Trump ve ABD ekonomisinde bağımsızlık krizi

Amerikan siyasetinde Donald Trump’ın ikinci döneminde attığı adımlar, yalnızca ülke içi yönetim dengelerini değil, küresel ekonominin geleceğini de derinden etkiliyor. Basına, yargıya ve üniversitelere yönelik alışılmadık sözleriyle bilinen Trump, şimdi gözünü ekonomik düzenin en kritik aktörü olan Fed'e dikmiş durumda. Fed Guvernörü Lisa Cook’u görevden alma girişimi, piyasalarda Acaba Fed artık bağımsızlığını kaybediyor mu? sorusunu güçlendirmiş vaziyette.

Kısa vadeli piyasa tepkileri ve uzun vadeli endişeler

Piyasalar, siyaset ile kurumlar arasındaki gerilimleri çoğu zaman soyut tartışmalar olarak görüp umursamaz. Ancak Fed kararlarının doğrudan faiz oranlarını, likidite koşullarını ve dolayısıyla küresel sermaye akımlarını etkilediği düşünüldüğünde, bu tür müdahalelerin göz ardı edilmesi imkansızdır. Trump’ın Fed Yönetim Kurulu'nda dört sandalyeyi kontrol etme ihtimali, ilk bakışta daha gevşek bir para politikasına ve piyasa dostu olarak yorumlanabilecek adımlara işaret ediyor. Faizlerin hızla düşmesi, borsada ralliye ve kredi piyasalarında canlanmaya neden olabilir. Ancak yatırımcıların unutmaması gereken şey şu: siyaset tarafından yönlendirilen bir Fed, enflasyonu kontrol etme konusunda isteksiz de davranabilir. Bu da orta vadede varlık fiyatlarını istikrarsızlaştırır.

Tarihten dersler: Nixon’dan Volcker’a

1970’lerde Nixon’un Fed Başkanı Arthur Burns’ü düşük faizlere zorlaması, kısa vadede siyasi kazanç getirse de uzun vadede ekonomiye pahalıya mal oldu. Enflasyon çift hanelere çıkarken, 1980’lerde Paul Volcker çok sert faiz artırımlarıyla ekonomiyi resmen resesyona sürüklemek zorunda kaldı. Bu örnek, para politikası otoritesine siyasi baskı yapmanın önce tatlı gelse de sonradan acı tecrübelere yol açtığının açık bir örneği. Tarihsel tecrübe, bağımsızlığını yitirmiş bir Fed’in uzun vadeli ekonomik istikrarı tehlikeye attığını kanıtlıyor. Bugün yaşanan gelişmeler de aynı hataların yeniden tekrarlanma ihtimalini gündeme getiriyor.

Trump’ın yeni ekonomi kadrosu

Trump’ın ekonomi politikaları artık kişisel çıkışların ötesinde, kurumsal bir ekip tarafından da destekleniyor. Hazine Bakanı Scott Bessent ve NEC Başkanı Kevin Hassett, Trump'ın faiz indirme çağrılarını kamuoyu önünde açıkça destekliyor. Ayrıca Fed Yönetim Kurulu'na aday gösterilen Stephen Miran’ın daha fazla hesap verebilirlik söylemlerini tekrarlayarak bağımsızlık yerine siyasi kontrolü ima ediyor. Bu kadro, Fed’in yalnızca bir para otoritesi değil, aynı zamanda seçim dönemlerinde ekonomi yönetiminin bir uzantısı haline gelme riskini artırıyor.

Yatırımcılar için ne anlama geliyor?

Fed’in bağımsızlığı yalnızca ABD iç ekonomisini değil, küresel sermaye hareketlerini de belirliyor. Doların rezerv para olmasının ardında, Fed’in siyasi dalgalardan uzak karar alabilmesi yatıyor. Eğer bu güven kaybolursa, yatırımcılar dolar cinsinden varlıklardan kaçabilir. Bu da gelişmekte olan ülkelerin kırılganlığını artırır. Türkiye gibi yüksek dış borçlu ülkeler için bu durum, daha yüksek faizler, daha kırılgan bir TL ve daha pahalı finansman anlamına gelir. Yani Trump’ın Washington’daki hamleleri, İstanbul’daki yatırımcının portföyünü de doğrudan etkileyebilir.

Trump’ın Fed Başkanı Powell’a yönelik ağır hakaretleri, yalnızca kişisel bir çekişme değil, kurumsal bir düzen mücadelesi. Powell’ın görevi gelecek yıl sona eriyor ve yerine Trump çizgisinde, siyasi bağlılığı güçlü bir güvercin atanması ihtimali yüksek. Böyle bir gelişme, para politikasının artık makroekonomik göstergelerden çok siyasi hesaplarla belirleneceği yeni bir dönemin kapısını aralayabilir. Bu noktada Fed’in bağımsızlığını kaybetmesi, ABD ekonomisinin uzun vadeli istikrarı için ciddi bir kırılma olacaktır.

Sonuç: Bağımsızlığın bedeli

Fed bağımsızlığı, ABD’nin yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda jeopolitik gücünün de temel dayanaklarından biri. Trump’ın müdahaleleri, kısa vadede piyasalara dostu gibi görünebilir ama uzun vadede doların güvenilirliği, küresel sermaye dengeleri ve ABD ekonomisinin sürdürülebilir büyümesi için çok büyük risk taşıyor. Tarih bize Nixon–Volcker örneğini gösterdi. Bugün aynı yola girilirse, bu kez maliyeti yalnızca Amerika değil, küresel ekonomi öder.