Her cumartesi iklimden sağlığa, modadan psikolojiye yeni dünyanın anksiyete yaratan konularına serinkanlı bir mesafeyle çözümler sunuyoruz.

Her cumartesi 12.00’de, çevre ve iklim gelişmelerini türler arası eşitlik ilkesini benimseyerek aktarıyoruz. 

Angst

Sosyalist feminist, akademisyen ve aktivist Lynne Segal ile Türkçeye çevrilen son kitabı "Yaslan Bana: Radikal Bakım Politikası" üzerine konuştuk.

Lynne Segal ile bakım emeği üzerine: 'Hepimiz hayatımız boyunca bakıma bağımlıyız'

Anneliği kutsallık halesiyle taçlandıran, kadınları annelik kimliğine sabitleyen ve annelik deneyiminin içgüdüsel olduğunu varsayan anlatılar tarihin her döneminde kadınların aleyhine işledi. Hatta onların prangası oldu. Anneliğin zorluklarının, çelişkilerinin, açmazlarının halı altına süpürülmesiyle doğumdan çocuk büyütmeye kadar her an tabularla kuşatıldı çünkü. Bu yüzden kim bilir kaç kadın kendini yetersiz, zayıf ve kötü anne belledi; hatayı, suçu kendinde aradı.Akademisyen Özge Yaka, “Bu kitabı yazmayı kendime ve bana benzer yollardan geçen diğer kadınlara borç bildim” dediği Annelik Kitabı: Deneyim, Sadakat ve Dönüşüm’de, okuru hayatının farklı safhalarına ortak ediyor. Bu safhalarda doğum ve emzirme de var; kız evlat, anne ve anneanneyle kurulan ilişkiler de.Çocuğuna karşı hissettiği şefkat kadar öfkeye de sahip çıkma cesareti gösteren, anne-çocuk ilişkisinde ortaya çıkan olumsuz duygulardan kaçmayan, duvarlara çarpınca kendiyle yüzleşen, annelikle ilgili farklı arayışları olan Özge Yaka’yla kitabı üzerine sohbet ettik.Kitabınızda kişisel deneyimlerinizle psikanaliz, sosyoloji ve feminist kuram arasında çok dengeli bağlar kurmuşsunuz. Bu deneyimlerde anneliğe dair iyi hisler kadar tökezlemeler, zorlanmalar, yüzleşmeler de var. Nasıl karar verdiniz yazmaya?Kendimi bir nebze rahatlatmak için yazmaya başlamıştım. Çünkü özellikle anneliğin ilk aylarında çok çelişkili duygular yaşadım. Ani duygu dönüşümleri mesela. Bir yanda yetersizlik ve çaresizlik hisleri, bir yanda da müthiş bir mutluluk... İnsanın psikolojik dengelerini gerçekten zorlayan süreçler.&nbsp;Vakit buldukça annelik üzerine özellikle Anglosakson literatürünü okumaya başladığımda yaşadıklarımın bana özgü olmadığını fark ettim. Bir de Türkçede anneliği dürüstlükle ele alan metinlerin az olduğunu.<img src="https://images.aposto.com/2026/1/4/1770927871985.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.90" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Duygularımı, deneyimlerimi anlamak ve anlamlandırmak için almaya başladığım notların bir kitaba dönüşebileceği fikri doğdu bir noktada. Böyle bir metnin benim gibi yetersizlik ve çaresizlik hisleriyle boğuşan; belki bu hislerin etkisiyle kötü bir anne olduğuna inanan kadınların duygularını hafifletebileceğini düşündüm. Bir tür yoldaşlık hissi yaratabilir fikriyle yola çıktım.&nbsp;Sonra araya hayat girdi. Hem kitapta anlattığım anneliğin yoğun emek isteyen süreçleri, hem de akademi işleri kitaba odaklanmamı zorlaştırdı. Kitabı ancak akademiyi bıraktıktan sonra tamamlayabildim.Kitabın daha ilk sayfasında, doğumdan sonraki günlerde kan, süt ve ter kokan bedeninizden, şiş karnınızdan ve kocaman olmuş memelerinizden söz ederek anneliği tüm çıplaklığıyla işleyeceğinizin ipucunu veriyorsunuz. Sonra da okur, anneliğin farklı evrelerindeki değişimlerinize eşlik ediyor. “Annelik bize hep belletildiği gibi bir içgüdü değil, bir deneyim” diyorsunuz. Popüler annelik anlatısı ve onu saran annelik miti ise bambaşka. Bu uçurumun kadınlar açısından ne tür sonuçları oluyor?Annelik miti birkaç dinamiğin biraraya gelmesiyle oluşuyor. Sanki kadın bir süreç içinde değil de hamile kalınca ya da doğurunca bir düğmeye basılmışcasına anneye dönüşüyormuş gibi bir anlatı kuruluyor. Bu anlatıda anne çok yüceltilen, neredeyse mitik bir yaratık gibi betimleniyor. İşte çok fedakar, çok cefakar. Bunda bir doğruluk payı var tabii. Çünkü doğurduğun canlıya karşı müthiş bir sevgi besliyorsun. Bu da belki sana normalde yapamayacağın şeyleri yapma gücü veriyor.&nbsp;Ama öyle bir mitleştiriliyor ki, bu sürecin içerdiği bütün çelişkiler silikleşiyor ve annelik çok yekpare bir deneyim gibi yansıtılıyor. Sana uymayan, çok dar, korseli bir elbise giymeye benzetiyorum bunu. O tür bir anneliğin içine sokuşturmaya çalışıyoruz kendimizi.Bunun üstüne son dönemde yeni annelik paradigması diyebileceğimiz bir şey de eklendi. Bağlanma kuramının popüler temsiline göre yaptığımız ve yapamadığımız her şey çocuğun psikolojik, duygusal ve zihinsel gelişimini etkiliyor. Bu bilgiyle annelik yapmaya çalışmak gerçekten çok ağır bir yük. Çünkü her an yaptığın ve yapmadığın her şeyden sorumlu olmak çok ama çok ağır bir suçluluk duygusuna yol açabiliyor.Kitapta yeterince iyi anne olma çıtasının yükselmesini irdeliyorsunuz. Bunu tüm dünyada sosyal devletin gerilemesi ve sağın yükselişiyle de ilişkilendiriyorum. Daha iyi anne olma yarışı, "Normal mi doğurdun, sezaryen mi?", "Şöyle mi emzirdin, böyle mi?" kıyasları anneliğin daha bireysel bir alana sıkıştırılmasıyla ilgili sanki. Siz ne düşünüyorsunuz?Anne-çocuk ilişkisi öyle bir şekilde sunuluyor ki, başka dinamikler ya da toplumsal koşullar yok; baba, partner veya başka insanlar yok sanki. Oysa bir annenin hem sosyal devletten hem çevresinden alabildiği destek çok önemli. Kadınlar giderek daha desteksiz kalıyor. Ücretsiz kreşler mesela çok mühim. Amerika’yı yeniden keşfetmeye gerek yok aslında. En az bir yıl ücretsiz izin (daha makbulü her iki ebeveynin ortaklaşa kullandığı bir buçuk yıl izin) ve bir yaşından itibaren çocuklarımızı bırakabileceğimiz ücretsiz kreşler olmalı.&nbsp;Yeterince iyi anne olma çıtasının yükselmesi hem bir tür “yoğun anneliğin” yerleşikleşmesi hem de çalışma koşullarının değişmesiyle ilgili. Bir taraftan çocuk yetiştirmek giderek daha yoğun emek gerektiren bir iş hâline gelirken bir taraftan da esnek, çok uzun saatler çalışma sadece ülkemizde değil, başka ülkelerde de norm olmaya başladı. Sonra güvencesizlik de var. Yarın ne olacağımız belli değil.&nbsp;“Çocuk da yaparım, kariyer de” anlatısıyla büyümüş ve buna da inandırılmış bir kuşaktanız biz. Kitaptaki annelik cezası kavramını bu anlatının çöküşü bağlamında değerlendirir misiniz?O anlatı çok az insanın ulaşabildiği bir ideale dönüştü. Doksanlarda bunun gerçeğe dönüşme ihtimali var gibi geliyordu. Ama artık liberal kapitalizm de çözülüyor ve çöküyor. Günümüzde annelik de, iş de kadının tüm benliğini istiyor. Üstüne üstlük çocuğun giyeceği markadan yiyeceği mamanın organik olmasına kadar her konuda teknik bilgiyle yönetiliyor annelik. Yani anneliğin de profesyonelleşmesi söz konusu.<img src="https://images.aposto.com/2026/1/4/1770927952505.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.67" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Sonuçta öyle bir noktaya geldik ki ya işinden feragat edeceksin ya da çocuğunun büyüdüğünü göremeyeceksin. Ne yönde karar verirsen ver suçluluk duyuyorsun. Ben de bir şekilde akademinin dışına düştüm mesela. Berlin’de yaşıyorum. Almanya’da profesör olana kadar akademide düzenli iş yok. Hep belirli bir süre kontratlara tabi olarak çalışıyorsun. Bu da sürekli yer değiştirmeni gerektiriyor. Çünkü sistem kadınlara göre düzenlenmemiş. Yurt dışında iş bulma şansım daha fazlaydı ama eşimin işi Almanya’daydı. Çocuğumu bırakıp gitme konusunda ikna edemedim kendimi.&nbsp;Bir taraftan da geleneksel aile hayatını kutsayan trad wife&nbsp;akımının güçlenmesine tanık oluyoruz. İş hayatının kadınlara uygun olmadığı söylemi çok tutuyor. Sosyal medyada evinin kadını olacağını, çocuklarını büyüteceğini paylaşan bir sürü genç kadın var. Siz de kitapta ünlü trad wife’lardan Ballerina Farm’a değiniyorsunuz. Onca mücadeleden sonra kadını yeniden eve bağlamaya çalışan bu akım hakkında ne düşünüyorsunuz?Bu tip içerikler pandemide çok arttı diye hatırlıyorum. Youtube, huşu içinde evini temizleyen kadınların videolarıyla dolmaya başladı. Ev işleri ortada bir emek yokmuşçasına, bir meditatif pratik gibi sunuluyordu; altına da bunun ne kadar rahatlatıcı olduğuna dair yorumlar bırakılıyordu. Oysa biz buralardan geçtik. Bu modelin kadınları ne kadar sıkıştırdığını biliyoruz. İkinci dalga feminizm tam da buna tepki olarak çıktı ortaya. Nitekim Ballerina Farm örneğinde durumun göründüğünden ne kadar farklı olduğu da meydana çıktı.Bu durum insanların körlüğünden ziyade içinde bulunduğumuz koşullarla ilgili bir şey gösteriyor bence. Kişinin çalışarak kendini gerçekleştirmeye dair inancı çok azaldı. Çalışmak hayatta kalmak için yaptığın bir şey oldu. Faturalarını bile zor ödediğin, borçlanarak yaşadığın bir hayat var artık. Sürekli yorgun olduğun... İnsanlar böyle bir hengamenin içinde yuvarlanıyorlar. Tevekkeli değil aileciliğin güçlenmesi.Kitapta üzerinde durduğunuz konulardan biri de annelik maskesi. Mecburen ya da farkında bile olmadan takılan bu maske kadınlara annelikle ilgili ne hissettiriyor?Hem hamilelikte hem de doğumdan sonra annenin şikayet etmesi veya zorluklardan bahsetmesi pek iyi karşılanmıyor. Sana bu kadar büyük bir şey bahşedilmişken nasıl müteşekkir olmazsın gibi bir yaklaşım var. Annelik, hayatımda yaptığım en zor şey. Bundan bahsetmek bile çocuğunu sevmemek ve istememekle bağdaştırılıyor.Annelik maskesini yırtmakta, güvendiğimiz kadın arkadaşların çok yardımcı olduğunu düşünüyorum. Özellikle anne olmuş kadınlarla daha dürüst sohbetler yapmak önemli kesinlikle. Bir de konunun yazılı kültüre sızmasını önemsiyorum. Kitabı da onun için yazdım.&nbsp;Bebeğiniz uyurken Youtube’da izlediğiniz “saçları boyalı, makyajlı, 36 beden, güzellik salonundan yeni çıkmış gibi görünen; 6 haftalık bebeklerinin nasıl da sabaha kadar deliksiz uyuduğunu anlatan” kadınlarla ilgili bir bölüm var. Bu tuzaklardan kaçmanın bir yolu var mı sizce?Özellikle daha zayıf ve kırılgan olduğumuz anlarda sosyal medyanın olumsuz etkilerine daha çok maruz kalıyoruz galiba. Bebeğinin altı saat deliksiz uyuduğunu söyleyen birine inanıyorsun ve “Ya bende ya da çocukta bir şey var” diyorsun. Ciddi ciddi bir terslik olduğuna inanıyorsun.Öte yandan annelik nasıl yapılırcılık akımlarını ve bu akımları yayan fenomenleri de zararlı buluyorum. Bir de mesela kitapta da anlattım; çok sevdiğim İngiliz psikanalist Donald Winnicot, uzmanlardan ziyade kendi iç sesimizi dinlememizi söylüyor. Fakat annelikle ilgili o kadar çok gürültüye maruz kalıyoruz ki! Nasıl duyacağız kendi iç sesimizi?&nbsp;O gürültüyü biraz kısmak için sürekli her şeyi takip etmekten kaçınmak lazım. Bebeğimizle ilişkimize odaklanmamız gerek. Çünkü aslında anneliğin en temel meselesi, o karşındaki insanı tanımaya çalışmak. Onun ihtiyaçlarını fenomenlerden öğrenmeyeceğiz. Bu konuda bir şeyler okumayalım demiyorum elbette. Kendinize yakın bulduğunuz birtakım kaynaklardan faydalanıp kendi annelik tarzınızı oluşturabilirsiniz. Ama özellikle bu fenomenlik meselesinden biraz uzak durmak gerektiğini düşünüyorum.Kitap boyunca sezdirdiğiniz ilişkisel annelik kavramını kitabın sonunda etraflıca ele alıyorsunuz. Bu kavrama nasıl vardınız?&nbsp;Benliğin, öznelliğin kurduğumuz ilişkiler içinde oluşması fikrine hep yakın hissetmişimdir. Hem insanlarla hem de insan olmayan varlıklarla kurduğumuz ilişkiler içinde var oluyoruz. Yani ilişki, kurucu bir şey benim açımdan.Anneliğin de çocukla kurulan ilişki içinde oluştuğuna inanıyorum. Ve bu sürekli bir ilişki, sürekli bir oluş hâli. Aslında bunu herkes az çok fark eder. Mesela anne olunca daha sabırlı olduğunu söyleyenler vardır. Ben buradaki dönüşümün biraz daha derin olduğunu düşünüyorum.&nbsp;Farklı dönemlerde&nbsp;farklı zorlukları var anneliğin. Bu zorlukları, çelişkileri bir kaldıraç gibi kullanabilir miyiz acaba?&nbsp;Yani annelik bizi nasıl dönüştürür; hayatla, dünyayla, kendimizle ve başkalarıyla ilişkimiz için neler söyler? Anneliği bir rol ya da içgüdü olarak değil de, öznelliği ve benliği de tanımlayan bir ilişki olarak görmenin imkanlarını sorguluyorum.&nbsp;

