Türkiye'de futbol endüstrisi üzerine (2)

Netflix’in futbolun aristokratlar tarafından kuralları belirlenen amatör bir oyun olduğu yılları anlatan ve futbolun tarihine ayna tutan The English Game isimli dizisi üst sınıfın futbolun tek sahibi olduğu dönemde, karşılarına işçi takımlarının çıkmasıyla futbolun yaşadığı evrimi ele alıyor.

Dizide yer alan futbol federasyonu başkanlığı yapmış Arthur Kinniard karakterinin diğer federasyon üyelerine seslenirken kullandığı sözler dikkat çekici.

“Olanları görmüyor musunuz? Her yıl, ülkenin her yerinden Kupa’ya katılmak isteyen yeni takımlar çıkıyor ve bu daha da artacak. Futbol, imparatorluğa ve ötesine yayılacak. Bu kesin. Avrupa’ya, Afrika’ya, ABD’ye, Güney Afrika’ya…”

Kinniard’ın sözleri gerçek oldu ve futbol sınırlarını aşarak devasa bir endüstriye dönüştü. Türkiye futbolu ise üzerindeki potansiyel büyümeyi gerçekleştirmekte büyük zorluklar çekiyor.

Yazar Tuğrul Akşar’ın tanımlamasıyla futbol, günümüzde üç milyarın üzerinde insandan ilgi ve talep gören bir meta ve tüketim ekonomisi. Kulüplerin yayın, sponsor ve maç günü gelirlerinin üçü de onu tüketen toplumun yapısal özellikleriyle doğrudan ilişkili. 2018/2019 rakamlarına baktığımızda Türkiye Süper Lig’deki ortalama stadyum kapasitesi 28.146 kişi ve ortalama doluluk oranı %50. 

• Stadyum yatırımları: Son yıllarda hükümet, kamu bankaları aracılığıyla büyük stadyum inşaatları için yüklü yatırımlar yaptı. Bu yatırımların daha hızlı kendini çıkarması için ise Dünya Kupası ve Avrupa Şampiyonası gibi dev organizasyonlara ev sahipliğine hak kazanılmaya çalışıldı fakat şimdilik bir kazanım yok. Öte yandan endüstrinin ihtiyaçları, Covid-19'la aksayan organizasyonlar ve talepler düşünüldüğünde izleyicileri stadyuma çekmek için yeterli bir sebep olmadığı söylenebilir. Yatırımların kendilerini çıkarmasının uzun zaman alacağı varsayımı, sistemin borç yüküne katlanarak ekleniyor.

• Dört büyükler ve borç: Spor medyası, kulüplerin borç batağında performans sergilediğini ifade ediyor. Akşar ve Futbol Ekonomi ekibinin belirttiği üzere dört büyük kulübün geçmişten bugüne birikimli zararlar toplamı 4,8 milyar lira. Yani kulüpler finansal olarak dengeli olmaktan çok uzak. Kulüplerin şirketleşme tartışması bu uzun vadeli çıkışı olmayan yola dair sunulan bir alternatif olarak karşımıza çıkıyor. Başkanların daha önce kısa vadeli hedeflerle genel olarak kulübün borç yükünü artırarak ayrıldıklarını biliyoruz. Maalesef var olan düzlemde oyunun doğal dengesi yani güç ve başarının ödüllenme mekanizması bunu gerektiriyor. Çok borçlu kulüpler yeni başkanlarını buluyor, başkanlar ise kısa dönemde başarı ve finansal düzelmeyi aynı anda vaat ediyor. Zaten çok büyük finansal yükümlülükler altında olan bu geminin yürümesi içinse tek çare görünüyor: Daha çok borçlanmak.