Vision Pro ve “Spatial Computing” Üzerine Öngörüler

Apple’ın her yıl düzenlediği WWDC etkinliği genellikle konunun yazılım kısmına ve işletim sistemlerine getirdiği yeni özelliklere odaklanır, bazen de birkaç yeni cihazın duyurusu yapılır. Bu yıl MacBook Air için daha büyük ekranlı bir model ve yeni profesyonel masaüstü modeller duyurdular, iOS ve macOS güncellemelerinde de kullanışlı birçok özellikten ve güvenlik güçlendirmelerinden bahsettiler. Ayrıca herkesin merak ve heyecanla beklediği “One more thing” sonunda geldi ve Apple; Karma Gerçeklik (XR) cihazı Vision Pro’yu ve onun için tasarladığı işletim sistemi visionOS’i duyurarak yeni bir sayfa açtı.

Bir süredir sanal gerçeklik (VR) ve metaverse gibi kavramlar gündemimizde olmasına rağmen hem birçok sorunu hâlâ çözememiş olması (ergonomi, hareket kısıtlılığı, gözlükle kullanma zorluğu ve VR tutması gibi) hem de ekonomik anlamda erişilmesinin güç olması bu alanın gelişmesini zorlaştırıyordu. Üstelik tam anlamıyla VR tecrübesi için gereken teknolojiye ulaşmamıza da daha zaman var.

Apple’ın bunların dışında bir yol izlemeyi tercih etmesi ve “spatial computing” (daha iyi bir çeviri gelene kadar mekansal bilgisayarlar şeklinde çevirebiliriz) kavramını ortaya atmasının arka planında VR teknolojilerinin ve metaverse kavramının getirdiği kısıtlamalardan kendisini kurtarmak ve daha farklı bir yolu denemek yatıyor. Apple bir yandan VR başlıklarının birçok sorununu çözerken, diğer yandan bugüne dek tecrübe edilenden daha farklı bir deneyim tasarlamayı hedeflemiş. Tanıtım esnasında verilerinizin gizliliğinden başlığı kullanım tecrübesine kadar birçok konuda isim vermeden Quest Pro ile kıyas yapmalarının sebebi de bu.

Uzun zamandır bu alanda yapılanları takip eden birisi olarak XR benzeri yaklaşımların daha kullanışlı olacağını düşünüyordum. Vision Pro ve işletim sistemi visionOS’in arkasında da benzer bir fikir yatıyor. Özellikle de spatial computing fikrinin potansiyelleri birçok yeni ve yaratıcı kullanıma da kapı açıyor. Bulunduğunuz mekanla dijital olarak etkileşime girebilmek, ekranların sizi sınırlamasından bağımsız olarak elinizdeki veriyle etkileşime girebilmek ve üç boyutlu yeni medya formatlarına dair deneysel işler yapabilmek önümüzdeki dönemde mümkün olabilir.

Spatial computing modelinin özellikle medya ve gazetecilik için de birçok yaratıcı ve yenilikçi yol için imkan sağlaması mümkün. Ekran sınırının ortadan kalkması ve daha doğrudan bir etkileşim potansiyeli sağlaması; özellikle görsel hikaye anlatıcılığı açısından yaratıcı alanların açılmasına imkan tanıyor. Buna ek olarak bu tür bir bilgisayar kullanımının yaygınlaşmasının on yıllardır alıştığımız “dosyalar ve pencereler” dışında bir yaklaşımın geliştirilmesine imkan verip vermeyeceğini de merak ediyorum.

Maalesef bütün bunlara ulaşmak için biraz beklememiz gerekecek. İlk Vision Pro, 2024 yılında ve başlangıçta sadece ABD’de satışa sunulacak, büyük ihtimalle tüm dünyada satışı ancak 2024 sonunu veya 2025 başını bulacak gibi görünüyor. Ayrıca Vision Pro’nun 3500 dolar olarak duyurulan satış fiyatıyla da ilk modelin ağırlıkla sektördeki profesyonel kesimin alabileceği bir ürün olacağını düşünüyorum. Ek olarak yeni bir işletim sistemi, başlangıçta kısıtlı uygulamalar ile başlamak demek, yani yapabileceğimiz şeyler de kısıtlı olacak.

Elbette takip eden birkaç yıl içerisinde bu durum değişecektir. Apple’ın daha erişilebilir fiyatta modeller geliştirmesi ve teknolojinin ucuzlaması ile birlikte Vision Pro setlerinin yaygınlaşmasının yanı sıra diğer teknoloji şirketlerinin de spatial computing yaklaşımını benimseyen başlıklar üretmeye başlaması bence kaçınılmaz. Ayrıca cihaz yaygın olarak kullanıma girdikten sonra yeni uygulamalar, yaratıcı kullanım biçimleri ve farklı yaklaşımlar da görmeye başlayacağız. Bunlar da visionOS’in sistem olarak gelişmesini sağlayacaktır.

İlk iPhone, sınırlı bir başlangıca rağmen hem yeni cihazlara ve Android gibi işletim sistemlerine ilham vermiş, hem de kendisinden önceki Palm Pilot ve Blackberry gibi cihazlardan daha iyi ve farklı bir tecrübenin mümkün olduğunu göstermişti. 2007’de çıkan cihaz 5 yıl içerisinde hem taşınabilir bilgisayar hem de cep telefonu teknolojilerini tamamen değiştirdi. Eğer bir siyah kuğu olayı ile karşılaşmazsak, Vision Pro’nun da önümüzdeki 5–10 yıl içerisinde benzer bir etkiyi yaratması fazlasıyla mümkün görünüyor.