Akademisyen Özge Yaka, annelik mitini ifşa ettiği "Annelik Kitabı: Deneyim, Sadakat ve Dönüşüm"de kendi deneyimlerini açık yüreklilikle aktararak anne olmaya dair ezberleri bozmaya niyetli. Özge Yaka ile kitabı ve kendi annelik deneyimi üzerine konuştuk.

Özge Yaka ile annelik maskesini yırtmak üzerine: 'Annelik bir içgüdü değil, öğrenilen bir ilişki ve deneyim'

Bugün benim gibi kırklı yaşlarında olan Y kuşağı kadınlar, menopozla ilgili bilinçlenme konusunda önceki kuşaklara kıyasla çok daha şanslı. Biz menopozun gelişine en hazırlıklı kuşak olabiliriz. Hatta perimenopoza bile hazırlıklıyız. Çünkü bunlar fısıltıyla, kadınlar arasında bile zar zor konuşulan meseleler olmaktan çıkmaya başladı yavaş yavaş. Yaklaşmakta olan fiziksel değişimler ve semptomlar hakkında daha fazla bilgimiz var artık.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ünlüler menopoza girdiğini haykırıyor; sosyal medyada menopoz ve perimenopoz içerikleri furyası tırmanıyor. Peki yıllar yılı gözardı edilen kadınların doğal süreçlerine yönelik bu artan ilgiyi neye borçluyuz?</li></ul>Aslında menopoza giren kadınların ıskartaya çıkmış addedildiğini hepimiz biliyoruz. Yaşlanmak, kadın açısından toplumda görünmez olmak demek. Menopoz ne kadar konuşulursa konuşulsun, yaşlanan kadınlar kadınlıktan emekliye ayrılmış muamelesi görüyor. Ülkenin en ünlü komedyenlerinden Cem Yılmaz’ın bayat gösterisinde “38 yaşında kadın ne ya? Ölmek üzere” sözlerini sarf etmesi boşuna değil. Keza onunla saf tutan bunca erkeğin olması da hiç şaşırtıcı değil.&nbsp;Orta yaşlı erkekler olgun sayılırken aynı yaş grubundaki kadınlarla "menopozlu teyze" diye alay ediliyor. Menopozun, kadınlığın sonu olduğuna dair saçma varsayımın halen alıcısı var.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Tıbbın yaşlanan kadın bedenine ilgisizliği</h2>Bütün kadınların ortak deneyimi olmasına rağmen geleneksel tıbbın doğru dürüst ciddiye almadığı bir süreç menopoz. Doğurganlığı sona erince kadın bedeninin herhangi bir işlevi kalmadığı düşünülüyor çünkü. Jinekolog Burcu Akdağ, aldığı tıp eğitiminin gebelik, doğum, gebelik komplikasyonları, tüp bebek tedavileri üzerine yoğunlaştığını söylüyor. “Menopoz ve cinsel sağlık hiç konuşulmayan konulardı” ifadesi, tıbbın yaşlanan kadın bedenine bakışını da gösteriyor.Bütünleyici kadın sağlığı uzmanı ve ebe Aviva Romm, polikistik over sendromundan perimenopoza kadar pek çok konuyu ele alarak kadın bedenine ve hormonlara ışık tuttuğu kitabı&nbsp;Hormonal Zeka’da geleneksel bilim ve tıbbın, kitaptaki neredeyse tüm jinekolojik rahatsızlıklara neyin sebep olduğundan emin olmadığını söylüyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bilim böylesine ilerlemiş olmasına rağmen kadın bedenine büyük bir muammaymış gibi yaklaşıldığı ortada. Bu da örneğin menopozda yaşanan sorunların hekimler tarafından hafife alınmasına yol açabiliyor.</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">'Güçlendiren' markalar miti</h2>Tıbbın bıraktığı boşluğu doldurmaya koşa koşa gelen ise wellness&nbsp;endüstrisi oldu. Menopozun ilgi odağına dönüşmesinde, bu şekilde tüketim kültürüne eklemlenmesinin etkisi var kuşkusuz. Neler piyasa sürülmedi ki? Vajinal led maskeler, envai çeşit takviye, menopoz semptomlarını takip eden giyilebilir teknoloji ürünleri…Sonra menopoz süreçleriyle ilgili açıkça konuşan ünlülerin bir bir menopoz odaklı markalar kurduğuna şahit olduk. Evet, Naomi Watts ve Halle Berry’den söz ediyorum. Drew Barrymore bir takviye markasının elçisi olduğunda, bu takviyenin çalkantılı ruh hâline, sıcak basmalarına ve uyku sorunlarına iyi geldiğini iddia ediyordu.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ve elbette aynı takviye sayesinde güçlenmişti de. Kadınlara sunulan her türlü tüketim ürününün bir şekilde onları güçlendirdiği yalanı daha ne kadar pazarlanabilir bilmiyorum.</li></ul>Bu güçlenme argümanı kadınlara musallat oldu bana kalırsa. Annelik, iş hayatı, yaşlılık, menopoz… Hepsini bir güçlenme hikayesine çevirmemiz bekleniyor. Çeviremedik mi? O da bizim bireysel başarısızlığımız oluyor. Ne yaparsak yapalım yetersizlik hissinden kurtulamamamız biraz da bundan.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Sessizlikten kaçarken kakofoniye tutulmak</h2>Hiç önemsenmeyen menopoz döneminin yıldan yıla daha çok konuşulur ve görünür olması mühim tabii ki. Bize güç verecek bir şey varsa o da birbirimizin deneyimlerini duymak. Fakat şu soruları sormadan edemiyorum:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Menopoz hakkında özellikle sosyal medya üzerinden yayılan bunca bilgi bize gerçekten iyi geliyor mu? Maruz kaldığımız her içerik bizim için faydalı mı?”</blockquote>Yeteri kadar kuvvet antrenmanı yapıyor muyuz? Günlük tükettiğimiz protein miktarına dikkat ediyor muyuz? Her geçen gün mucize diye sunulan takviyelerden hangisini kullansak? Acaba hangi tedavi yöntemini seçmeliyiz? Jinekologların bile fikir ayrılıklarını TikTok ve Instagram üzerinden tartıştığı bir çağda bilgi kirliliğinden kaçarken, yaşlanan bedenimizle ilgili sürekli kaygılanmak yorucu değil mi sizce de?Menopozun artan şöhreti bu konudaki tabuları kırıyor kırmasına ama, bedenin ve hormonların değişimi didik didik edildikçe zihnimizde yeni bir kaygı sekmesi açılması da mümkün. Semptomlar yokmuş, kadınların hayatını zorlaştırmıyormuş gibi yaşayalım demiyorum. Ancak menopozla ilgili sessizlikten kaçarken kakofoniye tutulmak, içinden geçtiğimiz süreci daha da zorlaştırma ihtimali taşıyor.

