E-spor, futbola alternatif mi olacak?

Geçtiğimiz haftalarda rakamlarla Türkiye’de oyun sektörü hakkında yazmış; dünya ve Türkiye’deki oyun sektörüne gelen yatırımların ve potansiyelin büyüklüğünden bahsetmiştik. Geçen hafta Startups.watch tarafından yayınlanan “Turkish startup ecosystem 2022 HI” raporuna göre Türkiye oyun sektörünün yılın ilk 6 ayında 333 milyon yatırım alarak Avrupa’da oyun sektöründe en çok yatırım alan ülke olması da bu potansiyelin ciddiyetinin altını bir kez daha çizmişti.

Bugünse, oyun sektörüyle bağlantılı ve doğru orantılı bir şekilde hızlı büyümeye devam eden bir başka sektör olan “e-spor” sektörünün ne olduğuna bir bakış atıyor olacağız.

Her şeyden önce: Nedir bu e-spor?

Kısaca tanımlayacak olursak e-spor, profesyonel liglerde profesyonel oyuncuların ya da takımların rekabet çerçevesinde karşı karşıya geldiği organize video oyun dünyasını tanımlamak için kullanılır. Farklı lig veya takımlardan rakipler, yani e-sporcular, Fortnite, League of Legends, Counter-Strike, Call of Duty, Overwatch ve Madden NFL gibi popüler video oyunlarında kıyasıya mücadele eder. Bu sırada çok sayıda oyun sever de, ki burada milyonlardan bahsediyoruz, tıpkı bir spor müsabakası izler gibi bu karşılaşmaları çevrimiçi platformlardan ya da düzenlenen etkinliklere katılarak takip eder. Twitch gibi yayın platformları aracılığıyla oyun severler favori e-sporcularını izleyebilir ve bu sayede e-sporcular da kendi hayran kitlelerini oluşturabilir.

Tarihin ilk e-spor turnuvası

Her ne kadar son yıllarda sık sık duymaya başladığımız bir kavram olsa da aslında e-sporun kökleri bundan 50 yıl kadar öncesine uzanıyor. 50’li yıllarda bilgisayar teknolojilerinin hayatımıza girmesi ve bundan sonraki 20 yıl boyunca video oyunlarla tanışmaya başlamamızın sonucunda, 19 Ekim 1972’de tarihin ilk video oyun turnuvası olarak kabul gören etkinlik gerçekleşti. 

^{"Spacewar" — Wikimedia Commons}

Bu tarihte 24 oyuncu, dünyanın ilk dijital bilgisayar oyunu olarak bilinen “Spacewar”da yarışmak üzere Stanford Üniversitesi’nin Yapay Zekâ Laboratuvarı’nın ev sahipliği yaptığı “Galaksiler Arası Uzay Savaşı Olimpiyatları”nda bir araya geldi ve bu olay ile birlikte e-spor dünyasının temelleri atılmış oldu. Kazananın ödül olarak günümüzdeki milyon dolarların aksine sadece bir yıllık “Rolling Stones” aboneliği aldığı bu turnuvayı takip eden yıllarda Asteroids ve Space Invaders gibi oyunlar için gerçekleştirilen etkinlikler ile de e-spor’un engellenemez yükselişi başladı.

Peki, kimler e-spor izliyor?

Aslına bakacak olursanız e-spor izleyicilerinin büyük bir kısmını Asya ülkeleri oluşturuyor. 2019 verilerine göre Çin’de internet kullanıcılarının %40’ı, Vietnam’da %33’ü, Filipinler’de %29’u, Endonezya’da %26’sı, Tayland’da %25’i, Hindistan’da %24’ü, Güney Kore’de %19’u, Birleşik Arap Emirlikleri’nde %19’u, Tayvan’da %17’si, Türkiye’de ise %16’sı resmî e-spor turnuvalarını izliyor. 

Newzoo tarafından paylaşılan verilere göre 220.5 milyonu arada sırada, 215.2 milyonu ise düzenli bir şekilde olmak üzere toplamda 435.7 milyon kişi e-spor izlemiş. 2021’de bu sayı 249.5 milyona 240 milyon olmak üzere artarak 489 milyon; 2022’de ise 270.9 milyona 261.2 milyon olacak şekilde 532 milyon olacak şekilde artış göstermiştir. Newzoo’nun tahminlerine göre 2025 yılına geldiğimizde ise toplamda 640.8 milyon kişinin e-spor izleyicisi olması beklenmekte.

Bununla birlikte; 2016 yılında NBA finallerini izleyenlerin sayısı 31 milyon iken League of Legends dünya finali maçını izleyenlerin sayısının 43 milyon olması da e-sporun giderek artan popülaritesinin bir başka göstergesi olduğu söylenebilir.

E-spor hayranlarının cinsiyetine gelecek olursak, her ne kadar çoğu spor dalında olduğu gibi burada da erkeklerin ezici bir çoğunluğa sahip olduğu gibi yanlış bir algı olsa da, son yıllarda elde edilen verilerle bu algının artık kırıldığını söyleyebiliriz. Buna göre ABD’de 2006 yılında %38’ini kadınların, %62’sini ise erkeklerin oluşturduğu 18 yaş ve üzeri e-sporcuların 2021’deki dağılımı, %45 kadın ve %55 erkek şeklindedir.

Büyük pazar değeri

2018’de 906 milyon dolar değerinde olan küresel e-spor pazarının değeri, 2022 itibarıyla 1.38 milyar doların üzerinde seyrediyor. Bununla birlikte; e-spor pazarının büyümeye devam ederek 2025 yılında 1.86 milyar dolar değerine ulaşacağı öngörülüyor. Güncel durumda sadece Çin’in beşte birini oluşturduğu Asya ve Kuzey Amerika’nın e-spor pazarı, değer bakımından dünyanın en büyük e-spor pazarlarının başında geliyor.

Türkiye’de e-spor

Riot Games Türkiye Müdürü Bora Koçyiğit’e göre e-spor karşılaşmaları, Türkiye’de futboldan sonra en çok izlenen ikinci spor olarak öne çıkıyor. Bu gerçek e-spor’un Türkiye’de de yükselen trendler arasında olduğunun altını çizerken, 2021 yılında Bloomberg HT İş Dünyası programına katılan ve Türkiye pazarına dair değerlendirmelerde bulunan e-spor takımı fastPlay WildCats Yönetim Kurulu Başkanı Orlando Carlo Calumeno da Türkiye’de 85 ila 90 profesyonel e-spor takımı; amatör ligde ise binlerce takım olduğunu belirtiyor. Calumano ayrıca Türkiye e-spor sektörünün 850 ila 950 milyon dolar değerinde bir pazar olduğunu da sözlerine ekliyor.

^{Startups.watch üzerinden}

Öte yandan, Newzoo verilerine göre 2018 yılı itibariyle Türkiye’de 4 milyonu aşkın e-spor izleyicisi bulunuyor. Gaming in Turkey’e göreyse Türkiye’de internet erişimi bulunan 46 milyondan fazla kişinin en az 29 milyonunun aktif bir şekilde video oyunu oynadığı belirtiliyor.