Dijital emekçi olmak

“Dijital emek” ve "dijital emekçi” kavramları süratle hayatımıza girerken bu kavramların, kamu ve hukuk dünyasında daha net tanımını yapmaya ihtiyacımız var.
Dijital emekçi olmak

25 Mart - Lexus - Pareto
Lexus ile birlikte

Yeni Lexus NX şimdi Türkiye’de

Lexus için yeni bir dönem başlıyor; özel bir geçmişin yeni varisi olan yeni Lexus NX hayatı N’lerde yaşamanız için şimdi Türkiye’de . Lexus’un geleceğini şekillendirirken markanın tasarımda gideceği yeni yönü ortaya koyan; dinamik,…

Daha fazlasını öğren →

Pareto

Pareto

İş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.

Son dönemde hayatımızın her alanında dijitale dair yeni terim ve kavramlarla tanışıyoruz. Toplumdaki geleneksel emekçi, işveren, tüketici sınıfları hızla dijital dönüşüme sürükleniyor. Gözlemlerimde bu şekilde hızla ortaya çıkan yeni dijital tanımların; farklı insanların zihninde farklı farklı anlamlar kazandığını fark ettim. Çünkü değişim o kadar hızlı ki yeni bir rol her işletmede, her profilde, her tecrübe seviyesinde farklı anlaşılır hale geldi. Dolayısıyla ben de yeni dijital sınıflar için gözlemlerimi paylaşmak ve bu farklı algı anlayışlara hazırlıklı olmak için farkındalık yaratmak istedim. Bu yazıda dijital emekçilere odaklanmak istiyorum.

Kim bu dijital emekçiler? 

Emek kavramı alın teri ve kas gücünden, zihin yorgunluğu ve parmak gücüne evrilmiş durumda…

30 yıl öncesine 3 Aralık 1992 gününe gidelim…

İngiliz programcı Neil Papworth 2,1 kilo ağırlığındaki Orbitel 901 model mobil telefonla “Merry Christmas” yazıp Vodafone direktörü Richard Jarvis’e gönderdiğinde, bu mesajın bir gün 150 bin dolar edeceğini hayal bile edemezdi. Tarihteki bu ilk kısa mesaj, NFT haline getirildikten sonra geçtiğimiz 27 Aralık 2021 günü, Paris Müzayede Evi’nde 150 bin dolar civarında dijital para karşılığı satıldı.

İşte, satırlardan ve kodlardan oluşan bu dijital varlıklarla birlikte artık “dijital emekçilerden” de söz etme zamanı geldi, hatta geçti bile…

Bu yıl itibarıyla dünyadaki mal ve hizmet üretiminin %70’inin dijitalleşmeden geçeceği varsayılıyor. Günlük 300 milyardan fazla e-posta, dünya üzerinde 4,2 milyar mobil kullanıcı, 500 bin günlük tweet ve 44 milyar terabaytlık bir veri havuzu.

Milyarlarca insan hem üretici hem de tüketici konumunda

Bu devasa üretiminin %40’ını makineler gerçekleştirse de insan eliyle üretilen “dijital emek” hala en büyük paydayı oluşturuyor. Sosyal medya kullanıcılarının ürettiği yazı, fotoğraf ve videolar da milyonlarca satır kod üreten yazılımcılar da bu rakamlara dahil. Bu klasik iktisatçıların kastettiği emekten çok farklı, çünkü gelişmelerin baş döndürücü hızı kuralları da kavramları da alt üst ediyor.

Aslında dijital emekçileri, 900 milyar dolarlık yazılım pazarında anlamlandırmak kolay. Fakat sosyal medyada Twitter’da, Facebook’ta, Ingstagram’da video, fotoğraf ya da içerikleri karın tokluğuna hatta bedava üretenler de var. Bu dijital emekçiler; aynı zamanda bu işin tüketicisi konumunda ve tüketici olarak bıraktıkları elektronik izler, “big data” başlığı altında bir değer ve tartışma oluşturuyor.