Ünlüler menopoza girdiğini haykırıyor; sosyal medyada menopoz ve perimenopoz içerikleri furyası tırmanıyor. Peki yıllar yılı gözardı edilen kadınların doğal süreçlerine yönelik bu artan ilgiyi neye borçluyuz?

Sessizlikten kakofoniye: Yıllarca görmezden gelinen menopoz nasıl birden popülerleşti?

Annem, ancak liseye geçtiğimde kaşlarımı inceltmeme izin verdiğinden dolayı ortaokuldayken kaş aldırmak için gün saydığımı hatırlıyorum. Kullandığım makyaj ürünlerinin çeşitlenmesi da böyle izinlere bağlıydı. Ona göre her şeyin bir yaşı vardı.&nbsp;O yıllarda sosyal medyanın esamesi okunmuyordu ama ben Hey Girl&nbsp;ve Blue Jean dergilerini hatmediyordum. MTV’yi seyrederken hayranı olduğum boy band’lerdeki erkekler kadar, benzemek istediğim pop yıldızlarının tarzları da hayallerimi süslüyordu. Bir TikTok videosunun hızıyla yayılmasalar da, moda ve güzellik trendlerinin&nbsp;böyle tesiri altında kalıyordum işte. Arkadaşımla birkaç saatliğine dışarda turlamak üzere annelerimizden izin kopardığımızda, beraber hazırlanırken yaşadığımız heyecanı unutamam.Kız çocuklarının büyüme hikayelerinde birlikte sürülen ojelerin, örülen saçların, ilk makyaj denemelerinin kızları birbirine bağladığını düşünmüşümdür hep. Güzelliğin dışlayan ve ayrıştıran yanıyla yüzleşmeden önce, bağ kurduran ve kız kıza bir şeyler paylaşmanın neşesini tattıran uğraşlardır bunlar. Bahsettiğim yüzleşme günümüzde daha sert gerçekleşiyor bana kalırsa. Çünkü artık güzelliğin tek geçer akçe olduğunu el kadarken öğreniyor çocuklar.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Güzellik endüstrisinin her devirde toksik bir yanı olduğunu kabul etmek gerek. 2010-2024 yılları arasında doğan Alfa Kuşağı bununla en erken yaşta karşılaşan kuşak olabilir.&nbsp;</li></ul>Birkaç gün önce oyuncu Shay Mitchell’ın bir arkadaşıyla birlikte kurduğu üç yaşından büyük çocuklara yönelik kağıt maske markası Rini’yi gördüğümde “Yok artık!” dedim. Yetişkinlerin kullandığı hidrojel maskenin tıpatıp aynısının bir çocuğun yüzünde ne işi olabilirdi ki? Toksik olmayan, doğal içerikler kullanıldığı belirtilse bile, çocukların hiç ihtiyaç duymadıkları bir cilt bakımı ürününün piyasaya çıkması güzellik endüstrisinin toksikliğinin tezahürü.Rini, Alfa Kuşağı’nın cilt bakımı merakını nakite çevirmeye çalışan ilk marka değil tabii. 2018’de küresel pazara açılan Kore markası Puttisu, cicili bicili ambalajlı kağıt maske ve cushion fondötene benzeyen güneş koruyucu gibi ürünler satıyor. İki yıl önce kurulan, diğerleri gibi üç yaşından büyük çocuklara cilt bakımı ve makyaj ürünleri pazarlayan bir başka marka da Yawn. Markanın Instagram hesabında küçücük bir kız çocuğu, tüm toksik cilt bakımı ve makyaj ürünlerini atacağını çünkü bunların cildine uygun olmadığını, Yawn’ın ise çocuklar için çok daha iyi olduğunu söylüyor.&nbsp;Statista’nın verilerine göre bebek ve çocuk cilt bakımı pazarının&nbsp;2028’e kadar her yıl yaklaşık %7,71 oranında büyümesi bekleniyor. Markaların bu yaş grubuna yönelmesi tesadüf değil yani. Güzellik endüstrisinin, tüketici kitlesini olabildiğince genişletmeye çalıştığı açık.&nbsp;Geçen sene Sephora’da taş çatlasa 10 yaşındaki bir kız çocuğunun satış danışmanıyla konuşmasına kulak kabartmıştım. Retinol içeren bir nemlendirici almak istiyordu. Satış danışmanı, yaşına uygun olmadığını açıklamaya çalışırken ben şaşkınlıktan küçük dilimi yuttum. Çünkü doğru kullanılmadığında yetişkinlerin bile cildini tahriş edebilecek kadar güçlü bir içerik retinol."Sephora kids" (Sephora çocukları) diye anılan kız çocuklarından haberdar olmama rağmen tanık olduğum olduğum hadise beni sarstı. Bilmeyenler için, "Sephora kids" tabiri cilt bakımı alışverişi yapmaya doyamayan 8-12 yaş arası kız çocuklarını tarif etmek için kullanılıyor. Dudak parlatıcısı ya da oje gibi basit makyaj ürünlerine özenmekten öte bir durum var ortada. Çocuklar, yetişkinlere yönelik Drunk Elephant, Glow Recipe, Byoma gibi markaların ürünlerini kullanıyorlar.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Mesele Sephora’yla da sınırlı değil zaten. Geçen sene İsveç’teki bir eczane zinciri 15 yaşın altındakilere anti-aging ürünlerin satılmasını yasakladı. Demek kız çocukları bu tür ürünlere o kadar ilgi gösteriyor ki, yasakla bunun önüne geçilmeye çalışılıyor.&nbsp;</li></ul>Sephora kids furyası, büyük oranda sosyal medyada cilt bakımı içeriği üreten güzellik influencer’larından&nbsp;besleniyor. Northwestern Üniversitesi’nde yapılan bir araştırma, kız çocuklarının ve genç kızların TikTok’ta paylaştıkları cilt bakımı rutini içeriklerinde, cildi tahriş etme olasılığı bulunan ortalama 11 aktif bileşenin olduğunu ortaya koydu. Bunların ciltte ani reaksiyona yol açma ve alerji tetikleme riski bulunuyor.&nbsp;Bu konu uzunca bir süredir gündemde olmasına ve dermatologlar tarafından uyarılar yapılmasına rağmen, güzellik endüstrisi kız çocuklarını cilt bakımı tüketicisine dönüştürmeye kararlı görünüyor. Birkaç ay önce 13 yaşındaki Coco Granderson tarafından kurulan Yes Day&nbsp;markasının Hollywood’daki partisinin davetlileri arasında Beyoncé’nin, Coco’yla aynı yaştaki kızı Blue Ivy Carter da vardı.&nbsp;Markanın sitesinde Coco’nun “Cilt bakımı benim özbakımım” ifadesiyle karşılaştım. Henüz sekiz yaşındayken güzellik influencer’ı Katie Fang’i takip eden, onun Glow Recipe ve Drunk Elephant ürünlerini karıştırarak yaptığı cilt bakımı rutinlerini taklit etmeye çalışan bir kız çocuğunun yetişkinlerin jargonunu bu kadar içselleştirmesine mi, yoksa bir sürü kız çocuğunu etkileyecek olmasına mı daha çok üzüleyim bilemiyorum. &nbsp;Söz konusu partiden birkaç hafta önce aynı yaş grubuna hitap eden Sincerely Yours markası için New Jersey’deki American Dream adlı alışveriş merkezine en büyüğü 15 yaşında olan 80 bin kız çocuğu akın etti. Kapitalizmin membası ABD’de bu hızla yayılan her furyanın, dünyayı da aynı hızla dolaşacağını biliyoruz. Bu furyanın daha fazla cilt sorununun yanı sıra mental sağlık sorunları da doğuracağını tahmin etmek güç değil.Fakat ne olursa olsun, konuyla ilgili sosyal medyanın bütün kötülüklerin kaynağı olduğu iddiasıyla yaratılan ahlaki paniğe karşıyım. Çağın getirdiklerini bütünüyle reddedemeyiz. En doğrusu sosyal medya okuryazarlığı konusunda çocukları daha fazla desteklemek, kız çocuklarını güzellik takıntısına karşı güçlendirmek, onlara iyi rol modeller olmak için çabalamak.

Oyuncu Shay Mitchell’ın üç yaşından büyük çocuklara yönelik kağıt maske markası Rini, bir kere daha güzellik endüstrisinin hedefine çocukları koymasıyla ilgili tartışmanın fitilini ateşledi. Rini, Alfa Kuşağı’nın sosyal medya influencer'ları tarafından kabartılan cilt bakımı merakını nakite çevirmeye çalışan ilk marka da değil. Peki bu furya nereye varacak?

Güzellik endüstrisi hedef yaşını küçültürken: Çocukların ne zaman maskeye ihtiyacı oldu?

