti. Zira şirketin manifestoda savunduğu tüm ideolojiler, esasında gelir kaleminin önemli bir bölümünü oluşturuyordu. 

Haber platformu Bellingcat’in CEO’su Eliot Higgins de “Teknolojik Cumhuriyet” manifestosunu eleştirmeden önce tartışmayı kimin yürüttüğüne bakmak gerektiğine dikkat çekti. Palantir’in savunma, istihbarat, göçmenlik ve polis teşkilatlarına yazılım sattığını hatırlatan Higgins, “Bu 22 madde, havada uçuşan soyut fikirler değil, geliri savunduğu politikalara bağlı olan bir şirketin kamuoyuna sunduğu ideolojiler” dedi.