Allbirds vakası: AI balonu tam olarak nerede şişiyor?

Bir teknoloji tutkunu, 2010’lu yılların sonlarında Silikon Vadisi’nde herhangi bir ofisi ziyaret etse muhtemelen en azından bir çift Allbirds ayakkabı görürdü. Çevre dostu bu ayakkabılar, o dönemlerde kurumsal kültürün önemli simgelerinden biriydi. Yalnızca bir ay önce niş bir ayakkabı üreticisi olan bu marka, Nisan ayı ortasında direksiyonu yapay zeka sektörüne kırarak kısa bir süreliğine yatırımcılarını zengin etti. 

İsmini “NewBird AI” olarak değiştireceğini açıklayan şirket, adını açıklamadığı bir yatırımcıdan 50 milyon dolar yatırım aldığını, bu finansmanı yeni yapay zeka çipleri satın almak için harcayacağını ve bu altyapıyı henüz adını açıklamadığı şirketlere kiralayacağını duyurdu. Şirketin bilinmezliklerle dolu yeni iş modeli birçok kişinin aklına aynı sorunun gelmesine neden oldu: Yapay zeka balonu düşünülenden farklı bir yerde mi şişiyor? 

Ayrıntılar: Yaklaşık 11 yıl önce kurulan ABD merkezli Allbirds, Mart ayı sonlarında ayakkabı markasını ve markanın tüm fikrî mülkiyet haklarını 39 milyon dolara marka yönetim şirketi American Exchange Group’a sattığını açıkladı. Satış bedeli, şirketin zirve yaptığı dönemde ulaştığı 4 milyar dolarlık piyasa değerinin %1’inden daha azdı. 

Bu gelişmeden yalnızca iki hafta sonra şirket, “NewBird AI” adıyla faaliyet gösterecek bir yapay zeka ve bulut bilişim hizmetleri şirketine dönüşeceğini duyurdu. Şirket, ilk etapta yüksek performanslı ve düşük gecikme süreli yapay zeka çipleri satın alacağını ve daha sonra uzun vadeli kiralama anlaşmaları yaptığı şirketlere bu altyapıya erişim imkanı sağlayacağını dile getirdi. 

• Bu sayede yapay zeka sektöründeki artan bilgi işlem gücü talebini karşılayacağını vurgulayan şirket, yazılım geliştiricilerin ve araştırma laboratuvarlarının yapay zeka modellerini eğitmek ve çalıştırmak için gereken kaynakları sağlamakta zorlandıklarının da altını çizdi. 

Profil: Allbirds, 2015 yılında 119 bin dolarlık bir başlangıç finansmanıyla eski futbolcu Tim Brown ve biyoteknoloji mühendisi Joey Zwillinger tarafından kuruldu. Kurumsal kimliğini sürdürülebilirlik ve rahatlık üzerine kuran ayakkabı markası, plastik ve petrol ürünleri yerine doğal malzemelerle ayakkabı üretmeyi hedefliyordu. Ürünlerinde merinos yünü ve hint yağı kullanan şirket, 2016’da ilk ayakkabısını piyasaya sürdü ve ayakkabılarını minimalist giyim kategorisi altında pazarladı. 

2010’ların sonlarına doğru Allbirds ayakkabıları, ABD’deki büyük teknoloji şirketlerinin çalışanları arasında oldukça popüler hâle geldi. Ürünlerini Barack Obama ve Leonardo DiCaprio da giydiğinde marka geniş çapta ses getirdi. 

Halka arz: Takip eden yıllarda şirket, iddialı bir yayılma stratejisi benimsedi ve ürünlerini küresel pazara yaymak için ABD’nin yanı sıra İngiltere, Çin ve Yeni Zelanda’nın da aralarında bulunduğu pek çok ülkede onlarca mağaza açtı. Aynı zamanda şirket yönetimi, amiral gemisi ürünün yeni versiyonlarını tanıtan gösterişli televizyon reklamları yayımlatmak için milyonlarca dolar harcadı. 

3 Kasım 2021’de hisselerini borsada listeleyerek halka açılan şirket, hisse başına 15 dolardan halka arz edildi. Kısa bir süre içinde Allbirds’ün piyasa değeri, 4 milyar dolara kadar yükseldi. Fakat trendlerin değişmesi, rakiplerin devreye girmesi ve müşteri edinme maliyetlerinin artması, şirketin yükseliş ivmesini durdurdu. Kısa bir süre içinde Allbirds’ün satışları geriledi ve şirketin yönetici kadrosu 2024 sonunda ciddi bir dönüşüm geçirdi. 

