Çin neden durgunlaşıyor?

Catherine Tai ve Renee Luo

Çin'in ekonomik faaliyeti boğan sıfır-COVID önlemlerini gevşetmesinin üzerinden tam bir yıl geçti, ancak ülke henüz politika yapıcıların ve uzmanların beklediği toparlanmayı yaşayamadı. Bunun yerine, geçen yılın ekonomik göstergeleri cesaret kırıcı bir tablo çizdi.

Devasa gayrimenkul geliştiricisi Evergrande'nin 2021'deki çöküşünün etkileri henüz sona ermiş değil ve sektör, hükümetin Guangzhou ve Şangay gibi şehirlerde satın alma kısıtlamalarını gevşetmesine rağmen zorlanmaya devam ediyor. Çin'in mali sağlığı da yerel yönetim borçlarının çığ gibi büyümesi nedeniyle zarar gördü ve Moody's'in Aralık ayında ülkenin kredi notu görünümünü düşürmesine neden oldu. Çin tüketici fiyat endeksi de 2023'ün son çeyreğinde düşmeye devam ederek iç talep yetersizliğine işaret etti.

Yüksek genç işsizliği, kamu hizmetlerindeki kesintiler ve kamu çalışanlarının maaşlarının azaltılması gibi endişeler bu sorunları daha da derinleştiriyor. Ancak en kötüsü, özel sektörün güveni aşınarak Çin'in yatırım çekme ve ekonomik büyümeyi sürdürme kabiliyetini tehdit ediyor.

Bu zorluklar, Çin'in sıkı bir şekilde sansürlenen ve regüle edilen enformasyon ortamında bile kamuoyunda endişe yaratıyor ve giderek daha hararetli tartışmaların yaşanmasına yol açıyor. Üst düzey Çinli liderlerden defalarca destek açıklamaları yapılmasına rağmen, özel sektörün politika yapıcılara olan güvenini kaybettiğine dair işaretler artıyor. Hükümet teşvik tedbirlerini uygulamaya koymuş olsa da, iç istikrar ve okullardan özel sektöre kadar tüm kurumlarda güçlü bir Komünist Parti varlığının sağlanması gibi resmî politika hedeflerine odaklanmaya da devam ediyor.

Cheung Kong Graduate School of Business tarafından ülke genelinde özel firmalarla yapılan bir anketin, iş ortamı ve kâr elde etme kabiliyetleri konusunda yaygın bir karamsarlık ortaya koyması da şaşırtıcı değil. İş dünyası liderleri, resmî açıklamaları boş retorik olarak görmekle birlikte, son zamanlarda yüksek profilli girişimcilerin tutuklanmalarını ve finans, teknoloji, özel ders ve emlak sektörleri üzerindeki acımasız baskıları unutmuş değiller.

Bu güven kaybı, şu anda dünya genelinde en kötü performans gösteren borsalar arasında yer alan Çin borsasına da yansımış durumda. Çin'in doğrudan yabancı yatırım dengesi ise çeyrek yüzyıldır ilk kez negatife döndü ve bu da sermayenin ülkeyi terk ettiğine işaret ediyor.

Hükümet kaynaklarına göre özel sektör istihdam olanaklarının %80'inden fazlasını oluşturduğundan ve inovasyonda kritik bir rol oynadığından, genç işsizlik oranı yeni bir felaket habercisi. Yeni mezunların iş bulma konusundaki başarısızlıkları giderek artıyor. Pekin Üniversitesi'nden Zhang Dandan ülkede genç işsizlik oranının %46,5'e kadar çıkabileceğini tahmin ediyor. Bu rakam tartışmalı olsa da işsizliğin, Ulusal İstatistik Bürosu'nun (NBS) açıklamayı durdurmasından önce Haziran 2023'te %21,3 olarak duyurulan resmî orandan daha yüksek olduğuna kesin gözüyle bakılıyor.

