2024'te millî gelirin %9,3'ü depreme ayrılacak

Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı internet sitesinde yayımlanan Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Yeniden İmar ve Gelişme Raporu'nda, iç talepteki keskin artışın depremin iktisadi faaliyet üzerindeki olumsuz etkisini sınırladığı ve bölgedeki toparlanmaya hızla katkı verdiği değerlendirildi.  

Depremin faturası

6 Şubat depremlerinden etkilenen 11 ilde yapılan hasar tespit çalışmalarına dair şu bilgilere yer verildi verildi:

Toplam bina sayısı ve hasar durumu: 22 Ocak 2024 itibarıyla 2 milyon 258 bin 622 binadan 39 bin 361'i yıkılmış, 21 bin 191'i acil yıkılacak, 202 bin 571'i ağır hasarlı, 43 bin 344'ü orta hasarlı, 1 milyon 952 bin 155'i ise az hasarlı veya hasarsız olarak bildirildi.

Ekonomik etki: Depremin Türkiye ekonomisi üzerindeki toplam yükü yaklaşık 2 trilyon TL olarak tahmin edildi.

• Bu büyüklüğün 2023 yılı millî gelirinin yaklaşık %9’una ulaşabileceği öngörüldü.

Hasar kalemleri: Konut hasarı %54,9 oranında büyük bir payla en önemli bileşeni oluşturdu. Parasal değeri 1 trilyon 73 milyar TL olarak hesaplandı.

• İkinci ağırlıklı hasar kalemi kamu altyapısı ve hizmet binalarındaki yıkımlar oldu. Bu kalemin maliyet içindeki payı 242,5 milyar TL olarak tahmin edildi.
• Konut hariç özel kesim hasarı ise 222,4 milyar TL olarak hesaplandı. Bu kalemin içerisinde imalat sanayii, enerji, haberleşme, turizm, sağlık ve eğitim sektörleri ile küçük esnaf ve ibadethanelere ilişkin hasarlar yer aldı.
• Sigortacılık sektörü kayıpları ve esnafın gelir kayıpları ile makroekonomik etkiler dikkate alındığında, toplam fatura 2 trilyon TL'ye dayandı.

Unutmadan: TEPAV araştırmasına göre, 2023 yılında deprem bölgesinde toplam ihracat bir önceki yıla göre %13 oranında azaldı. En sert düşüşler %53 ile Osmaniye, %30 ile Adıyaman ve Kahramanmaraş’ta, %28 ile Hatay’da görüldü. Bölgesel ihracattaki düşüş, Türkiye’nin 2023 yılı ihracatının bir önceki yıla göre %1 ile sınırlı artmasında etkili oldu.

• Deprem sonrasında bölge dışına yüksek göç verilmesine rağmen deprem bölgesinde işsizlik rekor seviyede arttı. İşkur verilerine göre işsizlik ödeneğine başvuranlar, 2023 yılı Ocak-Kasım döneminde Hatay’da %83, Adıyaman’da %50, Kahramanmaraş’ta %46, Malatya’da ise %40 oranında arttı. Karşılaştırma yapabilmek adına, aynı dönemde Türkiye geneli başvuru oranında %4 düşüş kaydedildi.

Bütçe tarafında

2023: Bölgede kamu kurum ve kuruluşlarının acil yardım, iyileştirme ve yeniden inşa faaliyetlerini etkin yürütebilmesi için 2023 mali yılında Merkezi Yönetim Bütçesi'nden yaklaşık 761,7 milyar TL'lik ödenek ayrıldı. AFAD başta olmak üzere ilgili kamu kurumlarına 221 milyar TL kaynak, buna ilave olarak, deprem hasarlarının giderilmesi amacıyla 540 milyar TL tutarında ek bütçe tahsis edildi. Bütçe kalemleri arasında sağlanan tasarrufla 198 milyar TL ödenek depremin yol açtığı ihtiyaçların karşılanması için AFAD bütçesine aktarıldı.

• Böylece: 2023 yılında toplam 959,7 milyar TL kaynak deprem bölgesindeki çalışmalara tahsis edilmiş oldu. Bağış hesaplarıyla birlikte, bütün kamu kurumlarının 2023 yılında deprem harcamaları için tahsis ettiği kaynağın büyüklüğü 1 trilyon 139,7 milyar TL’ye ulaştı.