Makine öğrenmesi ve yapay zekâ da kavramları altüst ediyor ve yeni tartışmaları doğuruyor. Yapay zekaya sahip bir robotun yaptığı resmin telifi kime ait olacak? Bu resmin arkasındaki dijital emek, robota mı yoksa o robotun düşünmesini sağlayan yazılımcıya mı ait?

Peki ya açık kaynak kodlu yazılımlar? Ortak dijital emek ya da bu korporatif çalışma modeli ile dijital haklar nasıl barışacak? İnternet zaman içinde yeni bir ekonomiye vesile oldu, aracıları ortadan kaldırdı, üretimi geliştirdi, talebi değiştirdi ve yeni iş modelleri ile muazzam bir değişimi başlattı. Ancak ortada hala cevaplanması gereken birçok soru, çözülmesi gereken yeni sorunlar var.

Pandemi ile yeniden eski şekline dönmeyecek uzaktan çalışma modelleri doğdu. Dijital emekçilerin artık bir ofise ihtiyaçları yok. Üretmek için bir bilgisayar, internet ve elektrik bağlantısı yeterli. Değişimin ilk bakışta yaşanan olumlu yanları nedeniyle şimdilik kimseler sosyal güvence, sağlık korumaları, hukuki uzlaşmazlıklar, ödenmeyen haklar vb. orta - uzun vadeli riskleri önemsemiyor. Ancak arz talep dengesi istikrara kavuşunca bu konular da hızla gündeme gelecektir.

Şu sıralar çoğu dijital emekçinin rol modeli Bill Gates, Steve Jobs, Elon Musk gibi işe dijital emekçi olarak başlayan daha sonra girişimci olan ünlüler olsa da dijital emekçilerin önümüzdeki dönemde işlerinin kolay olmayacağını bu beklentileri için şanstan daha fazlasına ihtiyaç olduğunu söylemek yerinde olur.

Sözün özü, değişimin hızı ile süratle hayatımıza giren “dijital emek” ve "dijital emekçi” kavramlarının kamu ve hukuk dünyasında daha net tanımını yapmaya, emek dünyasının bu yeni kavramlarına dair tarafları, hakları ve çerçeveyi belirlemeye ihtiyaç var.

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

Pareto

Pareto

İş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.

NEREDE YAYIMLANDI?

ParetoPareto
∙

BÜLTEN SAYISI

⚠️ Kripto çağında savaş

Rusya ve Ukrayna arasındaki savaş siber güvenlik algısını nasıl değiştirdi? Kripto para piyasasının savaştaki rolü ne? Yaptırımlardan kaçınmak için alternatif bir platform olabilir mi?

25 Mar 2022

Lexus ile birlikte
Fotoğraf: Financial Times

YAZARLAR

Soner Canko

Soner Canko

İstanbul Üniversitesi, Siyasal Bilgiler Fakültesi mezunu olan Soner Canko, aynı üniversitenin İktisat Fakültesi’nden yüksek lisansını ve doktora derecelerini aldı. Kariyerine 1990 yılında başlayan Canko, bir çok yerli ve çok uluslu şirkette çalıştıktan sonra 2011-2020 yılları arasında Bankalararası Kart Merkezi’nin genel müdürlüğü yaptı. Bu göreviyle birlikte Türkiye kartlı ödemeler pazarına yeni teknoloji ve hizmetler sunmaya odaklanan Canko, Türkiye’de banka kartları, Chip&PIN ve temassız ödemelerin gelişimi çalışmalarına liderlik yaptı. Türkiye’nin mobil dijital cüzdanı BKM Express ve Türkiye’nin Ödeme Yöntemi TROY markalarının hayata geçmesini sağlayarak, ekonominin kayıt altına alınması ve nakitsiz topluma geçmesi amaçlı çalışmalarda bulundu. Nisan 2020'de BKM'deki görevinden ayrılan Soner Canko, kurucu olduğu SC Yönetim & Danışmanlık çatısı altında finans ve teknoloji şirketlerine danışmanlık hizmetleri vermektedir. Türkiye’de finansal teknoloji alanında yaptığı çalışmalarla da tanınan Dr. Canko, • FinTech İstanbul, • Blockchain Türkiye, • Siber Güvenlik Türkiye, • Girişimci Kurumlar Türkiye platformlarında kurucu olarak görev almıştır.

