Topraktan Öğrendiklerim

Mine Durusu Tanrıöver

Bakış açımızı değiştirerek küçücük bir pencereden bu koca dünyaya tanıklık etme ve doğanın mucizelerinden öğrenme fırsatımız her zaman mevcut.

Baharın gelişi kimileri için dışarda daha çok zaman geçirme ve sosyalleşme fırsatı, günlük hayatın ve çalışma şartlarının biraz daha kolaylaşması, kimileri içinse doğanın uyanışının yarattığı mutluluk fırtınası olabilir. ‘Doğa deneyiminin’ ruh sağlığımız üzerinde pek çok olumlu etkisi bulunuyor. Doğada haftada iki saat ve üzerinde zaman geçirmenin sağlık ve iyilik hali ile ilişkili olduğunu gösteren veriler, özellikle şehir hayatında yeterli ‘doğa deneyimini’ hayatımıza nasıl daha fazla dahil edebileceğimizi düşündürüyor bizlere. Bu noktada, Kanada’da yaşayan bir sanatçı ve yazar olan Ginni Seehagel’in deneyimi bize yol gösteriyor. Seehagel bakış açımızı değiştirerek, arka plandan bağımsız olarak sadece gördüğümüz şeye odaklanarak doğanın sanatını ve ince çizgilerini fark edebileceğimizi vurguluyor. 

Bakış açımızı değiştirmek doğaya olan hayranlığımızı arttırmanın yanında bize sınırlı şartlarda daha çok doğa deneyimi ve öğrenme fırsatları da sunar. 

Bir biyolog olan David George Haskell ‘Saklı Orman’ isimli doğa güncesinde şöyle der: ‘Evrensel olanın en küçük şeylerde aranması çoğu kültürde alttan alta süregelen bir temadır.’ Haskell, bir metrekarelik bir alanda bir yıl boyunca ‘yapraklar, taşlar ve sudan oluşan küçük bir tefekkür penceresinden ormanın tamamını görmeye’ çalıştığı bir gözlem sürecine başlar. Belirli aralıklarla alana gelip sessizce bir taşın üstünde oturarak 1 Ocak’tan başlayarak bir yıllık bir döngüyü gözlemler. Bu küçücük gözlem alanında hayat döngülerini izlediği tüm canlıların birbirleriyle ve ziyaretçi olarak alana gelen canlılarla olan etkileşimlerini anlatır ve bilimsel bilgiler ışığında yorumlar. Kitabının son sözü, yaptığı saptamalarla büyük bir ders niteliğindedir. İnsanlığın içinde bulunduğu ‘modern’ kültürün doğayla olan bağlarının kopuşunun dünyayı nereye sürüklediğine dair saptamalar yaparken, ekosistemlerin geleceğine dair duyulan kaygıların ve bunun tetiklediği aktivizmin ümidini taşıdığını da belirtir. Haskell, okuyucularını el değmemiş yerler bulmaktan öte günlük hayatımızın içindeki doğa kesitlerini gözlemlemeye gönüllendirir. Bunu yaparken de büyük bir beklenti içinde olmak yerine sadece ‘meraklı duyularla’ berrak bir gözlem yapmayı ve gezinen zihnimizi her seferinde nazikçe o ana geri getirmeyi salık verir. Aslında her birimizin gözlemlediğimiz o doğa parçasındaki hikayenin benzeri hayatlar yaşadığımızı anlatır. Ormanı ve kendimizi karşılıklı olarak gözlemlemenin dünyayla aramızdaki benzerliği ortaya koyan eşsiz bir deneyim olduğuna vurgu yapar.

David Haskell’in orman deneyimini siz de kendi balkonunuza, bahçenize, her gün yürüdüğünüz yolda seçtiğiniz bir alana uyarlayabilirsiniz. Doğadaki bu gözleminizin kendi hayatlarınızda nasıl bir karşılığı olduğunu ve öğrendiklerinizi zihninizi ve bedeninizi güçlendirmek için nasıl yorumlayabileceğinizi düşünebilirsiniz. Örneğin, kupkuru dalların çiçeklendiğini veya milimetrik bir tohumun eksiksiz bir bitkiye dönüşümünü an be an izlemek insanda müthiş bir ümit uyandırıyor. O yıl kış nasıl geçmiş olursa olsun, her kışın sonunda gelen baharla yine yeniden o canlanışa tanık oluyoruz. Hayatımızdaki ‘kışların’ sonunda ‘baharlarımız’ olacağı fikri, yani ‘gelip geçicilik ilkesi’ dayanma gücümüzü arttırıyor. Ve biliyoruz ki, zamanı gelince en bereketli toprak bile dinlenmek ve kaynaklarını yenilemek için tekrar uykuya yatacak. Bizim de durmaya, dinlenmeye, yenilenmeye ihtiyacımız olduğunu hatırlıyoruz ki zamanı geldiğinde tüm gücümüzle yapraklarımızı, çiçeklerimizi açalım, en sert rüzgarlara karşı bile ayakta duralım.

Toprak aynı zamanda sabretmeyi, her şeyin bir yeri ve zamanı olduğunu da öğretiyor insana. 

O tohumu ne zaman ekerseniz ekin zamanı gelmedikçe, ortamı uygun olmadıkça filizlenmez, filizlense bile serpilemeden kurur gider, meyve vermez. Sonra bakıyorsunuz birlik olan bitkiler daha güzel büyümüş, daha sağlıklı gelişmişler. ‘Yabani ot’ diye çağrılan bir çok bitkinin sebze filizleri gelişene kadar onlara koruyuculuk yaptığını, sonra da zamanı gelince usulca kuruyup yerlerini onlara bıraktıklarını görüyorsunuz. Aslında hayatınıza giren her insanın, sizin hayat döngünüzde bir anlamı olduğunu ve beraber oldukça güçlü olduğumuzu anlıyorsunuz. Durmadan dönen bir sistem, gitmenin de hayata gelmenin de hep yeni bir şeyler söylediği bir oluş hali…

Toprağı okuyabilmenin bize çok değer katacağına inanıyorum. 

Topraktan öğrenmeye, toprakta durmaya, toprakla özgürleşmeye ve toprakla aynı döngüde kalmaya şu karman çorman dünyada çok ihtiyacımız var. Bir çoğunu gözle bile göremediğimiz koca bir alem, bir mikrokozmos var toprakta. Ve aslında, bakış açımızı değiştirerek küçücük bir pencereden bu koca dünyaya tanıklık etme ve doğanın mucizelerinden öğrenme fırsatımız her zaman mevcut.