Topluluk Aklı Doğrulayabilir mi?

Sosyal medyanın giderek büyümesi ve güncel olayları takip etmek gibi konularda ilk başvurulan yerlerden biri hâline gelmesiyle birlikte farklı ihtiyaçlar da ortaya çıkmaya başladı. Bunların başında da doğru bilgiye ulaşmayı kolaylaştırmak ve yanlış bilgiyle mücadele etmek geliyor.

Uzun bir süredir doğrulama yayınları ve gazeteciler bu sorumluluğu üstlense de çabalarını erişilebilir kılmak için platformlardan da yardım almaları gerekti. Bu yüzden Meta’dan YouTube’a birçok platform bunu kolaylaştıracak yollar geliştirmeye başladı. Ancak özellikle dünyanın her yerindeki aşırı sağ gruplar, bu doğrulamaların aslında kendilerini sansürleme aracı olduğunu iddia ederek bu yaklaşıma savaş açtı. (Doğrulamanın neden bu kesimler tarafından sansür gibi görüldüğünü sanırım hepimiz biliyoruz, o yüzden tekrar anlatmama gerek yok diye düşünüyorum.)

Trump’ın tekrar seçimi kazanması ve bu platformların başındaki isimlerin ona iyi görünmek istemesiyle birlikte doğrulamadan uzaklaşma trendi başladı. Birçok platformun tercih ettiği ya da düşündüğü alternatif yöntem ise X-Twitter’dan da bildiğimiz topluluk notları modeli.

İlk bakışta bu model iyi bir alternatif olabilir gibi görünüyor. Sonuçta internetin tarihi boyunca toplulukların bir araya gelerek kaliteli ve güncel bilgi ürettiği, bunu aktif bir şekilde düzenlediği bolca örnek mevcut. Bunların en başında Wikipedia ve Stack Overflow gibi kaynak siteler geliyor. Bu örneklere bakınca insanların eninde sonunda bu araç ile yanlış bilgiyi durdurup doğru bilginin yaygınlaşmasını sağlayacağını düşünmek çok da garip olmaz.

Fakat bu yaklaşım internetin geneliyle sosyal medya platformlarının nasıl farklı ekosistemler olduğunu görmezden geliyor. Sosyal medya platformlarının temelindeki dinamikler, etkileşim rakamlarının ve algoritmaların getirdiği dengesizlik bahsettiğimiz diğer sitelere kıyasla bu platformlarda önceliklerin değişmesine neden oluyor. İnternetin başka yerlerinde insanların önceliği doğru bilgi sağlamak ve faydalı bir şeyler yapmak olabilir ama sosyal medya platformlarında önceliklerimiz algoritmayı ve takipçileri memnun etmek.

Bunun üzerine politik kutuplaşmanın ve mevcut siyaset anlayışının etkilerini de koyarsak sosyal medya platformlarındaki kullanıcılardan Wikipedia editörleri gibi davranmalarını beklemenin neden iyi bir fikir olmadığını anlayabiliriz. Bu platformların aktif kullanıcıları ağırlıkla bu dinamiklerden faydalanmak isteyen veya her türlü etkileşimini bu şekilde gören insanlardan oluşuyor. Bu insanların topluluk notları gibi araçları da faydalı olmak yerine kendi taraflarına daha fazla puan kazandırmak için kullanmayı tercih etmesi (ya da bu tür notların öne çıkması için oy kullanması) kaçınılmaz.

Elbette bu sistemleri daha kontrollü bir şekilde tasarlamak ve denetim mekanizmaları kurmak mümkün. Ancak bunlar hem platformların moderatör ekibi kurmasını gerektiriyor hem de bu tür ek kontroller yine aynı kesimler tarafından sansür olarak yaftalanma riskini taşıyor. Platformların başındaki isimler de hem daha az para harcamak hem de bu gruplara iyi görünmek için insanları kendi başlarına bırakmayı tercih edecek gibi görünüyor.

Her ne kadar insanların bir araya geldiğinde herkes için faydalı ve doğru olanı bulacağını düşünmek istesem de bütün bunların yaşandığı ortamların tasarımından bu platformları manipüle etmek için fırsat kollayan kişi ve grupların çokluğuna kadar birçok etken bunu aşırı zorlaştırıyor. Doğrulama mekanizmaları bunlara karşı bir dengeleyici görevi üstleniyordu, onların yokluğunda dengenin hangi yöne kayacağı ortada.