Hızlı moda markaları bilhassa 2000’lerin başından bu yana, üretim maliyetlerini düşüre düşüre daha çabuk, daha çok, daha ucuz kıyafet üretme yarışına girdi. Bu yarışın kazananı, daima kârına kâr koyan markalar. Kaybedenlerin listesiyse uzun.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Her şeyden önce tekstil işçileri (özellikle kadınlar ve göçmenler), sonra doğal kaynaklar, üzerinde yaşadığımız gezegen ve kullanılmış kıyafetlerin ihraç edilmesiyle Batı’nın atık sömürgeciliğinin hedefi olan Küresel Güney ülkeleri.</li></ul>Türkiye, tekstil sektörünün küresel tedarik zincirinin önemli aktörlerinden. Bu emek yoğun sektörde kadın istihdamı oranı oldukça yüksek. TÜİK, 2024’te Türkiye genelinde kadınların istihdam oranını %32,9 olarak açıklarken İstanbul Hazır Giyim ve Konfeksiyon İhracatçıları Birliği’nin (İHKİB) verileri tekstil, hazır giyim ve deri sektöründe kadınların istihdam oranının %44,5 olduğunu ortaya koydu.&nbsp;Tekstil sektörünün ucuz, esnek ve güvencesiz işgücü addedilen kadın emeğine dayanmasının bu alanın tarihsel olarak “kadın işi” sayılmasıyla olduğu kadar, devlet politikasıyla da ilgisi var. 2012’de dönemin Ekonomi Bakanı Zafer Çağlayan’ın “Konfeksiyon sektörü gibi emek yoğun sektörler bayan istihdamının en fazla olduğu sektörlerin başında geliyor. Bu sektörlerde Doğu ve Güneydoğu’da belirlenecek olan illeri biz Çin’le, Pakistan’la, Bangladeş’le ve Vietnam’la rekabet edebilecek bir bölge haline getireceğiz”&nbsp;sözlerini hatırlarsak bugün Doğu ve Güneydoğu’daki tekstil işçisi kadınların çalışma şartlarının ne durumda olduğunu kestirebiliriz.Birleşik Tekstil Dokuma ve Deri İşçileri Sendikası (BİRTEK-SEN), yaptığı araştırmayla Adana, Adıyaman, Gaziantep, Malatya ve Şanlıurfa’da küçük ölçekli atölyelerin yanı sıra orta ve büyük ölçekli işletmelerde çalışan kadınların seslerini duymamızı sağlıyor. Zara, Bershka, Levi’s, Nike, Primark, Marks &amp; Spencer ve Adidas gibi markalara üretim yapan işletmelerde özellikle genç ve bekar kadınlar çalışıyor. Friedrich-Ebert-Stiftung'un desteğiyle hazırlanan "Güneydoğu Anadolu Bölgesinde Tekstil Sektöründe Kadın Emeği ve Sendikal Algı Raporu"nun yazarlarından Özlem Temena, bu durumu şöyle açıklıyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Bölgede özellikle genç kadınlar tercih ediliyor. İş başvurusunda bulundukları anda hemen işe alınıyorlar. Herhangi bir tecrübeye sahip olmaları beklenmiyor. Burada kadınların eğitime erişimi zor olduğu için tekstil tek geçim kapısı oluyor. Çok genç yaşta işe başlayınca, çalışma koşullarına ve iş hayatına çok hâkim olmadıkları için uğradıkları haksızlıkları anlamlandıramıyorlar. Bir kadın, ustabaşı tarafından 15 saat çalışmaya zorlandığında bunu reddebileceğini bilmiyor. Çünkü böyle bir hak bilincine sahip değil. Var olan sendikalar genç kadınları eğitmedikleri için de fazla mesaiyi reddedemiyorlar. Ayrıca bölgedeki feodal ilişkiler, çalıştıkları yerlerde de devam ediyor.” &nbsp;</blockquote>Standart mesai 10 saat olmasına rağmen siparişlerin yetiştirildiği dönemde kadınların çalışma süresi 18 saate kadar çıkıyor. Araştırmaya katılanların %62,2’si fazla mesai yaptığını belirtiyor. Bu kadınlardan biri şöyle anlatıyor:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“O kadar çok mesaiye kalıyordum ki... Hep kötü anne ve eş oldum. Ne patrona yarandım ne aileme. En sonunda boşanmak zorunda kaldım. Çocuklarım benimle görüşmeyi bile istemiyor.”&nbsp;</blockquote>Bir diğerinin sözleri, işverenlerin işçinin temel yaşam haklarını bile hiçe saydığını gösteriyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Sabah 8’de başladık, gece 4’e kadar çalıştık. Servisle eve gidiyorsun, uyuyorsun, tekrar aynı döngü. Ne zaman yemek, ne zaman hayat?”&nbsp;</blockquote>Fazla mesainin fiziksel hasar bırakmaması mümkün değil. Bir kadın yaşadığı durumu şöyle ifade ediyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Mesainin sonunda artık elimi kapatamıyorum sinir sıkıştığı için. Eve gittiğim zaman dinlenemiyorum. İşe gitmek için uyandığımda hâlâ önceki günden ağrılarım devam ediyor.”</blockquote>Yasal sınırları aşan çalışma saatlerinin dayatılması, aynı zamanda cinsiyetçi işyeri kültürünün bir tezahürü. Fazla mesai yapan kadınların %44,7’si doğrudan zorlandığını, %40,4’ü tehdit edildiğini, %14,9’u ise hakarete uğradığını ifade ediyor. Raporun da ortaya koyduğu üzere bu işletmelerdeki en yaygın şiddet biçimi olan mobbing’le kadınlar sindirilmeye çalışılıyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Fazla mesaiyi reddettiklerinde üstlerinin hakaretlerine maruz kaldığını belirten kadınlar, ustabaşıların erkeklerden çekindikleri için onlara aynı şekilde muamele edemediklerini söylüyor.</li></ul>Raporun diğer yazarı Bahar Kılınç durumu şöyle anlatıyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Biz cinsiyete dayalı iş bölümünü, ev işinin sadece kadınların üzerinde olmasını eleştiriyoruz ama bu raporda kadınların ev işi yapacak vaktinin dahi olmadığı ortaya çıktı. Çocuklarına bakmak için gerekli zamanı bile bulamıyorlar. Bu işi ailedeki diğer kadınlara devrediyorlar. Kadınların çok çarpıcı ifadeleri var. Mesela 'Sütüm mememde kaldı' cümlesi benim aklımda yer etti. Bir kadın emziremeye emziremeye ağrı çekmiş. O bebek muhtemelen mamayla beslenmiş. Düşünsenize emzirme odası kadının aklının ucundan bile geçmiyor. Üstelik burası büyük ölçekli bir fabrika.”&nbsp;</blockquote>150'den fazla kadının çalıştırıldığı işletmelerin yasal olarak kreş açma yükümlülüğü bulunmasına rağmen, araştırmadaki işletmelerin yalnızca üçte birinde çocuk bakım hizmeti sunuluyor. Araştırma kapsamındaki 33 fabrikanın %80,6’sında kreş veya bakım evi yok. BİRTEK-SEN Malatya İl Temsilcisi Halime Sancak, civardaki fabrikalar arasında kreş hakkının doğmasını önlemek için çalışan kadın sayısını 149’da bırakanlar olduğunu söylüyor.&nbsp;Türkiye, 2024’te tekstil ve hazır giyim ihracatında dünyada yedinci sıradaydı. Küresel markalar, burada işçilere dayatılan sömürü düzeninden faydalanarak üretim yaptırabiliyor. Tedarik zincirlerinin karmaşık hâle getirilmesi ve taşeronlaşmaya göz yumulmasıyla bugünlere geldik. Markalar için sadece bir hedef var, o da tedarik zinciri masraflarını düşürmek. Özlem Temena buradaki tek suçlunun küresel markalar olmadığını dile getiriyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Markalara bu insanlık dışı çalışma koşullarını sağlayan Çalışma Bakanlığı’dır. Devlet, işçileri istedikleri kadar sömürebilecekleri mesajını veriyor. Bunu değiştirmenin en önemli koşulu işçilerin mücadeleci sendikalarda örgütlenmeleri.”</blockquote>Peki tüketiciler kadın işçilere nasıl destek olabilir? Bahar Kılınç, sınıf mücadelesinin tüketiciden güç aldığını vurguluyor ve ekliyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“İşçiler eylem yaparken markalara seslerini ulaştırmak istediklerinde tüketici megafon görevi görebilir. Tüketicinin markalara, hükümete ve sendikalara baskı yapması önemli.” </blockquote>

Birleşik Tekstil Dokuma ve Deri İşçileri Sendikası (BİRTEK-SEN), yaptığı araştırmayla Adana, Adıyaman, Gaziantep, Malatya ve Şanlıurfa’da küçük ölçekli atölyelerin yanı sıra orta ve büyük ölçekli işletmelerde çalışan kadınların yaşadıkları sorunları gündeme taşıdı. Araştırmaya göre ağırlıklı olarak kadınların çalıştığı tekstil sektöründe çalışma süresi 18 saate kadar çıkıyor; araştırmaya katılanların %62,2’si fazla mesai yaptığını belirtiyor.

Tekstil işçisi kadınlar anlatıyor: 'O kadar çok mesaiye kaldım ki artık çocuklarım benimle görüşmek istemiyor'

