Yapay Zekâ Aradığınızı Bulabilir mi?

Büyük Dil Modellerinin bizler için nasıl faydalı olabileceğine dair tartışmalarda en sık öne sürülen argümanlardan birisi internette arama yapmayı ve ihtiyaç duyduğumuz bilgiye ulaşmayı kolaylaştıracağı oluyor. Google aramalarından giderek daha fazla insanın şikayet eder hâle gelmesi de bu argümanın cazibesini artırıyor.

Bu alanda sayısı giderek artan startuplar da bu iddianın ne kadar ciddiye alındığının bir işareti. Ancak internet aramalarında bize yardım etmesi için tasarlanan ve “Google’ın sonunu getireceği” söylenen bu araçları test etmeye başladığımızda durumun o kadar da mükemmel olmadığını görüyoruz.

Perplexity, Copilot, Arc Search ve daha birçok YZ arama uygulaması bizlere internette zaman kaybetmeden aradığımız bilgiye ulaşabilmeyi vaadediyor. Ancak internette arama yapmak her zaman aynı anlama gelmiyor. Kimi zaman bir bilgiye ulaşmak için, kimi zaman anlık haberlere bakmak için, kimi zaman da bir şeyleri araştırmak için arama yapıyoruz. (Bir de tabi ki girmek istediği sitenin adresini tarayıcıya yazmak yerine Google’da aratarak o siteye gidenler gibi teknolojiye daha az hakim kullanıcılar var.)

Bu arama çeşitlerinden bazıları için YZ araçları işe yarayabiliyor. Sabit bir bilgiye ulaşmak istediğinizde, söyledikleri büyük ihtimalle Google’daki ilk sonuçtan çok farklı olmayacaktır. Sonuçta oralardan toplanan verilerle eğitiliyorlar. Ama çoğu zaman bu modeller güncel bilgilere erişmekte zorlanıyor, bu yüzden de bir maç sonucu veya yeni olmuş bir olay gibi konularda hakkında bilgi almak istediğinizde size yanlış bilgi vermesi çok yüksek bir ihtimal.

Bu araçlarla ilgili bir diğer sorun da “halüsinasyon” meselesi. Bildiğimiz üzere bu YZ modelleri aslında sizin sorduklarınızı ve verdiği cevapları hiçbir şekilde anlamıyor. Tamamen modelin ürettiği istatistiklere göre kelimeleri yan yana diziyor. Bu yüzden ne kadar inandırıcı ve ikna edici bir dille cevap verse de her zaman söylediğinin hatalı veya yanlış olması ihtimali var. O yüzden de eğer hakim olmadığınız bir konuda arama yapıyorsanız size verdiği cevabı teyit etmek için ikinci bir internet araması daha yapmanız veya size verdiği kaynak linklerini tek tek gezmeniz gerekiyor. Yani işinizi kolaylaştırmak yerine daha da zorlaştırabiliyor. 

Perplexity ve Arc Search gibi araçların yanı sıra yakın zamanda haber kurumları da kendi arşivleri üzerinde bu tür deneyler yapmaya başladı. Örneğin Financial Times şu anda Claude modelini temel alarak sadece kendi haber arşivi ile eğitilmiş YZ botunun testini yapıyor. Genel olarak kullanışlı görünüyor ve her cümlesine kaynak gösteriyor olsa da bu sınırlı şekilde eğitilmiş model bile bilgi hataları yapıyor. Ama siz kaynak gösterdiği haberleri tıklayıp okumazsanız bunu bilme ihtimaliniz çok düşük.

Bu da aslında bize internette arama yapmayla ilgili önemli bir detayı hatırlatıyor. Arama dediğimiz araç en temelde başka bir siteye gitmek ve aradığımızı bulmak için kullandığımız bir teknoloji. YZ üzerine kurulu olanlar ise bizi artık linklere tıklamamıza gerek kalmayacağı gibi süslü reklamlarla daha tehlikeli bir yola doğru yönlendiriyor. İnsanlarda sırf ürünlerini satmak için yaratmaya çalıştıkları bu sahte güven hissi, bu modellerin uydurduğu yanlış bilgilerin yaygınlaşmasına sebep olabilir. İnsanların aktif bir şekilde öğrenmek ve kendilerini geliştirmek için motive edilmesi ve teknolojinin işin bu kısmını kolaylaştırması gerekirken bu şirketler sadece Google’dan biraz pazar payı koparmak için bu tür asılsız iddiaları kullanıyor. 

Bana kalırsa YZ sektörünün şu anda en tehlikeli özelliği bu. İnsanlara sadece kendi ürünlerini satabilmek için onları artık araştırmak, dil öğrenmek, kodlama öğrenmek gibi şeylere gerek olmadığına ikna etmeye çalışıyorlar. Sonra da buna inanan insanlar doktorların raporuna rağmen arkadaşının beyninde tümör olduğu konusunda ısrar edebiliyor. YZ konusunda önlem almamız gereken en büyük risk tam olarak bu pazarlama taktikleri ve insanların eleştirel düşünme kapasitesini köreltme çabası.