Çevrimiçi eğitim ve gözetim kapitalizmi

Covid-19 pandemisinin tüm dünyayı etkisi altına almasının bir sonucu olarak hükümetler, kurumların kapanmasına karşın eğitimin devamlılığını sağlamak amacıyla olabildiğince hızlı bir şekilde çevrimiçi eğitim sistemini benimsediler. Ancak çarşamba günü yayımlanan bir rapora göre bu dönüşüm, çevrimiçi eğitim gören pek çok öğrenciyi büyük bir tehditle karşı karşıya bırakmış gibi duruyor. 

Kâr amacı gütmeyen bir örgüt olan Human Rights Watch’un (HRW) ABD, Birleşik Krallık, Hindistan ve Çin dahil olmak üzere 49 farklı ülkede toplam 164 çevrimiçi eğitim platformu üzerinde yaptığı analizlere göre milyonlarca çocuğun veri gizliliğinin tehlike altında olması son derece olası gözüküyor. Söz konusu raporda, incelenen platformların %89’unun çoğu zaman ebeveynlerin haberi ya da herhangi bir bilgisi olmadan öğrencilerin çevrimiçi alışkanlıklarını ve kullanımlarını aktif olarak izlediği veya izleyebildiği aktarılıyor.

Peki, çocukların gizli kalması gereken verilerinin bu platformlar tarafından ‘gizli’ bir şekilde takip edilmesi ne anlama geliyor ve olası sonuçları neler?

Uzaktan eğitimin bedeli

Bahsi geçen platformların çocukların pandemi süresince çevrimiçi bir şekilde öğrenmeye devam etmesine yardımcı olmak amacıyla hükümetler tarafından onaylandığını belirten HRW; raporunda bu çevrimiçi ortamların, çocukların kendileri, aileleri ve hatta arkadaşlarının kimlik bilgilerine kadar takip edebildiğini ifade ediyor. Buna ek olarak platformların, öğrencilerin nerede bulundukları, derste ne öğrendikleri ve ne tür cihazlar kullandıkları gibi bilgileri topladığı ve bütün bunları öğrencilere hedefli reklamlar sunmak için kullanabildiği kaydediliyor. Başka bir deyişle öğrenciler, hükümet tarafından dayatılan ‘bedava’ uzaktan eğitimin karşılığını, kişisel verilerinin izinsiz bir şekilde ihlal edilmesiyle ödüyor.

Gözetim kapitalizminin etkileri

Öte yandan HRW, içlerinde çoğumuzun aşina olduğu Zoom, Microsoft Teams ve Cisco Webex’in bulunduğu bu platformların, çocukların kullanımına sunulmak üzere tasarlanmadığının da altını çiziyor. Buna göre bu çevrimiçi hizmetlerin hepsinde, Meta ve Google gibi veri toplama sebebiyle pek çok kez soruşturmaya tabi tutulan dev teknoloji şirketlerine veri gönderen izleyiciler bulunuyor. Yakın tarihli benzer bir örnekte Twitter, geçtiğimiz günlerde hedefli reklamcılık amacıyla kullanıcılarının telefon numaraları ve e-posta adresleri gibi bilgileri izlediği gerekçesiyle 150 milyon dolarlık bir para cezasına çarptırılmıştı ki bu da veri toplamanın son derece aldatıcı ve ciddi bir suç olduğu ve bir yaptırımı olması gerektiği gerçeğini örnekliyor.

Bu rapor, aslında gözetim kapitalizminin son yıllarda ne kadar sorunlu ve tehlikeli bir hale geldiğinin bir hatırlatıcısı olarak da dikkat çekiyor. Ne amaçla olursa olsun; kişilerin bilgilerinin haberleri dahilinde olmadan toplanması ve çıkarları için kullanılmak üzere teknoloji şirketlerine satılması, kişisel veri gizliliği ihlalinin geldiği uç noktayı gösteriyor. Her ne kadar verilerimizin şirketlerce bireysel olarak dikkatimizi çekecek reklamların bizlere özel olarak hedeflenmesi için kullanılması görece zararsız gibi dursa da, verilerimizin ileride daha ciddi bir konuda bize karşı kullanılabileceği ihtimalinin olduğunu bilmek durumun vahametine ışık tutuyor.

Eğitim teknolojilerinin altın çağı

Pandemi ile birlikte öğrenilen şeylerden birisi de, hiç şüphesiz ki bazı işlerin sürdürülmesi için fiziksel ortamların bir zorunluluk olmadığı gerçeği. Covid-19 salgının patlak vermesiyle dünya genelinde gerek iş gerekse eğitim kuruluşlarının aktivitelerini uzaktan ve çevrimiçi bir şekilde gerçekleştirmesi, aslında böyle bir dünyanın da var olabileceğini ortaya koymuş bulunuyor. Hal böyle olunca da eğitim teknolojilerinin (edtech) son iki yıldır ‘altın çağını’ yaşadığını söylemek pek de yanlış olmayacaktır. Eğitim ve öğretimi geliştirmeyi amaçlayan tüm bilişim teknolojileri ve eğitim uygulamalarının mahsulü diyebileceğimiz edtech; sunduğu pek çok artının yanında, yukarıda bahsettiğimiz gibi bazı veri gizliliği ve kişi mahremiyetinin ihlali tehditlerini de beraberinde getiriyor. 

Yüz yüze eğitime geri dönülmüş olmasına rağmen edtech sektörünün aldığı yatırımlarla giderek genişlemesi ise henüz bu yolun çok başında olduğumuzu gösteriyor. Uzmanlar edtech’in artık bir ana akım haline geldiğini ifade ederken; 2020 ve 2021 yılındaki iki yıllık edtech yatırımının, 2014 ve 2019 yılları arasındaki edtech yatırımlarının toplam miktarına eşit olduğu belirtiliyor. Ancak edtech’in hayatımızdaki yerinin büyümesi, acilen sıkı önlemler alınmaması halinde daha fazla öğrencinin kişisel verisinin düzenli gözlem altında olacağı, depolanacağı ve ticari amaçlarla satılacağı anlamına geliyor.