Tektip güzelliğin yüceltildiği, bir kibrit kutusu büyüklüğünde beyaz peynirli diyet listelerinin elden ele dolaştığı, ünlü kadınların aldığı kilonun, bacağındaki selülitin gazetelerde haber diye yayımlandığı, moda dergilerinin sadece ve sadece zayıf modelleri kapağa taşıdığı yıllarda büyüdüm ben. Bu formasyon zihnimi, kendi bedenime ve başka kadınların bedenine bakışımı şekillendirdi. Gözüm, bana kusur belletilenleri sahiden kusur farz etti.&nbsp;Sonra ne mi oldu?&nbsp;Toplumun ideal kabul ettiğinin peşinden koşa koşa bir hâl oldum. Tarihin başlangıcından beri kadının varlığını bedeniyle eşitleyen o eril kurguyu yutmuştum işte. Bu da yazar Elena Ferrante’nin kadınlar için söylediği “kendi kendimize acımasızca muhafızlık etme”yi iyice öğrenmem demekti.&nbsp;Bunun benim hikayem olduğu kadar, hemen hemen bütün kadınların hikayesi olduğunu biliyorum. Sonra 2010’larda bir kırılma yaşandı. Beden olumlama hareketi tektip beden algısına karşı güçlü bir itiraz koparınca defilelerde etine dolgun mankenler, reklam kampanyalarında engelli bedenler, filmlerde trans kadınlar derken “normal” kabul edilmediği için dışlanan çeşit çeşit beden için temsil alanı açılmaya başladı. Sosyal medya platformları da güzellik normlarına bu karşı çıkışa aracılık etti.&nbsp;Popüler kültür arenasında da değişimin yankıları duyuldu. Pek çok ünlü isim, bedenlerini sınırlayan kalıplara başkaldırdıklarını ilan ederken kendini ve bedenini sevmenin önemini tekrarlayıp durdu. Kadınlara habire kusurlarını işaret eden ve bunları düzeltmenin yollarını gösteren medya dilinin her geçen gün törpülendiğine tanık olduk. Şüphesiz hepsi çok olumlu gelişmeler...&nbsp;Fakat bir süre sonra kendini ve bedenini sevme, olduğu gibi kabul etme söylemleri&nbsp;bir akıma dönüştü neredeyse. Başta güzellik ve moda endüstrileri olmak üzere pek çok sektör, pazarlama ve iletişim çalışmaları için bir maden keşfetmiş gibi oldular. Bir baktık ki her yol özgüvenli ve güçlü kadın olmaya çıkıyor. Yıllar yılı bedenlerimizi yetersiz ve değersiz hissetmemizde payı olan koskoca toplumsal ve kültürel yapılar gözden kayboldu gitti sanki.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Serena Williams bile zayıflama iğnesi pazarlarsa...</h2>Bana bütün bunları düşündüren, geçen haftalarda&nbsp;tenis efsanesi Serena Williams’ın internet ve telefon üzerinden sağlık hizmetleri sunan ABD merkezli tele sağlık şirketi Ro’nun kampanya yüzü ve marka elçisi olması.&nbsp;Williams, reklam videosunda çocuk doğurduktan sonra bedeninin ihtiyacı olanı, elindeki zayıflama iğnesinde&nbsp;bulduğunu söylüyor. Videonun yayımlandığı gün People dergisinin yanı sıra Vogue ve Elle’de de röportajları yer aldı. Hepsi de "reklam kokmayan" metinlerle 8 ayda 14 kilo veren Williams'ın hikayesi üzerinden zayıflama ilaçlarını pazarlıyordu aslında.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">People’daki <a fr-original-style="" href="https://people.com/serena-williams-lost-31-lbs-using-weight-loss-medication-exclusive-11794831" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">röportajda</a> Williams’ın eşinin, kilo verme programları aracılığıyla bu zayıflama ilaçlarını satan Ro’nun yatırımcılarından olduğu ve yönetim kurulunda görev aldığına dair “ufak” bir ayrıntı atlanmıştı yalnız.&nbsp;</li></ul>Akabinde TikTok ve Instagram’da konu hakkında hararetli tartışmalar koptu. Bir yanda bunca yıldır bedenine yöneltilen cinsiyetçi ve ırkçı saldırılara karşı tavizsiz tavrıyla rol model&nbsp;olarak benimsenen bir idolün diyet kültürüne boyun eğmesinden ötürü yaşadığı hayal kırıklığını ifade edenler, bir yanda kilo verme kararının kişinin bireysel tercihi olduğu için eleştirilmemesi gerektiğini savunanlar vardı.&nbsp;Serena Williams, alabildiğine beyaz ve elit bir spor dalında yıllar boyu madalyalar toplarken sayısız kez bedeni üzerinden aşağılandı. Yapılı ve kaslı bir kadın olduğu için erkeksi bulundu hep. Dış görünüş itibariyle idealden sapan, bir de üstüne başarıdan başarıya koşan siyah bir kadının ne denli zorbalandığını tüm dünya gördü.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Williams'ın gerek giyim tarzıyla gerekse röportajlarındaki beyanlarıyla hiçbir zaman bedeninden utanmayan bir kadın imajı çizmesi, başlı başına bir ilham kaynağı oldu. Güzelliğin dar kalıplarını genişletmeye yetecek gücü vardı hiç şüphesiz.</li></ul>Peki nasıl oldu da Williams gibi bir kadın zayıflama ilacı furyasına katıldı? Kim olursa olsun hiç kimsenin kilo alması veya vermesiyle ilgili yargılanmaması gerektiğini düşünüyorum. Özellikle kadınların kilo alsa da verse de eleştirildiğini gayet iyi biliyoruz. Oysa bedenimizle ilgili aldığımız her karar yalnızca bizim tasarrufumuzda...Öte yandan:&nbsp;Williams’ın kilo verme kararında olmasa da bir zayıflama ilacının reklamını yapmasında eleştirilecek noktalar var. People dergisindeki röportajında beden ölçümüz ve görünümümüz nasıl olursa olsun kendimizi sevmemizi öğütlüyor. Kadınları en can alıcı yerden, hamilelikte alınan kilolardan vurduktan sonra bu "kendini sevme" ifadesi pek sahici gelmiyor kulağa. Üstelik spor yaptığı, yediklerine dikkat ettiği hâlde kilo veremediğini de söylemişken...&nbsp;Doğurduktan sonra, kadınlara hamilelikten önceki beden ölçülerine dönme konusunda yapılan baskının son yıllarda daha da arttığını gözlemliyorum. Doğumun ardından kısacık bir süre geçince dal gibi gezen influencer’ların, ünlülerin alkışlandığı günümüzde bedeninin güçlü yapısıyla var olmuş, başarı kazanmış bir kadının bedenini küçültmeye çalışmasını kendini sevme retoriğiyle paketlemesi hiç de tutarlı değil.&nbsp;Bu tantanalı tanıtım kampanyasının daha ziyade&nbsp;zayıflama ilaçlarını normalleştirmeyi&nbsp;amaçladığı açık. Fakat burada bir tehlike de söz konusu. Williams’ın reklamını yaptığı; yan etkileri olan, uzun vadeli etkileri tam olarak bilinmeyen bir ilaç.&nbsp;Confidence Culture kitabının yazarları Shani Orgad ve Rosalind Gill, "Bedenini sev" mesajlarının çoğunun son derece sorunlu bir yanı olduğuna dikkat çekiyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Bunlar, dış görünüşün hiç önemli olmadığı yalanına dayanırken kadınların ilerleyememesini kendileri hakkındaki olumsuz düşüncelere bağlıyor.”</blockquote>Sonuçta kendimizi sevmemek, bedenimizde kusur bulmak "bizim başarısızlığımız"&nbsp;oluyor. Bize böyle hissettiren yapısal eşitsizliklerin ise esamisi okunmuyor. Serena Williams’ın yüzü olduğu reklam kampanyası da tam olarak buna hizmet ediyor.

Serena Williams, her zaman güzelliğin dar kalıplarını genişleten bir ilham kaynağı oldu. Bugün ise yüzü, zayıflama iğneleriyle yan yana bir reklam kampanyasını süslüyor. Kilo verme hikayesinden bahsederken bu iğnelerin rolünü anlattığı bu röportajlarda pek bahsedilmeyen ise Williams’ın eşinin, bu zayıflama ilaçlarını satan Ro’nun yatırımcılarından olduğu...

Zayıflama iğneleri 'kendini sevme' söylemiyle pazarlanırsa...

Kadınların çoğu güzellik uğruna bazı şeylere katlanılabileceği fikrine aşinadır. En basitinden zayıflamak için açlığa dayanmamız gerektiğini biliriz. Güzellik en çok zayıflıkla iç içe geçtiği ve eşdeğer görüldüğünden, ideal olanın sınırları da buna göre belirlenir. Zamanında mezuniyet törenine katılmadan önce sıkı diyetler yapıp, koşu bandında nefretle ter atarak kilo vermeye çalışan biri olarak tüm zorlayıcılığına rağmen o ideale yaklaşma arzusunun nasıl baskın geldiğini biliyorum.&nbsp;Tarih boyunca kadın bedeni belirli güzellik standartlarına mesafesine göre değerlendirildi, yargılandı, kıyaslandı. Fakat içinde bulunduğumuz dijital çağda bu standartlar hem çok yoğunlaştı, hem de hayatın her alanına sızdı. Bedenin her karışının değiştirilmesi, düzeltilmesi ve pürüzsüzleştirilmesi normalleşti. Popüler kültür figürlerinin bu konudaki etkisi yadsınamaz.&nbsp;Goldsmiths Üniversitesi’nde medya alanında çalışan Alison Winch, popüler kültürün haddinden fazla görünürlüğe dayalı dünyasında bedenin, kadınların emeğinin nesnesi&nbsp;hâline geldiğini söylüyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Kadınların mal varlığı, metası, markası, özgürlüğünün ve güçlenmesinin aracıdır beden.”&nbsp;</blockquote>Kim Kardashian, güzellik rejiminin popüler kültür ayağının en meşhur aktörlerinden şüphesiz. Kurucusu olduğu vücut şekillendirme markası Skims’in bu hafta satışa çıkan yüz korsesi, bedenimizin şekillendirilmedik yeri kalmayana dek hedefte olduğunu gösteriyor. Ünlü yıldıza soracak olursanız yüz korsesi bir ihtiyaç. Instagram’da paylaştığı hikayede öyle niteledi ürünü. Çeneye destek olduğunu eklemeyi de unutmadı. Kardashian ailesindeki kadınların biçimli çene hattı takıntısını ve bu takıntının tüm dünyada bir virüs gibi yayıldığını biliyoruz. &nbsp;Estetik cerrahi işlemlerin ardından kullanılan bandajlara benzeyen&nbsp;yüz korsesinin, yıllarca yaptırdığı işlemleri gizleyen ve inkar eden Kardashian’ın son zamanlarda botoks yaptırdığını ve meme büyütme operasyonu geçirdiğini açıklamasının ardından piyasaya çıkması tesadüf olmasa gerek. Bir yanıyla plastik cerrahiye özendirdiği, bir yanıyla da kumaş parçası kullanarak Kardashian’a benzer bir yüz tipine kavuşulabileceği algısı yarattığı söylenebilir pekala.Yüz korsesinin, “Gece yatağa ne kadar çirkin girersen, sabah o kadar güzel kalkarsın” sözüyle TikTok’ta paylaşılan Morning Shed akımı&nbsp;videolarının artan popüleritesinden faydalanacağı da açık. Kadınların göz ve yüz maskesi, ağız kapama bandı, bone, çene bandı, ayak parmağı ayırıcı gibi birbirinden tuhaf şeylerle uyuduktan sonra sabah bunlardan kurtulup ne kadar güzel göründüklerini sergilediği videolar, güzellik kültürünün uykularımıza bile göz diktiğinin göstergesi.Bu videolara gülüp geçmenin de, bu akımı deneyen kadınları yargılamanın da doğru olmadığını düşünüyorum. Asla yeterince ince, yeterince güzel, yeterince pürüzsüz olamayacağımıza dair etrafımızı saran mesajların iliklerimize işlediği bir çağda güzellik kültürünün her türlü tuzağına düşmeye daha açık hâle geliyoruz. Bu bizim zayıflığımızdan kaynaklanmıyor. Sistemin daha da vahşileşerek bizi kıstırdığının ispatı.&nbsp;Kadınların öznelliği ve seçim şansları olmadığını iddia etmiyorum kesinlikle. Ama bu kadar çok kadını yetersiz hissettiren bir düzende bireysel iradenin ötesine bakmak gerek. Bedenimizin her santiminde kusur arama baskısının arttığı bir dünyada yaşarken benliklerimizin güzellik ve dış görünüşe endeksli olması da şaşırtıcı değil.Bedeni sıkarak şekillendiren korse, belden yukarı çıkıp yüzümüze kadar ulaştığına göre bütün kadınları etkileyen bir cendere söz konusu demektir. Bu durumda birbirimizi güçlendirmenin yollarını aramaktan başka çaremiz yok.