Gerileme: 8 Nisan 2024’te Allbirds, hisseleri 30 günden uzun süre boyunca 1 doların altında işlem gördüğü için Nasdaq borsasından uyarı aldı. Piyasa değerinin %99’unu kaybeden şirketin satış hacmi, geçen yıl 2022’ye göre %50, bir önceki yıla göre ise %20 düşüş gösterdi. 2025’te satışlar 152 milyon dolara gerilerken şirket, 77 milyon dolar net zarar bildirdi. 

• Allbirds ayrıca, halka arzından bu yana hiçbir yılı kârla kapatmayı başaramadı. 

Yeniden markalaşma duyurusundan bir gün önce şirketin piyasa değeri 20,8 milyon dolardı, hisseleri ise 2,49 dolardan işlem görüyordu. Marka ayrıca, fiziksel mağazalarının çoğunu kapatmıştı. 

Dönüm noktası: Minimalist tasarımları, sürdürülebilirlik odağı, Silikon Vadisi’ndeki popülaritesi ve ESG (çevresel, sosyal ve yönetişim) ilkeleriyle olan ilişkisi üzerinden tanınan Allbirds’ün iş modeli, web sitesi ve fiziksel mağazaları aracılığıyla doğrudan tüketiciye satışa dayanıyordu. Analistlere göre temel iş modeli sıkıntıya giren şirket için yapay zeka, cazip bir "anlatı sıfırlama" fırsatı sundu. 

Heyecan kısa sürdü

Allbirds, “NewBird AI” olarak yeniden markalaşacağını duyurduktan sonra yatırımcılarda kısa süreli bir heyecan yarattı. Açıklamanın hemen ardından şirket, kurumsal bir yatırımcıdan 50 milyon dolar yatırım aldığını açıkladı. Yatırım anlaşmasına ilişkin işlemlerin yılın ikinci çeyreğinde tamamlanacağı belirtilirken yeni finansmanın yapay zeka çipleri satın almak için kullanılacağı vurgulandı. 

Şirket ayrıca, yapay zeka altyapısı kiralama operasyonunun büyük miktarda enerjiye dayalı olması nedeniyle hissedarlarından “kamu yararına çalışan kuruluş” statüsünü kaldırmalarını ve şirket tüzüğünden çevreyi korumakla ilgili maddeleri çıkarmalarını istedi. 

Ek olarak: Duyuru, “BIRD” koduyla işlem gören Allbirds hisselerinin kısa bir süreliğine %800’ün üzerinde değer kazanmasına ve günü %582 değer artışıyla kapatmasına yol açtı. Duyurudan bir gün önce yaklaşık 2,5 dolardan işlem gören hisselerin değeri, 24 saatte 17 dolara çıktı. 

Ancak ilk heyecan geçtikten sonra hisseler, %30-35 oranında değer kaybetti ve nihayetinde duyurudan önceki seviyenin dört kat yukarısına yerleşti. Zira NewBird AI, yatırımcısının adını açıklamadığı gibi müşteri portföyü, iş ortakları, tedarik takvimi ve donanımına ilişkin herhangi bir ayrıntı da paylaşmamıştı. Yatırımcıların değerlendirebileceği tek şey, bir basın bülteni ve yeni şirket adıydı. 

Üstelik dış giyim sektörünün deneyimli isimlerinden biri olan Allbirds CEO’su Joe Vernachio’nun da yapay zeka alanında hiçbir deneyimi yoktu. Bunun yanı sıra sürdürülebilirlik odağıyla yola çıkan şirket, teknoloji sektörünün en enerji yoğun alanlarından birine giriyordu.

Dahası: NewBird AI, yapay zeka çipleri satın almak ve bunları uzun vadeli sözleşmeler aracılığıyla teknoloji şirketlerine kiralamak için 50 milyon dolarlık bir sermayeyle yola çıkıyor. Güncel olarak bir NVIDIA H100 çip 25 bin-40 bin dolardan, bir NVIDIA B200 çip 30 bin-70 bin dolardan, 8 çipten oluşan bir H100 sunucu ise 200 bin-320 bin dolardan satışa sunuluyor. Dolayısıyla 50 milyon dolarlık bir finansmanla ancak birkaç yüz adet yapay zeka çipi alınabiliyor. 