Pareto

Pareto

İş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.

İLGİLİ OKUMALAR

ParetoPareto
∙

HİKAYE

NVIDIA’da casusluk krizi: Çip devi ‘kilit adam’ riskinden kaçabilecek mi?

NVIDIA’nın kurucu CEO’su Jensen Huang’ın, Çin istihbaratıyla bağlantılı olduğu öne sürülen iş insanı Alice Huang ile ilişkisi hakkındaki inceleme sürerken şirket içinden bir yöneticiyle de evlilik dışı ilişki yaşadığı iddia edildi. Yönetim kurulunun Huang’ın geleceğini görüştüğüne ilişkin haberler, çip devinin kurucusuna bağımlılığını yeniden gündeme taşıdı.

Doğa Yurduneri

·

11 Kas 2026

NVIDIA’da casusluk krizi: Çip devi ‘kilit adam’ riskinden kaçabilecek mi?
ParetoPareto
∙

HİKAYE

Uludağ İçecek, Malatya yatırımını COP31’de paylaştı: Yeni tesiste ne hedefleniyor?

Uludağ İçecek, Malatya’da yıllık yaklaşık 140 milyon litre üretim kapasitesi ve 110’un üzerinde doğrudan istihdam hedefliyor. EBRD’nin finansman sağladığı yatırımda enerji ve su verimliliği öne çıkıyor.

11 Kas 2026

Uludağ İçecek, Malatya yatırımını COP31’de paylaştı: Yeni tesiste ne hedefleniyor?
ParetoPareto
∙

HİKAYE

Otomotivde 2026’nın özeti: Büyük beklentiler neden karşılık bulmuyor?

2026 başında yöneticiler, her yıl olduğu gibi yine “Geçen yıl iyi geçti ama seneye işimiz çok zor” demeçlerini verdiklerinde bu açıklamalar, pek ciddiye alınmamıştı. Kasım ayına gelindiğinde ise ne yazık ki o açıklamaların doğru olduğu ortaya çıktı. Ekim ayında satışlar %31 düşerken yılın ilk 10 ayında 160 bin daha az araç satıldı.

Ahmet Çelik

·

10 Kas 2026

Otomotivde 2026’nın özeti: Büyük beklentiler neden karşılık bulmuyor?
ParetoPareto
∙

HİKAYE

Etki Alanı #2 | Novak Djokovic: Başlangıç çizgisini eşitlemek

Bir insanın başarıya nasıl ulaştığını anlatan çok hikaye var. Peki ya sonra? Kazandığı parayı, şöhreti ve söz hakkını ne için kullanıyor? “Etki Alanı” yazı dizisinin ikinci yazısında Novak Djokovic var.

Zeynep Erdoğan

·

10 Kas 2026

Etki Alanı #2 | Novak Djokovic: Başlangıç çizgisini eşitlemek
ParetoPareto
∙

HİKAYE

COP31’de suyun hesabı: Koç Topluluğu’ndan 2040’a kadar tatlı su çekimini yüzde 85 azaltma hedefi

Koç Holding, Küresel İş Ortağı olduğu COP31 kapsamında düzenlediği “Kurumsal Eylemden Geniş Ölçekli Su Dayanıklılığına” başlıklı panelde su taahhüdünü duyurdu. 2025 baz yılına göre 2040’a kadar operasyonel tatlı su çekimini yüzde 85 azaltmayı hedefleyen Koç Holding, su kaynaklarının sürdürülebilirliği için öncü şirketleri biraraya getiren Water Resilience Coalition’a (WRC) katıldığını da açıkladı.

09 Kas 2026

COP31’de suyun hesabı: Koç Topluluğu’ndan 2040’a kadar tatlı su çekimini yüzde 85 azaltma hedefi