Bedeni sıkarak şekillendiren korse, belden yukarı çıkıp yüzümüze kadar ulaştığına göre bütün kadınları etkileyen bir cendere söz konusu demektir. Bu durumda birbirimizi güçlendirmenin yollarını aramaktan başka çaremiz yok.

Uykuda bile rahat vermeyen yeni güzellik trendi: Yüz korsesi

2013’te ihmaller yüzünden Bangladeş’te sekiz katlı bir tekstil imalathanesi çöktüğünde çoğu kadın 1.134 tekstil işçisi hayatını kaybetmişti. Çağımızın tekstil sektöründeki en büyük iş cinayeti Rana Plaza Faciası olarak tarihe geçti. Moda endüstrisinin bu hadiseden ders alacağı düşünülmüştü. Fakat markaların dizginlenemeyen büyüme ve kâr hırsı yüzünden bugün gelinen noktada lüks modanın bile sırı dökülmeye başladı.&nbsp;Bir süredir prestij timsali Made in Italy etiketinin altından, markaların gözden uzak tutmaya çalıştığı üretim biçimlerine dair gerçekler gün yüzüne çıkıyor. Dior, Armani ve Valentino’nun ardından bu hafta da sessiz lüksün simgesi Loro Piana markasının tedarik zincirindeki emek sömürüsü ortaya çıkarıldı. Dünyanın kaymak tabakasına hitap eden markanın, Milano’nun kuzeybatısında Çinli tekstil işçilerinin saati 4 avroya, haftanın yedi günü 90 saatten fazla çalışmaya zorlandığı bir imalathanede üretim yapması tam anlamıyla bir skandal. İmalathanenin görüntülerinden, yasaya aykırı olduğu hâlde işçilerin buradaki pislik içindeki odalarda uyuduğu da anlaşılıyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bütün bunlar bir işçinin, işveren tarafından dövüldükten sonra şikayetçi olması üzerine hukuki süreçle birlikte basına yansıdı. Evet, köle muamelesi gören insanlardan söz ediyoruz.</li></ul>Reuters’ta yer alan mahkeme kararında, taşeron şirketin yılda 6-7 bin civarı ceket ürettiği; yüz adetten fazla siparişi 118 euro, bu rakamın altındaki siparişleri 128 euro karşılığında tamamladığı belirtiliyor. Markanın kaşmir ceketlerinin fiyatının 3 bin avro olduğu düşünülürse maliyetleri düşürme konusundaki gözü dönmüşlük daha net anlaşılabilir.&nbsp;Üstelik bu münferit bir hadise de değil. Soruşturmaya bakılırsa marka, yıllardır tedarik zincirini düzgün bir şekilde denetlemiyor. Loro Piana yaptığı açıklamada tedarikçilerini sıkı sıkıya denetlemekten sorumlu değilmiş gibi, gerekli bilgilendirmeyi yapmaksızın üretimi merdiven altı atölyeye devreden tedarikçiyi suçladı. Fakat mahkeme kararıyla yönetime el kondu ve markaya kayyum atandı.&nbsp;Cardiff Üniversitesi’nde sürdürülebilir tedarik zinciri yönetimi alanında çalışan öğretim üyesi Dr. Hakan Karaosman, modanın işletme modelinin tamamen tedarik zinciri masraflarını düşürmek üzerine kurulu olduğunu söylüyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Hızlı moda markaları da, lüks moda markaları da fason üreticilerin çok problemli olduğunun farkında. Enerji maliyetleriyle birlikte bütün maliyetlerin yükseldiği günümüzde markalar, halen maliyet düşürmenin derdinde olduğu için merdiven altı üretime göz yumuyor. Yani markalar tekstil işçilerinin canları pahasına bir işletme modeli yaratmış oldu.”</blockquote>Geçen yıl yine Milano’nun merdiven altı üreticilerinden birinde Dior çantaların 53 avroya üretildiği&nbsp;ortaya çıkmıştı. Satış fiyatı bunun neredeyse 50 katı olan çantalar bunlar. İtalya Rekabet Kurumu, Dior’un soruşturmasını, markanın önümüzdeki beş yıl boyunca emeği sömürülenlere yardım eden oluşumlara 2 milyon avro ödeme taahhüdü ve tedarikçileri daha sıkı denetleme sözü üzerine kapattı. Gördüğünüz gibi anlı şanlı markalar için bu işlerden sıyrılmak hiç de zor değil yani.İşçilerin emeğinin tamamen görünmez kılındığı; sürdürülebilirlik, zanaat, şeffaflık ve etik gibi kavramların içinin boşaltılarak pazarlama terimlerine dönüştürüldüğü bu düzen, tek tek markaların ötesine geçilerek modanın yapısal sorunları üzerinden değerlendirilmeli. Karaosman’a göre lüks modadaki en büyük problem tekelleşme.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Loro Piana ve Dior’un da sahibi olan LVMH grubunun çatısı altında tam tamına 75 lüks marka var. LVMH’nin sahibi Bernard Arnault, Forbes’un dünyanın en zenginleri listesinde beşinci sırada.&nbsp;</li></ul>“Tedarik zincirlerindeki herkes bu kadar ezilirken Arnault’nun bütün gücü elinde topladığını görüyoruz,” diyor Karaosman. Tekelleşmenin doğurduğu sorunları ise şöyle özetliyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Bu holdinglerin sahip olduğu markalar, maliyetleri daha kolay kısabiliyor. Birkaç moda markası dışında hiçbirinin denetimlere bütçe ayırmadığını biliyoruz. Birincil tedarikçilerin hemen hemen hepsi fason üreticilerle çalışıyor. Markalar da bunları birebir denetlemiyor, birincil tedarikçinin denetlemesini bekliyor. Oysa markaların denetlemeye para ayırması ve sağlıklı tedarik zinciri ilişkilerine yatırım yapması gerekiyor. Denetleme mekanizmalarının işlememesinin sebebi, bunların üçüncü partiler üzerinden ilerlemesi.” &nbsp;</blockquote>Sonuç olarak Loro Piana gibi 1924’te kurulmuş köklü bir markanın bile kötü çalışma şartları ve emek sömürüsüyle anılmayı göze aldığını görüyoruz.&nbsp;2001 senesinde intihar eden döneminin en parlak tasarımcılarından Alexander McQueen, 1996’da LVMH’nin sahibi olduğu Givenchy markasının tasarımcısı olmak için görüşmeler yaptığı sırada bu konudaki tereddütünü şu sözlerle ifade etmişti:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Bütün o büyük şirketlerin nezdinde senin kişi olarak bir önemin yok. Onlara göre olsa olsa metasın, ürünsün ve tasarladığın son koleksiyon kadar değerlisin ancak.”&nbsp;</blockquote>Demek bir bildiği varmış.

Bir süredir prestij timsali Made in Italy etiketinin altından, markaların gözden uzak tutmaya çalıştığı üretim biçimlerine dair gerçekler gün yüzüne çıkıyor. Dior, Armani ve Valentino’nun ardından bu hafta da sessiz lüksün simgesi Loro Piana markasının tedarik zincirindeki emek sömürüsü ortaya çıkarıldı.

Sessiz lükste sömürünün sesi: Loro Piana skandalı moda endüstrisine dair ne söylüyor?

