ABD yasaklarken Çin ucuzlatıyor: İnsanlar evlerinde insansı robot istiyor mu?

QuandoHer salı ve cuma girişimcilik ve teknoloji ekosistemlerinden öne çıkan gelişmeler, paradigma değişimleri, inovasyon trendleri ve dijital dönüşüm e-posta kutunda.
İnsan suretinde üretilen makineler, binlerce yıldır farklı şekillerde mitolojik öykülere ve bilimkurgu romanlarına konu oluyor. Fakat insanlık, yalnızca son birkaç yıldır bu makineleri günlük hayatın içine dahil olabilecek tüketici ürünlerine dönüştürmeye yaklaştı. Güncel olarak dünya genelinde 50’nin üzerinde şirket, insansı robot geliştiriyor.
Son 10 yılda emisyonları azaltma hedefleri doğrultusunda artırılan elektrikli araç yatırımları, batarya, motor ve sensör teknolojilerinin de büyük bir hızda gelişmesine neden oldu. Bu donanımları kontrol edecek yapay zeka sistemleri de son beş yılda daha önce hiç olmadığı kadar yetenekli hâle geldi. Bu gelişmeler, Çin’deki ucuz hammadde ve işgücüyle birleşince neredeyse premium dizüstü bilgisayar fiyatına insansı robotlar piyasaya sürülmeye başlandı.
Yıllardır temel varsayım, bu denli gelişmiş bir robotik cihazın erişilebilir fiyatlara piyasaya sürüldüğünde geniş bir tüketici talebiyle karşılaşacağı yönündeydi. Fakat insansı robotlar, giderek daha gelişmiş ve uygun fiyatlı hâle geldikçe kritik bir soru da gündeme geldi: Bedava dağıtılacak olsa bile evimizde gerçekten bir insansı robot istiyor muyuz?
Geniş açı: Bu tartışma, ABD’de yakın zamanda getirilen bir yasağın ardından yeniden gündeme geldi. Donald Trump hükümeti, Temmuz ayı sonunda ulusal güvenliğe ilişkin “kabul edilemez riskler” barındırdığı gerekçesiyle insansı robotların ülkeye ithal edilmesini yasakladı. Federal İletişim Komisyonu (FCC), gerekçesinde Çin’de üretilen gelişmiş robotik cihazların Amerikan vatandaşlarını gözetlemek için kullanılabileceğine işaret etti.
- Kurum ayrıca, veri merkezlerinde ve güneş panellerinde kullanılan güç invertörlerinin ithalatına da yasak getirdi.
Birkaç gün sonra FCC, yasağın tam olarak hangi ürünleri kapsadığını açıklayan bir belge paylaştı. Dokümana göre otonom olarak hareket edebilen, sensörlerle donatılmış, bir ağa bağlanabilen ve şarj istasyonuyla birlikte toplam hacmi 2 kilogramın üzerinde olan tüm robotik sistemlerin ABD'ye ithalatı yasaklandı.
Anlamı: Karar, robot süpürgeler ile çim biçme, ulaşım ve havuz temizleme gibi spesifik görevleri üstlenmek üzere geliştirilen endüstriyel robotları da kapsıyordu. Analistler, robot süpürge yasağından Roomba, Roborock ve Xiaomi gibi popüler markaların tamamının etkileneceğine dikkat çekti.
- Pazarda lider olan bu markalar, ürünlerini Çin, Vietnam, Malezya ve Endonezya gibi ülkelerde üretiyor.
Fiyatlar ucuzluyor
Diğer yandan ABD’deki insansı robot yasağı, Çin üretimi insansı robotların fiyatlarının tüketici elektroniği seviyesine inmeye başladığı bir dönemde geliyor. Örneğin Çin merkezli Noetix'in ev içi etkileşim ve eğlence için geliştirdiği Bumi robotu, yaklaşık 1.400 dolardan satışa sunulurken Unitree'nin daha gelişmiş R1 robotu, 4.900 dolarlık bir fiyat etiketiyle piyasaya sürülüyor.
Benzer şekilde: Unitree, daha gelişmiş özelliklerle gelen G1’ı 13.500 dolardan satışa sunarken EngineAI’ın PM01 robotunun 12 bin dolarlık bir fiyat etiketi olduğu görülüyor.

Çok daha gelişmiş bir insansı robot olan ve ev içi kullanımda çok daha işlevsel olan 1X NEO ise 20 bin dolarlık bir fiyat etiketiyle tüketiciye sunuluyor.
Karşılaştırma: ABD’de MacBook Pro 2000 dolardan, Huawei’in premium katlanabilir akıllı telefonu Mate XT Ultimate 3.500 dolardan, ortalama bir ikinci el araç ise 25 bin dolardan satışa sunuluyor. Dolayısıyla insansı robotların fiyatlarının ortalama bir ikinci el otomobilden üst segment bir bilgisayar ya da telefona doğru inmeye başladığı görülüyor.
