Davos: Altı çizili tarihler

World Economic Forum (WEF, Dünya Ekonomik Forumu), bir mühendis ve ekonomist olan Prof. Klaus Schwab tarafından 1971 yılında, İsviçre Federal Hükümeti'nin gözetimi altında paydaş kapitalizmini teşvik etmek amacıyla, kâr amacı gütmeyen bir vakıf olarak kuruldu. Merkezi İsviçre'nin Cenevre kentinde bulunan vakfın yıllık toplantı için Davos'u seçmesinin nedeni, İsviçre ve Alman kültürlerinde dağlarla temsil edilen "gündelik hayattan kaçış" düşüncesi oldu. Son elli yılda Davos; Berlin Duvarı'nın yıkılışı, globalleşmenin yükselişi, Covid-19 veya iklim değişikliği gibi, dünya tarihinin en önemli olaylarını ele aldı.

Çıkış noktası: Forum'un temellerini ortaya çıkaran "paydaş kapitalizmi", kısa vadeli finansal kazançlara odaklanmak yerine uzun vadeli sürdürülebilirlik ve toplumsal faydayı ön planda tutuyor. Prof. Schwab da kuruluş aşamasında şirketlerin toplumsal sorumluluklarına vurgu yapmıştı: "Şirketlerin sadece kâr elde etmeleri yeterli değildir; aynı zamanda çeşitli paydaşlarına, yani çalışanlara, müşterilere, topluma ve çevreye karşı sorumlulukları da olmalıdır" diyordu.

• Öte yandan: Bu yaklaşım, işletmeleri sıkı düzenlemelere mecbur bırakması ve rekabeti zayıflatması gibi eleştiriler de almıştı.

Tarihin en önemli Davos zirvelerine göz atalım.

1971

Ocak 1971'de o zamanki adıyla European Management Forum (EMS, Avrupa Yönetim Sempozyumu), 31 ülkeden 450 kişilik katılımla ilk kez beyin fırtınası için Davos'ta biraraya geldi. Katılımcılar arasında Avrupa'daki çeşitli şirketlerin yöneticileri, Avrupa Komisyonu üyeleri ve ABD üniversitelerinden önde gelen akademisyenler vardı. Prof. Schwab'ın bu projedeki ilk iş ortağı Hilde Stoll'du. Çift ilk zirveden kısa süre sonra evlendi. İş yaparken daha geniş bir toplumsal bilince ihtiyaç duyulduğunu fark eden Hilde, 1998 yılında WEF'in kardeş kuruluşu olan The Schwab Foundation for Social Entrepreneurship'i (Schwab Sosyal Girişimcilik Vakfı) kurdu.

1973

Üçüncü Davos Zirvesi'ne iki gelişme damga vurdu. Bunlardan ilki, İtalyan sanayici Aurelio Peccei'nin küresel ekonomik büyümenin sürdürülebilirliğini sorgulayarak sansasyon yaratan kitabı Büyümenin Sınırları üzerine yaptığı konuşmaydı. 

İkinci olarak, katılımcılar Schwab'ın paydaş kapitalizmi kavramını temel alan bir etik kurallar taslağı hazırlama girişiminde bulunarak The Davos Manifesto'yu (Davos Manifestosu) oluşturdu. 

1976

Beşinci yılında Forum, United Nations Industrial Development Organization (UNIDO, BM Sınai Kalkınma Örgütü) ile birlikte, gelişmekte olan ekonomilerin Davos katılımcılarına yatırım projeleri sunmasını teşvik eden bir program başlattı, 26 ülke bu girişimden faydalandı.

• Zirve ayrıca bu yıl, ABD'li tüketici hakları aktivisti ve çevreci Ralph Nader'i konuşmacı olarak davet ederek sivil toplumun katılımını güçlendirdi.

• 1973 Arap-İsrail Savaşı ve ardından gelen petrol ambargosundan sonra Batı'nın Arap ülkeleriyle ilişkileri oldukça gergin bir hâl almıştı. Forum, Ekim ayında önde gelen Arap ve Avrupa kurumlarıyla birlikte İsviçre'nin Montrö kentinde ilk Arab-European Business Cooperation Symposium'u (Arap-Avrupa İş Dünyası İşbirliği Sempozyumu) düzenledi.

1979

Schwab, dönemin devlet başkanı Deng Xiaoping'in erken dönem ekonomik reformlarını büyük bir ilgiyle takip etti ve 1979 yılında Çin Halk Cumhuriyeti'nden bir heyet ilk kez Davos'a katıldı.