Çarık ustası dedemin hiç şaşmayan bir düzeni vardı. Her gün aynı saatte yatıp aynı saatte kalkar; uyanınca dolaşımını hızlandırmak için bacaklarına limonla masaj yapar; yatmadan önce muhakkak birkaç diş sarımsak yerdi. Sağlığını sarımsağa borçlu olduğuna inanırdı çünkü. Haftanın beş günü aynı saatte&nbsp;dikiş makinesinin karşısına geçip çarık yapmaya başlardı.&nbsp;“Çalışmazsam bilgisayar eskir” derdi. Bilgisayardan kastı beyniydi. Parkinson hastalığından ötürü elleri titrerken bile ne dikiş makinesinden ne de çarıklarından vazgeçti. O zamanlar onun bu tıkır tıkır işleyen düzenine rutin denmezdi ama basbayağı rutinleri varmış aslında.Son yıllarda bir rutin enflasyonu oluştu malumunuz. Sosyal medya ve Youtube rutin videolarıyla dolu. Sanki nasıl yaşayacağımızı bilmiyormuşuz gibi sabah gözümüzü açtığımız andan akşam yatağa girene dek bütün gün, rutinlere bölünerek canlandırılıyor. Bu videolarda saçı başı dağınık uyananlara, işe yetişmek için nefes nefese kalanlara, alelacele çocuklarına kahvaltı hazırlayanlara, uykusuzluk ve yorgunluktan söylenenlere rastlanmıyor pek.&nbsp;Dünyanın neresinde olursa olsun benzer şekilde döşenmiş evler, benzer matcha’lar ve kahveler, benzer bir kusursuzluklar evreni var. Bunları izleyince güne spor yapmadan başlayanların rutinler aleminden aforoz edilme tehlikesiyle karşı karşıya olup olmadığını bile düşünüyor insan.<img src="https://images.aposto.com/2025/6/4/1752756992544.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.00" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Rutinleri anlatan içeriklerin patlamasını, wellness (iyi yaşam) kültürünün hayatın her alanını sarmasıyla ilişkilendirmek mümkün. Biliyorsunuz artık sadece sağlıklı olmak yetmiyor; durmaksızın mental sağlığımıza, bedenimize, cildimize, kısacası kendimize yatırım yapmamız bekleniyor. Böylece kendimizin daha iyi bir versiyonuna ulaşacağımıza dair bir uydurmacaya inandırılıyoruz.&nbsp;Öz denetimi kutsayan bu uydurmaca, sayısız aktiviteyi ve metayı pazarlamanın da aracı. Rutinler bunun için son derece elverişli bir ortam yaratıyor. Disiplinli bir hayatı estetize ederken bir yandan da bireyi kendini geliştirme sarmalına hapseden, bu döngüyü hep ama hep tüketime yönelik birtakım “ödüllerle” ayakta tutan rutinler oluyor.Why Wellness Sells kitabının yazarı Colleen Derkatch,&nbsp;wellness kültürünün bireyleri nasıl hissettiklerini, nasıl hareket ettiklerini, nasıl uyuduklarını ve bir gün zarfında neler yapabildiklerini dikkatlice gözlemleyip, bu alanlardan birinde yetersiz kaldıklarında müdahale etmeye iterek devamlı kendi kendilerini gözetim altında tutmaya zorladığını söylüyor. Rutinler, bu zorlamayı cici bir pakete sararak içselleştirmemizi kolaylaştırıyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Egzersiz rutinlerinin süper gıdaları, detoks içecekleri ve takviyeleri, manifestleme rutinlerinin defterleri, kristalleri, mumları, palo santo’ları ve bunlar gibi binbir çeşit ıvır zıvırın tüketim kültürünün iştahını kabarttığına şüphe yok.</li></ul>Wellness&nbsp;devasa bir endüstri. The Global Wellness Institute, küresel wellness ekonomisinin özellikle pandemiden sonra hızla büyüdüğünü, 2023’teki değerinin 6,3 trilyon dolara ulaştığını, 2028’de 9 trilyon doları bulmasının beklendiğini belirtiyor. Bu verilerde pandeminin bir dönüm noktası olarak öne çıkması önemli. Rutin videolarının gördüğü ilginin artması da pandemi dönemine rastlıyor. Hayatın durgunlaştığı bu zaman diliminde içerik üreticilerinin temizlik yapmak, yemek pişirmek, uykuya hazırlanmak gibi gündelik işlerini rutin videoları çekerek anlatmaları çok tutmuştu.&nbsp;Rutin içerikleri arasında en çok rağbet görenler sabah rutinleri. Birkaç ay önce fitness influencer’ı Ashton Hall’un Instagram’da paylaştığı sabah rutini videosu viral oldu. Seher vakti, 3.52’de başlayıp tam tamına beş saat süren rutin 168 milyondan fazla izlendi ve yedi milyona yakın beğeni aldı. Beş saat boyunca ne mi yapıyordu? Koşu, İncil okuma, günlük tutma, muz yiyip muz kabuğunu yüzüne sürme, yüzme gibi bilumum aktivite...&nbsp;Hall’un videolarında benim en çok dikkatimi çeken şey, bir kadının arada kadraja giren elleri. Su şişesi kırıldığında cam kırıklarını toplayan, buz dolu bir bardağı uzatan, kıyafetlerini giymesine yardımcı olan, kahvaltısını hazırlayıp servis eden bir kadın. Onu hiç görmememiz, kadının görünmeyen emeğinin üstüne eklenen bir perdeyle iyice yok sayıldığını gösteriyor. Öte yandan bu gibi gerçeklikten kopuk rutinlerin yükünü sırtlanan birilerinin olduğunu hatırlatıyordur belki de izleyenlere.<img src="https://images.aposto.com/2025/6/4/1752757279120.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="2.01" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Bana sorarsanız rutinleri böylesine cazip kılan dünyanın çivisinin çıkması. Ekonomik güvencesizliğin, adaletsizliğin, sosyoekonomik eşitsizliğin hüküm sürdüğü mevcut koşullarda göz gözü görmüyor. Gelecek demek, belirsizlikler yumağı demek artık. Her açıdan alabildiğine kontrolden çıkmış bir dünyada rutinlere yaslanarak küçük de olsa bir şeylerin bizim kontrolümüzde olduğuna inandırıyoruz kendimizi herhalde.Geçenlerde sevdiğim bir arkadaşım “Kendimizle uğraşmaktan deliye döndük” dedi. Görünen o ki yapısal sorunları çözme işini bireye havale eden neoliberal kapitalizm hepimizi deli ediyor. Sonra da rutinlerle, ritüellerle, kendini geliştirme ve potansiyelini keşfetme masallarıyla şifalanacağımıza, yenileneceğimize inandırmaya çalışıyor bizi.&nbsp;Dünyanın kaosundan kaçıp kabuğumuza çekilmemizi, hayatlarımızı rutinlere bağlamamızı, alışkanlıklara teslim olmamızı dayatan bu düzene karşı hayatın kendiliğindenliğini kucaklamak hiç fena fikir değil.

Gündelik hayatın sıradan eylemlerinin tamamı birer rutine bağlandı. Sabah rutininden beslenme rutinine, çalışma rutininden egzersiz rutinine kadar sayısız rutin hayatlarımızı istila etti. Peki günün her saatini belirli rutinlere göre yaşamak ne ara bu kadar popüler oldu?

‘Kendimizle uğraşmaktan deliye döndük’: Nereden çıktı bunca rutin?

Ellerimizi en çok akıllı telefonlarımızı tutmak için kullandığımız bugünlerde el emeği, zanaat gibi kavramlar&nbsp;da nostaljik çağrışımlarla anılır hâle geldi. Bu uğraşların "nesli tükenmekte olan bir tür" muamelesi görmesi ise kapitalizm tarafından kullanılan birer etikete dönüşmekten kaçamamalarını beraberinde getirdi. Artık seri üretimden çıkan ürünlerin üzerinde bile "el emeği" ibaresini görebiliyoruz. Öte yandan gitgide dijitalleşen dünyada eller, günden güne kıymete biniyor. Ellerin daha ziyade üretmeye ve yaratmaya yaradığı zamanlara duyulan özlemin alameti olabilir bu.Aslına bakarsanız,&nbsp;elle üretilen nesneler arasında da bir hiyerarşi var. Bir marangozun yaptığı masa değersiz sayılmazken bir kadının el emeğiyle işlediği iğne oyası pek de itibar görmez. Dikiş, nakış, örgü gibi uğraşlar “kadın işi” olarak kabul edildiğinden, hep arka planda kalmıştır. Çağlar boyunca kadınların geri plana itilmesiyle yakından ilgili bu durum. Kadınlar görmezden gelindikçe, onların uğraşları da gündelik hayatın “altı üstü” kategorisine hapsedilir. "Altı üstü nakış işte!"<img src="https://images.aposto.com/2025/5/4/1749135844909.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.55" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">28. Uçan Süpürge Uluslararası Kadın Filmleri Festivali’nin tanıtım filminden.Bunları düşünmeme, 28. Uçan Süpürge Uluslararası Kadın Filmleri Festivali’nin&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://www.youtube.com/watch?v=ziR1MFlYHIg" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">tanıtım filmi</a>&nbsp;sebep oldu. Filmde saçları ağarmış bir kadını parmağında yüksük, elinde iğne iplikle dikiş dikerken görüyoruz. Sonunda üzerinde “Benzersiz kadınlar benzersiz hikayeler” yazan renk renk desenli bir yorganı sırtına atıyor. Yorganın alt kısmında kocaman gözlerini bize dikmiş komik bir örümcek motifi çarpıyor gözüme.&nbsp;Yunan mitolojisinde, ölümlülere el işlerini öğreten baş tanrıça Athena, kendisiyle rekabet etmeye kalkışan bir ölümlü olan Arakhne’nin dokumasının güzelliği karşısında öylesine öfkeye kapılır ki Arakhne’yi örümceğe dönüştürür. Böylece Arakhne, durmaksızın ağ örmekle cezalandırılmış olur. İp eğirme, dokuma, örgü gibi uğraşların eski çağlardan beri kadınlarla bağdaştırıldığını gösterir bu.&nbsp;Uçan Süpürge’nin tanıtım filmi, burun kıvrılan el işlerine itibarını iade ediyor bence. Kadınların ilmek ata ata oluşturdukları kadınlık mirasına tatlı bir katkı.<img src="https://images.aposto.com/2025/5/4/1749137426352.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.75" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"> Rozsika Parker, The Subversive Stitch: Embroidery and the Making of the Feminine adlı kitabında Batı’da dikiş-nakış ile kadınlık arasındaki güçlü sembolik ilişkinin Rönesans’tan sonra yerleştiğini ileri sürüyor ve şöyle diyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“İşleme sanatı, kadınlara kadınlık idealini öğretmede ve bu ideale ulaştıklarını ispatlamada bir araç olmuştur.”&nbsp;</blockquote>Bu ideal, onları toplumsal cinsiyet rolleri konusunda hizaya sokmak demektir. Evcimen, uysal, itaatkar, durağan, kendi hâlinde, edilgen varlıklar olmaları beklenir onlardan. Dikiş ve nakışın sabırla yoğrulan doğası, onları sözde kendi doğalarına ilişkin özelliklere alıştırır. Dolayısıyla bunlarla uğraşmaları teşvik edilir. Kadınların seslerini duyurmak, kimliklerini ortaya koymak için iğne ipliği kullanacağı hiç akla gelmemiş olmalı.1830’larda İngiltere’de çocuk bakıcılığı yapan Elizabeth Parker, hayatına dair içini döktüğü kırmızı bir işlemeyle keten bir kumaşı bezer. Zayıflıklarını, günahlarını, işvereni tarafından maruz bırakıldığı kötü muameleyi kumaşa nakşeder Parker. Bu, kadınların ellerinde iğne ipliğin gürültüsüz bir başkaldırı aracına dönüştüğü sayısız örnekten sadece biri.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2025/5/4/1749138108911.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.48" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Elizabeth Parker'ın "günlüğü" günümüzde Londra’daki Victoria &amp; Albert Müzesi’nin arşivinde.Belki de bu yüzden, 19. yüzyılın sonunda Freud, dikiş-nakış işlerinin kadınları histeriye yatkın hâle getirdiğini buyurmuş. Neden mi? Kadınlar bu işleri yaparken hayallere daldıklarından... Zat-ı alileri kadınların gündüz düşlerine bile burnunu sokmuş. Kimilerinin bir kadın devrimi hayali kurmadığı ne malum?Nitekim aynı dönemde ve 20. yüzyılın başlarında İngiltere’de oy hakkı için mücadele eden süfrajetler, eylemlerindeki pankartlarda kullandıkları kumaşlar ve işlemelerle direnişin görsel sembollerini oluşturmuşlar. Hapse atılan süfrajetler, kumaş mendillerin üzerine başlarından geçenleri işlemiş; kadın mücadelesinin hafızasını tutmuş ve sonraki kuşaklara miras bırakmışlar böylece.<img src="https://images.aposto.com/2025/5/4/1749136548083.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.67" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">1986 yılında güvenlik güçleri tarafından öldürülen fotoğrafçı Rodrigo Rojas'ın annesi Veronica Negri, oğlunun anısına işlenmiş bir arpillera ile, Temmuz 2016.Şilili kadınlar, Augusto Pinochet’in 1973-1990 yılları arasındaki askerî dikta rejimi döneminde yaşanan ağır insan hakları ihlallerini, zorla kaybetmeleri ve işkenceleri arpilleras&nbsp;diye adlandırılan işlemelerle ifade etmişler. Kimi zaman kaybolan yakınlarının giysilerinden parçaları kullanarak dönemin karanlığına inat, rengarenk, capcanlı tasvirler yapmışlar. Rejimin sansürünü de bu sayede delmişler.Hafıza ve direniş nesnelerine dönüşen kumaşlar, aplikeler, nakışlar, danteller ve örgülerin upuzun, yekpare bir anlatı simgesine dönüştüğünü hayal ediyorum. Bir başına tığ işi yapan bir kadını, kolektif olarak kumaş işleyen kadınlara teyelleyen hikayeler var.<img src="https://images.aposto.com/2025/5/4/1749137216251.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="2.03" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">1 Mayıs’ta bir kumaş parçasını “Geçip tezgahın başına, sana kefen dokuruz ey sermaye!” cümlesiyle bezeyip pankarta dönüştüren kadınlardan 2017’de Donald Trump başkan seçilir seçilmez başlayan Women’s March protestolarında “O kadar öfkeliyim ki sırf bir şeyi 3000 kez bıçaklamak için bu kanaviçeyi yaptım” yazılı kasnağını elinde tutan eylemciye ve Ekrem İmamoğlu’nun yok yere tutuklanmasının ardından Twitter’daki örgü ve dikiş topluluğunda “Hak, Hukuk, Adalet” sloganıyla örgü ören kadınlara... Her birinin deneyimleri uçuca eklemek üzere attıkları her ilmek çok kıymetli.