Analistler, ilerleyen yıllarda insansı robotların çok daha yetenekli ve uygun fiyatlı hâle gelmesini bekliyor.
Öte yandan: En uygun fiyatlı insansı robotların yetenekleri ile bilimkurgu anlatılarında tasvir edilen ev robotunun yetenekleri arasında hâlâ devasa bir uçurum mevcut. Uygun fiyatlı versiyonlar, şimdilik ağırlıklı olarak eğlence, model eğitimi ve geliştirici kullanımına yönelik.
Uluslararası Robotik Federasyonu, ev tipi insansı robotların gerçekten kullanışlı hâle gelmesinin en az 20 yıl alacağını öngörüyor.
Örneğin: Tangible Robotics tarafından geliştirilen Eggie, ceket asma, yatak toplama ve tezgah silme gibi görevleri üstlenebilirken NEO, bitki sulama, içecek hazırlama ve bulaşıkları kaldırma gibi işleri yapabiliyor. Ancak bu görevlerin büyük bir bölümünü hâlâ robotu uzaktan kontrol eden bir insan yerine getiriyor. 1X CEO'su Bernt Børnich de kendi evindeki NEO'nun otonom hareketler ve insan müdahalesinin bir karışımıyla kontrol edildiğini söylüyor.
Evdeki yaşamı dönüştürmek için tasarlandığı ifade edilen NEO, “dünyanın ilk son tüketicinin kullanımına hazır insansı robotu” olarak nitelendiriliyor. 168 santimetre boyundaki ve 30 kilogram ağırlığındaki 20 bin dolarlık robot, çamaşır katlama ve bulaşıkları makineye yerleştirme gibi gündelik ev işlerini otomatik hâle getirmeyi hedefliyor. Fakat zorlu görevlerde bir 1X çalışanı, bir sanal gerçeklik gözlüğü kullanarak robotu uzaktan kontrol ediyor.

Neden önemli? Görev sırasında operatör, robotun evin içinde aldığı her aksiyonu görebiliyor ve bu kontrol süreci gelecekte robota güç veren yapay zeka modeli için bir eğitim verisi olarak kullanılıyor. Dolayısıyla robotun erken kullanıcıları, yalnızca ürünü satın almıyor; aynı zamanda ürünün eğitim ortamı hâline de geliyor.
Söz konusu insansı robotlar olunca modelleri gerçek dünya verisiyle eğitmek oldukça kritik. Zira ev, insansı robotlara fabrikadan çok daha zor bir ortam sunuyor. Fabrika, yapılandırılmış bir ortam olduğu için insansı robotlar, orada hep aynı nesneler, aynı rotalar ve aynı görevlerler karşılaşıyor. Evde ise çocuk oyuncağından yerdeki çamaşıra, farklı kapı kollarından evcil hayvanlara kadar pek çok değişken nedeniyle sürekli güncellenen bir fiziksel ortam bulunuyor.
Bu nedenle ev içi kullanım için geliştirilen insansı robotlarda şirketlerin en büyük darboğazı, eğitim için gerçek dünya verisi toplamak oluyor. Bu veriler, 1X gibi insansı robotları gerçek ortamlarda çalıştırarak toplanabiliyor olsa da kullanıcıların yaşamlarına dair birçok özel ayrıntı da içeriyor. Bu durum, gizlilik konusunda ciddi bir endişe yaratıyor.
Araştırmalar ne diyor?
Yakın tarihli araştırmalar, insansı robotların geniş ölçekte benimsenmesinin önündeki en büyük engelin yüksek fiyatlar olmadığını kanıtlıyor. Danışmanlık firması Altman Solon tarafından 1000’in üzerinde ABD’li tüketiciyle geçen yıl yapılan bir anket, tüketicilerin %65'inin gelişmiş bir ev robotuna sahip olmakla ilgilendiğini gösteriyor.
Buna karşılık: Katılımcıların %25'i, fiyatı ne olursa olsun bir insansı robot almak istemeyeceğini söylüyor. Fiyat spesifik hâle getirildiğinde ise tablo daha da ilginç bir hâl alıyor. Katılımcıların %69'u, gelişmiş bir ev robotuna 5000 doların üzerinde ödeme yapmak istemediğini belirtirken hâlihazırda robotlarla ilgilenen ve teknoloji konusunda bilgili olan tüketicilerin ortalama fiyat beklentisinin 1000-5000 dolar aralığında olduğu görülüyor.
