2024'te millî gelirin %9,3'ü depreme ayrılacak
Paretoİş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.
Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı internet sitesinde yayımlanan Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Yeniden İmar ve Gelişme Raporu'nda, iç talepteki keskin artışın depremin iktisadi faaliyet üzerindeki olumsuz etkisini sınırladığı ve bölgedeki toparlanmaya hızla katkı verdiği değerlendirildi.
Depremin faturası
6 Şubat depremlerinden etkilenen 11 ilde yapılan hasar tespit çalışmalarına dair şu bilgilere yer verildi verildi:
Toplam bina sayısı ve hasar durumu: 22 Ocak 2024 itibarıyla 2 milyon 258 bin 622 binadan 39 bin 361'i yıkılmış, 21 bin 191'i acil yıkılacak, 202 bin 571'i ağır hasarlı, 43 bin 344'ü orta hasarlı, 1 milyon 952 bin 155'i ise az hasarlı veya hasarsız olarak bildirildi.
Ekonomik etki: Depremin Türkiye ekonomisi üzerindeki toplam yükü yaklaşık 2 trilyon TL olarak tahmin edildi.- Bu büyüklüğün 2023 yılı millî gelirinin yaklaşık %9’una ulaşabileceği öngörüldü.
- İkinci ağırlıklı hasar kalemi kamu altyapısı ve hizmet binalarındaki yıkımlar oldu. Bu kalemin maliyet içindeki payı 242,5 milyar TL olarak tahmin edildi.
- Konut hariç özel kesim hasarı ise 222,4 milyar TL olarak hesaplandı. Bu kalemin içerisinde imalat sanayii, enerji, haberleşme, turizm, sağlık ve eğitim sektörleri ile küçük esnaf ve ibadethanelere ilişkin hasarlar yer aldı.
- Sigortacılık sektörü kayıpları ve esnafın gelir kayıpları ile makroekonomik etkiler dikkate alındığında, toplam fatura 2 trilyon TL'ye dayandı.
Unutmadan: TEPAV araştırmasına göre, 2023 yılında deprem bölgesinde toplam ihracat bir önceki yıla göre %13 oranında azaldı. En sert düşüşler %53 ile Osmaniye, %30 ile Adıyaman ve Kahramanmaraş’ta, %28 ile Hatay’da görüldü. Bölgesel ihracattaki düşüş, Türkiye’nin 2023 yılı ihracatının bir önceki yıla göre %1 ile sınırlı artmasında etkili oldu.
- Deprem sonrasında bölge dışına yüksek göç verilmesine rağmen deprem bölgesinde işsizlik rekor seviyede arttı. İşkur verilerine göre işsizlik ödeneğine başvuranlar, 2023 yılı Ocak-Kasım döneminde Hatay’da %83, Adıyaman’da %50, Kahramanmaraş’ta %46, Malatya’da ise %40 oranında arttı. Karşılaştırma yapabilmek adına, aynı dönemde Türkiye geneli başvuru oranında %4 düşüş kaydedildi.
Bütçe tarafında
2023: Bölgede kamu kurum ve kuruluşlarının acil yardım, iyileştirme ve yeniden inşa faaliyetlerini etkin yürütebilmesi için 2023 mali yılında Merkezi Yönetim Bütçesi'nden yaklaşık 761,7 milyar TL'lik ödenek ayrıldı. AFAD başta olmak üzere ilgili kamu kurumlarına 221 milyar TL kaynak, buna ilave olarak, deprem hasarlarının giderilmesi amacıyla 540 milyar TL tutarında ek bütçe tahsis edildi. Bütçe kalemleri arasında sağlanan tasarrufla 198 milyar TL ödenek depremin yol açtığı ihtiyaçların karşılanması için AFAD bütçesine aktarıldı.
- Böylece: 2023 yılında toplam 959,7 milyar TL kaynak deprem bölgesindeki çalışmalara tahsis edilmiş oldu. Bağış hesaplarıyla birlikte, bütün kamu kurumlarının 2023 yılında deprem harcamaları için tahsis ettiği kaynağın büyüklüğü 1 trilyon 139,7 milyar TL’ye ulaştı.