Bu nedenle uzmanlar, bu tutarın trilyonlarca dolar yatırım yapılan yapay zeka sektörü için “devede kulak” kaldığına işaret ediyor. 

Karşılaştırma: Yapay zeka odaklı bulut bilişim hizmetleri sunan CoreWeave’in, 2025 yılındaki ilk halka arzında 1,5 milyar dolar finansman topladığı biliniyor. OpenAI’ın da Mart ayında kapattığı son yatırım turunda 122 milyar dolar finansman topladığı ifade ediliyor. 

Analistler, NewBird AI’daki strateji eksikliğinin piyasadaki heyecanın kısa sürmesine yol açtığını söylüyor. Yeniden yapılanmaya ilişkin hissedar oylamasının ise 18 Mayıs’ta hayata geçirilmesi bekleniyor. 

AI balonu tam olarak nerede şişiyor?

Diğer yandan Allbirds, OpenAI’ın 2022’de ChatGPT’yi piyasaya sürmesinden bu yana Wall Street’te büyük bir heyecan yaratan yapay zekadan yararlanmak isteyen son şirket oldu. Tarih boyunca temel iş modeliyle ilgili sıkıntı yaşayan şirketlerin yeniden yükselişe geçmek için dönemin popüler sektörüne yöneldiği pek çok vaka yaşandı. 

Bir adım geriden: Yapay zekadan önce kripto patlaması sırasında da birçok şirket, hisselerine yönelik ilgiyi canlandırmak için blokzincire yönelmişti. Long Island Iced Tea Corp ve GameStop, bu şirketlerden bazılarıydı. Hiçbiri, direksiyonu kırmasına rağmen piyasada uzun vadeli başarı elde edemedi. 

Yapay zeka patlaması da benzer bir etki yaratarak CoreWeave’in de aralarında bulunduğu pek çok şirketin pivot etmesine neden oldu. Bu şirketlerin tümü, piyasadaki yapay zeka heyecanından faydalanmak istiyordu. 

• S&P 500 endeksi, teknoloji şirketlerinin hisselerindeki yükselişle birlikte yakın zamanda rekor seviyeye ulaştı. Üstelik endekse henüz toplam değerlemesi 1,2 trilyon dolar seviyesinde olan OpenAI ve Anthropic dahil edilmedi. Yakın zamanda halka arz edilmesi beklenen iki şirketin, endekste ciddi bir yükselişe neden olacağı tahmin ediliyor.  

Perspektif: Uzmanlar, tüm bu tablonun yapay zeka balonunun gerçekte nerede şişirildiğini ortaya koyduğuna işaret ediyor. NVIDIA, Microsoft, Google, Amazon ve Oracle gibi ana akım şirketler, döngüsel yapay zeka yatırımları üzerinden bir balon yaratmakla eleştirilse de esasında gerçek bir talepten gerçek gelir elde ediyor. Bu şirketler, sermaye harcamaları yapıyor, veri merkezleri kuruyor ve müşterilerle sözleşmeler imzalıyor. 

• Yalnızca Oracle’ın, yüz milyarlarca dolarlık sipariş aldığı biliniyor. Fakat tüm bu siparişler, belgelenmiş taahhütlerle destekleniyor. 

Analistlere göre yapay zeka balonu, esasında bir alt katmanda, özel girişimlerin faaliyet gösterdiği piyasada şişiyor. Bu piyasada adında “AI” ifadesi bulunan binlerce şirkete, herhangi bir altyapıya sahip olmadan yapay zeka pazarının bir kısmında faaliyet gösterecekleri vaadi üzerinden değer biçiliyor. Tüm bu vaade dayalı değerlemeler, balonu şişirirken ani patlamalara neden olarak yatırımcıları hayal kırıklığına da uğratabiliyor. 

Uzmanlar, yapay zeka etrafındaki heyecan sürdüğü sürece Allbirds örneğinin son olmayacağına işaret ediyor. Çok daha fazla yeniden markalaşma, pivot duyurusu, bu duyuruların ardından gelen %500'lük değer artışı ve ertesi sabah yaşanacak %30’luk düşüş görüleceğini vurgulayan analistler, yapay zeka balonunun gerçek olduğunu, yalnızca manşetlerin işaret ettiği yerde olmadığını söylüyor. 

• Editörün önerisi: AI yatırımlarının döngüsel yapısı: OpenAI iflas etseydi ne olurdu? | Quando, Doğa Yurduneri