Katılımcıların %37’si satın almayı, %24’ü ise abonelik ya da kiralama benzeri bir modeli tercih edeceğini söylerken %50’ye yakını, insan boyutlarında gelişmiş bir robotun evinde bulunmasının ne kadar güvenli olduğu konusunda endişeli olduğuna işaret ediyor. Bu endişelerin en büyük kaynağının ise kötüye kullanım, mahremiyet ihlali ve arıza riski olduğu görülüyor.
Çalışma, fiyat ulaşılabilir olduğunda ABD’li tüketicilerin çoğunun ev robotu fikrine prensipte açık olduğunu ortaya koysa da her dört kullanıcıdan biri, bedava denebilecek kadar ucuzlasa bile bir insansı robot satın almayacağını söylüyor.
Benzer şekilde: Washington Üniversitesi’nden robotik profesörü Maya Cakmak’ın ABD ve Birleşik Krallık’tan 76 kişiyle yaptığı görüşmelere dayanarak hazırladığı bir çalışma, katılımcılardan evlerinde insansı robotların çeşitli görevleri üstlendiğini hayal etmelerini istiyor. Toplanan görüşlere göre katılımcılar, çamaşır katlamak gibi düşük riskli görevlerde robot kullanımına oldukça açıkken merdivenden yukarı kucakta taşınmak gibi fiziksel güven gerektiren görevlerde insansı robotları çok sert biçimde reddediyor.
Ayrıca robotun düşmesi, bozulması ya da sıcak ve keskin nesneleri kullanması kadar kameralarının bulut sunucularına veri göndermesi ve uzaktan hack'lenmesi riskine yönelik de yaygın bir endişe olduğu görülüyor.
Katılımcıların çoğu evde insansı robot olmasını kabul edilebilir bulsa ve kendi evinde bir insansı robotla rahat hissedeceğini söylese de aynı kişilerden belirli görevler için insansı robotlar ve özel amaçlı robotlar arasında seçim yapmaları istendiğinde çoğu, insansı robotlar yerine, küçük ve özel amaçlı robotları tercih ediyor.
Güvenlik, mahremiyet endişesi ve rahatlık, bu tercihin temel gerekçeleri arasında gösteriliyor.
Bu nedenle Cakmak, insansı robotları “kabul edilebilir” bulmakla insanların gerçekten evlerinde bir insansı robot istemesi veya bunun için para harcamasının aynı şey olmadığına dikkat çekiyor.
Bununla birlikte: Technology in Society dergisinde Nisan ayında yayımlanan ve Çin’de 1373 kişiyle yapılan başka bir çalışmaya göre ev robotlarının benimsenmesinde ilk eşik, robotun güvenilir ve kullanımı kolay olması oluyor. Başka bir deyişle insansı ev robotlarının geniş ölçekte benimsenmesi için görevlerini tutarlı biçimde yerine getirmesi, hata yapmaması ve kullanıcıdan fazla teknik bilgi ya da çaba istememesi gerekiyor.
Bu temel koşullar sağlandıktan sonra robotun kullanıcının alışkanlıklarına ve ihtiyaçlarına uyum sağlayabilmesi, zaman kazandırması veya ev işlerinin maliyetini azaltması gibi kişisel ve ekonomik faydalar satın alma isteğini artırıyor ve kabulü güçlendiriyor. Buna karşılık robotun evin içinde sürekli dolaşması, çevresini kamera ve sensörlerle izlemesi ya da kullanıcı hakkında veri toplaması, cihazın özel alana fazla müdahil olduğu hissini yaratıyor ve kabulü azaltıyor.
Çalışma, evin insanların teknolojiyle etkileşime girdiği sıradan bir ortamdan ziyade, mahremiyet beklentisinin yüksek olduğu kişisel bir alan olduğunu ve bu nedenle ev ortamında robotik sistemlere ilişkin beklentilerin farklılaştığını vurguluyor.
Journal of Retailing and Consumer Services’da geçen yıl yayımlanan ve yine Çin’de yürütülen başka bir çalışma da algılanan fayda ve güvenin tüketicilerin robot kullanma isteğini artırdığını, mahremiyet endişelerinin ise bu isteği azalttığını ortaya koyuyor. Ayrıca robotun insanı andıran antropomorfik özelliklere sahip olmasının da kabul üzerinde etkili olduğu görülüyor. İnsan benzeri görünüm ve davranışlar, robotla etkileşimi daha doğal ve anlaşılır hâle getirirken fazla insansı tasarımlar, bazı kullanıcılarda rahatsızlık ve güvensizlik hissi yaratıyor.
Dolayısıyla ev robotlarının benimsenmesinde yalnızca ne kadar iyi iş yaptıkları değil, evin içinde nasıl algılandıkları ve kullanıcıyla nasıl bir ilişki kurdukları da belirleyici oluyor.
