Avrupa Birliği, esnek ekonomide işçi haklarını güçlendiriyor

Avrupa Birliği (AB) düzenleyicileri, Uber ve Deliveroo gibi araç paylaşım ve teslimat şirketlerini işçilerin istihdam koşullarını iyileştirmeye teşvik edecek bir kural setinde anlaştı. Anlaşma, Brüksel'de Türkçeye esnek ekonomi olarak geçen gig economy çalışanları için koşulların iyileştirilmesi konusunda yıllardır süren tartışmaların ardından geldi. Buna göre, platformların beş kriterden en az ikisini karşılaması gerekiyor. Kriterler, "bir şirket bir işçinin çalışma saatlerini ve ücretini belirliyorsa o kişinin bir çalışan olarak muamele görmesi gerektiği" gibi başlıkları kapsıyor. Yeni kurallar, üye ülkeler ve Avrupa Parlamentosu tarafından onaylanmasının ardından AB Resmî Gazetesi'nde yayımlanarak yürürlüğe girecek.

• Perspektif: Esnek ekonomi; tam zamanlı ve daimi çalışanlar yerine bağımsız ve serbest çalışanların tercih edildiği, geçici ve yarı zamanlı pozisyonlara dayanan bir işgücü piyasasına işaret ediyor. İnisiyatif ve bağımsızlığa sahip çalışanların iş güvenceleri ya yok ya da yok denecek kadar az, birçok işveren bu çalışma modeli ile sağlık sigortası veya ücretli izin gibi yan haklardan tasarruf ediyor.

Detaylar: Kural setinde yer alan maddelerle, işçilerin yanlış sınıflandırılma durumları ortadan kaldırılacak ve serbest çalışanların tam zamanlı çalışan olarak yeniden sınıflandırılması kolaylaştırılacak. Bir dijital platformun işveren olup olmadığı kontrol kriterleri listesiyle belirlenecek.

Çalışanların ücretine üst sınır getirmek, elektronik araçlar da dahil olmak üzere performans denetlenmesi, görevlerin dağıtımı veya tahsisi üzerinde kontrol, çalışma koşulları üzerinde kontrol ve çalışma saatlerinin seçimine ilişkin kısıtlamalar, işlerini düzenleme özgürlüklerine ilişkin kısıtlamalar ile görünüşleri veya davranışlarına ilişkin kurallar kriterler listesinde yer alacak.

Kriterlerden en az ikisinin karşılanması hâlinde bu kişiler yasal olarak serbest çalışan yerine "platform çalışanı" olarak kabul edilecek. Hukuki süreçlerde herhangi bir istihdam ilişkisinin bulunmadığını kanıtlamak, dijital platformun yükümlülüğünde olacak.

Dijital platformların karar alma süreçlerinde algoritma kullanımı azaltılacak. Bir çalışanın hesabının askıya alınması veya işten çıkarılması gibi konularda insan gözetimi gerekecek.

Ne dediler? AB'nin istihdam ve sosyal haklardan sorumlu Komisyon Üyesi Nicolas Schmit, Çarşamba günü yaptığı açıklamada anlaşmayı "tarihî bir başarı" olarak nitelendirdi:

"Üzerinde mutabık kaldığımız yeni kurallar platform iş modelinin esnekliğinden ödün vermeden, şoförler ve sürücüler gibi platform çalışanlarının hak ettikleri sosyal hakları ve çalışma koşullarını elde etmelerini sağlıyor."

Diğer taraftan: Avrupa Komisyonu, düzenlemelerin bu şirketlerin hizmet fiyatlarını %40 oranında artıracağını tahmin ediyor. Uber ve sektördeki diğer şirketler; müşterilerin daha yüksek fiyatların yanı sıra daha düşük hizmet kalitesiyle karşılaşabileceği, hatta daha küçük şehirlerdeki hizmetlerin durdurulmak zorunda kalınabileceği uyarısında bulundu. Çevrimiçi platformlar, çalışanlarının çalışma yeri ve çalışma saatlerini yönetebilmeleri nedeniyle sunulan esnekliği sevdiğini söyledi. 

• Değerlendirme: Bolt ve Uber gibi şirketleri temsil eden araç çağırma platformları birliği Move EU, "Avrupa Parlamentosu ve Konsey Başkanlığı yıl sonuna kadar bir anlaşma yapma telaşıyla, araç çağırma sürücülerinin defalarca istediklerini söyledikleri şeyin aksine, gerçekten serbest meslek sahibi yüz binlerce sürücüyü istihdam statüsüne zorlamak istiyor" açıklamasında bulundu. 
• Dahası: Move EU Başkanı Aurélien Pozzana, "Üye devletlerin şimdi metne bakması ve AB genelinde önemli bir yasal belirsizlik yaratması çok muhtemel olan geçici bir anlaşmayı onaylamak isteyip istemediklerine karar vermesi gerekecek" diye ekledi.