2024: 6 Eylül 2023 tarihinde yayımlanan Orta Vadeli Program'da (2024-2026) depremin yarattığı hasarın giderilmesine öncelik verileceği ve bölgenin yeniden yapılandırılmasına yönelik gerekli önlemlerin alınacağı vurgulandı. Depreme ilişkin harcamaları finanse etmek üzere 2024 yılı Merkezi Yönetim Bütçesinden 1 trilyon 28 milyar TL’nin üzerinde kaynak ayrıldı, bu bütçenin %9,3’üne tekabül ediyor. Bu tutarın
- 650 milyar TL afet konutları yapımı ve altyapı giderleri için,
- 165 milyar TL kamu kurumlarının hizmet binaları ve tesisleri için,
- 135 milyar TL deprem bölgesi yerinde dönüşüm kampanyası için,
- Geri kalan yaklaşık 78 milyar TL ise diğer illerdeki kentsel dönüşüm çalışmaları için tahsis edildi.
Afetlere karşı dirençliliğin artırılması ve deprem bölgesinin iyileştirilmesi, 1 Kasım 2023 tarihinde yayımlanan 2024-2028 dönemini kapsayan 12. Kalkınma Planı'nın da ana odaklarından biri oldu.
Bir adım geriden: Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in 15 Ocak 2024 tarihinde yapmış olduğu basın açıklamasında, depreme yönelik ihtiyaçlar için 2023 yıl sonunda harcama tutarının 950 milyar TL'ye, yani millî gelirin %3,7’si seviyesine ulaştığını açıkladı.
- Orta Vadeli Program'da deprem kaynaklı bütçe ödeneklerinde 2024 yılında deprem kaynaklı giderlerin millî gelire oranını %2,5, 2025 yılında %0,9 ve 2026 yılında ise %0,8 olarak hedeflendiği görülüyor. Deprem kaynaklı harcamalar 4 yıllık dönemde millî gelirin yaklaşık 8 puanına denk düşüyor.
Kaydet
Okuma listesine ekle
Paylaş
Paretoİş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.
İLGİLİ BAŞLIKLAR
NEREDE YAYIMLANDI?
2023 yılında depremin Türkiye ekonomisi üzerindeki toplam yükü yaklaşık 2 trilyon TL olarak tahmin edildi. Bu büyüklüğün millî gelirin yaklaşık %9’una ulaşabileceği öngörüldü.
08 Şub 2024
YAZARLAR
Pareto
İş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.
İLGİLİ OKUMALAR
Avrupa’dan Japonya’ya birçok ülke, artan güvenlik kaygılarıyla birlikte savunma bütçelerini büyütüyor; bu harcamaların teknoloji, istihdam ve sanayi üzerinden ekonomiye de ivme kazandırması bekleniyor. Peki silahlanma, durgun ekonomiler için gerçekten bir büyüme motoruna dönüşebilir mi?
Giriş seviye pozisyonlarda işe alımlar, dünya genelinde hızla yavaşlıyor. Genç işsizliğindeki bu artış, özellikle beyaz yakalı işlerde büyük oranda yapay zekaya atfediliyor. Fakat yakın tarihli araştırmalar, yeni mezunların yaşadığı istihdam sıkıntısının asıl sorumlusunun uzaktan çalışma olabileceğine işaret ediyor.
Çin merkezli markaların peş peşe Türkiye pazarına girişi ve önemli bir satış başarısı elde etmesi, Türkiye’deki yöneticileri biraz rahatsız etmişti. Bunun üzerine Türk lobisinin de yönlendirmeleriyle vergiler, ithalat düzenlemeleri ve servis şartları üzerinden bu markaların önüne ciddi bir duvar örüldü. Ağustos ayına ilişkin pazar verileri ise bu “Çin işkencesi”nin sonuç verdiğini ortaya koydu.
Shein, Londra ve New York’taki halka arz girişimlerinin başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından bu hafta nihayet Hong Kong borsasında halka açıldı. Birkaç yıl önce hızlı modanın yükselen yıldızı olarak görülen şirket, yatırımcıların karşısına zirve döneminden çok daha farklı bir tabloyla çıktı. Analistlere göre bu tablo, şirketi 100 milyar dolar değerlemeye taşıyan ekonomik koşulların artık ortadan kalktığını da kanıtladı.
Bir çalışanı değerli kılan yalnızca görev tanımında yazanları yerine getirmesi değil; aksaklıkları fark etmesi, sahiplenmesi ve çözümün parçası olmak istemesi de aynı zamanda. Çalışma arkadaşını, müşterisini, itibarını ve geleceğini dert edinen çalışanlar kurumları ileri taşıyor. Ancak dert edinmek yalnızca kişinin tercihi değil; bu çalışanlar sorgulama, fikir belirtme ve sorumluluk alma alanı buldukları ölçüde kurumun gelişimine gerçek bir katkı sunabiliyorlar.