Kadınları evcimenleştirip toplumsal cinsiyet rollerini pekiştirdiği varsayılan tığ işi, nakış, örgü gibi uğraşlar nasıl oldu da bir direniş aracına dönüştü? El işlerinin şaşırtıcı serüveninin peşine takılıyoruz.

El işlerinin şaşırtıcı serüveni: Dikiş nasıl bir direniş aracına dönüştü?

Babam, ergenlik yıllarımda giyim kuşamıma karışırdı. Göbeğim açıkta olmamalıydı. Memelerimi fazla belli edecek kadar dar kıyafetler giymemeliydim. Çünkü&nbsp;"Her şeyin bir adabı vardı." Bedenimi erkeklerin bakışlarından da tacizinden de korumak benim görevimdi. O yaşlardan getirdiğim öfkenin ateşini halen içimde taşıdığımdan olsa gerek, kadınların giydiklerinin kısıtlanmasıyla ilgili bir şey gördüğümde tepem atıyor.&nbsp;Cannes Film Festivali yönetimi, kırmızı halıda ve festivalin diğer alanlarında çıplaklığın yasaklandığını&nbsp;duyurdu geçen hafta. Hem de "edebe uygunluk" gerekçesiyle...&nbsp;Düşünsenize dünyaca ünlü bir film yıldızısınız, transparan bir elbise giyip kırmızı halıya geliyorsunuz, görevliler size dönüp&nbsp;“Edepli görünmediğiniz için içeri giremezsiniz”&nbsp;diyor. Sadece açık kıyafetler değil, hacimli ve uzun kuyruklu elbiseler de yasaklandı. Bu yasağın gerekçesi, bu tür elbiselerin diğer konukların hareket alanını kısıtlaması ve gösterimlerde oturma düzenini zorlaştırması olarak açıklandı.Kuralların absürtlüğü bir yana, nasıl uygulanacakları da ayrı bir mesele. Bir kadının giydiği kıyafetin dekoltesinin ya da transparanlığının "makbul" sınırları geçip geçmediğine kim karar verecek? İran’daki ahlak polisleri gibi dekolte polisi mi dikecekler kadınların başına? Veyahut da bir elbisenin kapladığı yeri metrekare hesabıyla mı belirleyecekler?<img src="https://images.aposto.com/2025/4/2/1747764588359.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.51" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Jennifer Lawrence, kırmızı tuvaletinin altına giydiği flip-flop terliklerle.Festivalin jüri üyelerinden Halle Berry, son dakikada duyurulan yeni kurallar yüzünden hacimli elbisesini değiştirmek zorunda kaldığını açıkladı. Berry’nin aksine kuralı tanımayanlar da oldu. Ünlü model Heidi Klum ve Çinli oyuncu Wan QianHui upuzun kuyruklu elbiseleriyle bu seneki festivalin isyankarlarındandı. Bella Hadid’in derin yırtmaçlı Saint Laurent elbisesi de “Alın size çıplaklık” der gibiydi.&nbsp;Böylesine büyük etkinliklerin kıyafet yönetmelikleri olması son derece doğal. Bunda bir gariplik yok. Ancak kadınların bu şekilde göz hapsine alınması Cannes gibi muhafazakarlığıyla bilinen bir festival için bile fazla kaçıyor. Kadınlar zaten çocukluklarından itibaren bedenlerinin izlendiğini, denetlendiğini ve yargılandığını bilerek büyüyorlar. Bunun kırmızı halıya kadar taşınması, dünyanın kadınlara bedenleri kadar değer biçtiğinin de bir göstergesi.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Üstelik milyon dolarlar da kazansa, oyunculuğuyla kendini kanıtlamış da olsa birilerinin çizdiği makbul sınırların dışına çıkmamaları bekleniyor kadınlardan. Bedenlerinin ne kadarını örtüp ne kadarını açacakları onlara dikte ediliyor.&nbsp;</li></ul>Peki diyelim bir erkek oyuncu festivale transparan gömlek giyerek katılmaya karar verdi. Memeleri göründüğü için ona da çıplak giremeyeceği söylenecek mi? Yoksa bu kurallar sadece kadın bedenini baskı altında tutmaya mı yarıyor?<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Cannes'ın yasakları ve başkaldıranları</h2>Cannes’ın cinsiyetçilik konusundaki sicili kabarık zaten. 2015’te düz ayakkabı giyen kadınların film gösterimlerine alınmamaları üzerine bir tartışma kopmuştu.&nbsp;Bir yıl sonra Julia Roberts, kırmızı halıda yalınayak poz vererek adı konmamış topuklu kuralına nanik yapmıştı. 2018’de Kristen Stewart, bir yığın fotoğrafçının önünde Christian Louboutin topuklularını çıkardığında kaç kadın "Oh be" demişti acaba? Stewart, daha sonra bir röportajında “Erkeklerden topuklu ayakkabı ve elbise giymelerini talep etmediğiniz gibi benden de böyle bir şey talep etmemelisiniz” sözleriyle başkaldırısını perçinlemişti.<img src="https://images.aposto.com/2025/4/2/1747763099555.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.34" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Michèle Morgan, 1946 Cannes Film Festivali'nde bikinisiyle. Cannes'ın tarihine şöyle bir baktığımızda benzer başkaldırıların festivalin geçmişinde de eksik olmadığını görüyoruz. Festivalin 1940'lara denk gelen ilk yıllarında, filmler arasında kendini denize atıp serinlemek isteyen davetliler bir sonraki seansa yetişme telaşından üstlerini değiştiremediklerinde, Michèle Morgan gibi yıldızların öncülüğünde bikini ve mayolar film salonlarının gözde aksesuarlarından biri hâline gelmişti.&nbsp;Şehrin belediye başkanı da davetlilerin biraz rahatlamaya hakkı olduğunu söyleyince kurallar esnemiş; festival komitesi kravatlı ve kravatsız gösterimleri ayırmaya karar vermişti. Ancak bu sefer de filmlerinin "kravatı hak etmeyecek kadar değersiz" görülmesine sinirlenen ekipler, Cannes tarihinde "kravat savaşları" olarak anılan dönemi başlatmışlardı.<img src="https://images.aposto.com/2025/4/2/1747764201266.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.01" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Madonna, 1991'de Jean-Paul Gaultier imzalı sütyeniyle.Pablo Picasso, smokin kuralını kıranların ilklerindendi. Sanatçı, 1953'te Henri-Georges Clouzot'nun Salaire de la Peur filminin galasına kadife takım elbisenin üstüne kuzu postundan bir kaban giyerek katılmıştı.1991'de Madonna'nın kural delicilik performansı ise onu katbekat aşmıştı.&nbsp;In Bed With Madonna'nın gösterimi için kırmızı halıya pembe ipek bir sabahlıkla çıkan Madonna, merdivenin tepesine ulaştığında sabahlığını çıkarıp Jean-Paul Gautier imzalı konik sütyeniyle kalarak Cannes tarihinin en unutulmaz anlarından birine imza atmıştı.<img src="https://images.aposto.com/2025/4/2/1747764933637.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.68" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Victoria Abril, 1997 Cannes Film Festivali'nde.Pedro Almodóvar'ın ilham kaynağı İspanyol oyuncu Victoria Abril de her zaman Cannes'ın kıyafet kurallarını delmenin yaratıcı ve kışkırtıcı yollarını bulanlardandı.Cannes’ın muhafazakar kuralları, Amerika’daki kürtaj kısıtlamaları ya da Türkiye’de toplumsal cinsiyet kavramını yasaklama hamleleri birbirinden ayrı değerlendirilemez bana kalırsa. Hepsi, gün geçtikçe bedenine, emeğine, hayatına daha çok sahip çıkan kadınlara karşı açılmış savaşın farklı cepheleri. Öte yandan, cephenin diğer tarafındaki kadınlar da savaşmayı bırakacak gibi görünmüyor.

Her hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.

Sinema ve müzik evreninden söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları.

Duende

Cannes Film Festivali’nin yeni kıyafet kurallarıyla kadınlara getirdiği kısıtlamalar ünlü olsun veya olmasın her kadına uzanan bir kontrol mekanizmasıyla karşı karşıya olduğumuzu hatırlatıyor. Öte yandan her zaman olduğu gibi yasakların olduğu yerde, yasakları delenler de eksik olmuyor. Cannes tarihinden kurallar ve kural tanımayanlar.

Seda Yılmaz

Lynne Segal ile bakım emeği üzerine: 'Hepimiz hayatımız boyunca bakıma bağımlıyız'