Dahası: Robotlara odaklanan siber güvenlik şirketi Alias Robotics'ten Víctor Mayoral-Vilches'in Unitree G1 üzerinde yaptığı bir güvenlik incelemesi, insansı robotların yaratabileceği mahremiyet risklerini somut bir biçimde ortaya koyuyor. Robotun çalışırken mikrofonundan aldığı sesleri, kameralarından elde ettiği görüntüleri, bulunduğu ortamı anlamasına yarayan mekansal verileri ve kendi çalışma durumuna ilişkin bilgileri dış sunuculara aktardığını tespit eden araştırma, robotun veri iletişimini korumak için kullandığı kriptografik yöntemlerde de güvenlik zaafiyetleri olduğuna işaret ediyor.
Çalışma, henüz hakem değerlendirmesinden geçmemiş bir ön araştırma olduğu için bulguları kesinleşmiş sonuçlardan ziyade, potansiyel risklere işaret eden sonuçlar olarak değerlendirmek gerekiyor.
Hangi güven eşikleri kritik?
Tüm bu bulgular, insansı robotların geniş ölçekte benimsenmesinde tek ölçütün fiyat olmadığını ortaya koyuyor. İnsansı robotların, tüketici kabulü için temelde üç güven eşiğini aşması gerekiyor.
1. Fiziksel güven: Pek çok kullanıcı, insansı robotların kendisine, ailesine, yakınlarına ya da evdeki diğer canlılara zarar vermesinden endişe ediyor. Zira ChatGPT hata yaptığında yanlış bir cümle üretirken ya da bir bilgisayar hack’lendiğinde dosyalar kaybedilirken fiziksel bir ev robotu kontrolden çıktığında motorların kontrolü söz konusu oluyor. Bu da kafası karışan bir robotun bardak kırabileceği, su dökebileceği ve hatta fiziksel olarak birine zarar verebileceği anlamına geliyor.
2. Mahremiyet: Kullanıcıların çoğu, insansı robotların uzaktan hack’lenmesi ve kamera ve mikrofonları aracılığıyla topladığı verileri bir bulut sunucusuna göndermesi riskinden endişe duyuyor. Bu nedenle ev robotlarının geniş ölçekte evlere girebilmesi için verileri yerel olarak işleyecek ve buna rağmen görevleri kusursuz bir şekilde yerine getirecek kadar gelişmesi gerekiyor.
Geçmişte robotik sistemlerin ciddi mahremiyet ihlallerine yol açtığı pek çok vaka bulunuyor. iRobot’un robot süpürgesinin karıştığı veri sızıntısı, bu ihlallerin en popülerleri arasında yer alıyor.
iRobot’un geliştirme aşamasındaki Roomba j7 robot süpürgesi, 2020 yılında yapay zeka ve makine öğrenimini geliştirmek için ev içinden veri toplarken kullanıcısının tuvaletteki mahrem fotoğraflarını kaydetmişti. Cihaz, normal bir tüketici modeli değildi. Test kullanıcıları, görüntü ve veri kaydı yapıldığını biliyor ve buna onay veriyordu.
Fakat görüntüler, model eğitimi için etiketlenmek üzere Scale AI'a gönderilmiş ve Scale AI çalışanlarının, görüntüleri Facebook ve Discord gibi sosyal medya platformlarına sızdırdığı ortaya çıkmıştı.
3. Otonomi: Kullanıcıların birçoğu, ev robotlarının gündelik görevleri hiç insan müdahalesi gerektirmeden yapmasını istiyor. Fakat robotun kullanıcıdan izin almadan neler yapabileceği ya da kullanıcı uyurken evin içinde kendi başına yürüyen bir makine bulunmasına yönelik endişeler de tüketici kabulü için kritik bir güven eşiği oluşturuyor.
Perspektif: Akıllı telefon, dizüstü bilgisayar ve sanal gerçeklik gözlüğü gibi standart tüketici ürünlerinde tüketici kabulü önündeki en büyük bariyer fiyatken insansı robotlar söz konusu olduğunda fiyat düşse de pek çok bariyer önemini koruyor. Bu cihazların mahrem bir fiziksel alana kabul edilecek olması, birçok güven eşiğinin aşılmasını gerektiriyor. İnsansı robotların yalnızca evi görüp duyan değil, çevresiyle fiziksel olarak etkileşime girebilen ve ağa bağlanabilen cihazlar olması, güvenlik ve mahremiyet konusundaki olası risklerin sonuçlarını da büyütüyor.
Uzmanlar, insansı robotların kitleselleşmesini belirleyecek asıl eşiğin, bir gün herkesin onları satın alabilecek olması değil, yeterince insanın bu robotlara evine almak isteyecek kadar güvenmesi olacağına işaret ediyor.
Editörün önerisi: Çin’de insansı robot pazarı büyüyor: Gerçekten talep var mı? | Quando, Doğa Yurduneri