NBS geçen ay genç istihdam verilerini raporlamaya yeniden başlarken, %14,9 olarak açıkladığı genç işsizlik oranına 16-24 yaş arası öğrencileri dahil etmedi. Diğer uluslararası hesaplamalarda bu grubun dahil ediliyor oluşu, standart uygulamalardan bir sapma olduğuna işaret etse de metodolojideki değişiklik kamuoyuna açıklanmadı. Bu tür bir şeffaflık eksikliği kamu güvenini daha da sarstı ve ekonomi yönetimine olan güveni azalttı.

Yerel yönetimler de artan borçları ve emlak krizi nedeniyle halkın güvenini kaybediyor. Wuhan'da yaşlılar, sağlık sigortası yardımlarının azaltılmasını protesto ediyor; Guangzhou ve Dalian'da ise bölge sakinleri kısa bir süre önce yerel yetkililerin toplu COVID-19 testlerini ödemek için kamu sağlık sigortası fonlarına el attığını öğrendi.

Çin'in mali sıkıntıları, bir zamanlar ekonomik açıdan günah sayılan kamu hizmeti pozisyonlarına kadar uzandı. 2023 yılında, yıllık ikramiyelerde yapılan önemli kesintilerin ardından bu nedenle ülke çapında yaşanan hayal kırıklığı arttı. Aslında Çinli memurlar sadece maaş kesintileriyle baş etmek zorunda kalmadı, aynı zamanda daha önce aldıkları ikramiyeleri de iade etmeleri gerekti.

Tüm bu endişe verici göstergelere ek olarak, ekonomide devlet liderliğinde ve daha az üretken bir modele doğru gözle görülür bir kayma da yaşanıyor. Peterson Uluslararası Ekonomi Enstitüsü araştırmacılarına göre, Çin'in borsaya kayıtlı en büyük 100 şirketi arasında kamu şirketlerinin payı 2023'ün ilk yarısında %57'den %61'e yükselirken, özel şirketlerin payı %40'ın altına düştü. Ayrıca, 2021 yılında en büyük 41 emlak firmasından 27'si (yıllık geliri en az 100 milyar CN¥ (664 milyon USD) olanlar) özel teşebbüs iken, 2023 yılında mevcut 16 lider firmadan sadece üçü özel sektöre ait.

İş dünyası güveninin yeniden tesis edilmesi Çin'in artan mali ve ekonomik sorunlarının çözümü için hayati önem taşıyor. Sadece on yıl önce, Çin'in kalkınma yörüngesine ilişkin küresel iyimserlik, liberalleştirici, piyasa odaklı ekonomik reformların ışıklarıyla dolup taşıyordu. Ancak özel işletmelerin Çin'de kısa sürede gelişebileceği umudu paramparça oldu. Özel sektörün yenilik yapması, yatırım çekmesi ve genç işçiler için istihdam yaratması giderek zorlaştı. Geçmişin canlı havasını yeniden canlandırmak için reform yanlısı ekonomistleri ve teknokratları kucaklamaya istekli ve son yıllarda büyümenin temelini oluşturan girişimcileri desteklemeye hevesli bir hükümet gerekiyor.

Merkezî hükümet ekonomiyi canlandırmak için mücadele ederken, farklı bir yaklaşıma ihtiyaç olduğu açık. Bu da retoriğin ötesine geçmek ve muhalif görüşlerini ifade ettikleri için gözaltına alınan girişimcileri serbest bırakmak, ekonomi politikası önerileri konusunda çeşitli uzmanlara danışmak ve günlük yaşamda "Xi Jinping Düşüncesi" gibi ideolojik etkileri azaltmak anlamına geliyor.

Bu tür önlemler, mevcut rejimin ideoloji odaklı liderliğine ters düşebilir. Ancak özel sektörü destekleyecek ve yatırımcılar ile girişimciler arasında güveni canlandıracak anlamlı bir politika ve zihniyet değişikliği yapılmadığı takdirde, Çin uzun bir ekonomik düşük performans ve durgunluk dönemiyle karşı karşıya kalacaktır.

Catherine Tai, Center for International Private Enterprise'da Asya Direktör Yardımcısı olarak görev yapmaktadır. Renee Luo, Center for International Private Enterprise'da araştırma asistanıdır.

© Project Syndicate 1995-2024