• Aynı yıl Prof. Schwab, Chairman of the Chinese Academy of Social Sciences (Çin Sosyal Bilimler Akademisi) Başkanı'nın daveti üzerine Çin'i ziyaret eden 20 Avrupalı CEO'dan oluşan bir forum heyetine liderlik etti. Bu, WEF ile Çin arasında uzun süre devam edecek bir ilişkinin başlangıcıydı. Her yıl düzenlenen China Business Summit (Çin İş Zirvesi) ve Çin'de 2007'den beri düzenlenen Summer Davos (Yaz Davos'u) bu sayede başladı. 

1987

EMS, küresel üyelik kavramı ve faaliyetlerinde ön planda olan ekonomi politikasını daha iyi yansıttığı gerekçesiyle adını World Economic Forum olarak değiştirdi.

Batı Almanya Dışişleri Bakanı Hans-Dietrich Genscher, Batı'nın yaklaşımını değiştirmesi ve Sovyetler Birliği'ne ulaşması için güçlü bir çağrıda bulundu. 

"Eğer bugün Batı-Doğu ilişkilerinde 40 yıllık çatışmanın ardından bir dönüm noktasına ulaşma fırsatı varsa, Batı'nın sırf Sovyetler Birliği'ne ilişkin olarak her zaman en kötü senaryoyu varsayan genel zihniyetin üstesinden gelemediği için bu fırsatı kaçırması tarihî bir hata olacaktır."

Bazı tarihçiler bu konuşmayı Soğuk Savaş'ın sonunun ve Sovyetler Birliği'nin Batı ile daha yakın ilişkiler kurma çabasının önemli bir işareti olarak görüyor. Genscher'in Davos'a gelişi, yeni reformların sonuçlarını açıklayan Devlet Dış Ekonomik Komisyonu Birinci Başkan Yardımcısı Ivan Ivanov başkanlığındaki Sovyetler Birliği'nden Davos'a gelen ilk resmî heyetin ziyaretiyle aynı zamana denk geldi.

1988

Yunanistan ve Türkiye arasındaki gergin ilişki, 1988'de neredeyse savaşa dönüşüyordu. Davos'ta Türkiye Başbakanı Turgut Özal ve Yunanistan Başbakanı Andreas Papandreu arasında yapılan kişisel görüşmeler çatışmayı önleyecek kadar güven tesis etti. 1986'da Davos'taki ilk karşılaşmalarının ardından iki lider, Schwab'ın Atina ve Ankara'ya yaptığı birçok hazırlık ziyaretinin ardından Davos'a geri döndü. Davos 1988'de, ilişkileri normalleştirmeyi amaçlayan Davos Deklarasyonu'nu müzakere ettiler ve imzaladılar. 

• Özal daha sonra Schwab'a, 1986 yılında Davos'ta Papandreou ile karşılaşmamış olsa savaşın kaçınılmaz olacağını söyledi.

1990

Ekim 1989'da, Doğu ile Batı'yı birbirinden ayıran ve Soğuk Savaş'ın sembolü olan Berlin Duvarı yıkıldı. 3 Ekim 1990'da Almanya yeniden birleşti. Davos'taki tartışmaların da etkisiyle, Doğu ve Batı Alman siyasileri ve iş dünyası liderlerinden oluşan gayriresmî bir grup, Demokratik Alman Cumhuriyeti için bir parasal istikrar programı çağrısında bulunmak üzere güçlerini birleştirdi. Bu girişim, Batı ve Doğu Almanya'nın ekonomik olarak yeniden birleşmesinin bir ayağı oldu.

Yıllık toplantıda, Batı ve Doğu Avrupa ülkelerinin liderlerini ilk kez biraraya getiren "Yeni Avrupa" konulu bir oturum da düzenlendi.

1990 Zirvesi'nde, Kasım ayında ülkesinin liderliğini bırakacak olan Singapur Başbakanı Lee Kuan Yew, ertesi yıl başbakan olacak Vietnam Sosyalist Cumhuriyeti Bakanlar Konseyi Birinci Başkan Yardımcısı Vo Van Kiet ile biraraya geldi. Bu görüşmeden iki yıl sonra Vietnam, "Dostluk ve İşbirliği Antlaşması"nı imzalayarak ASEAN üyesi oldu.

1992

İki yıl önce hapisten çıkan apartheid karşıtı lider ve Afrika Ulusal Kongresi (ANC) Başkanı Nelson Mandela, Cumhurbaşkanı F. W. de Klerk ve KwaZulu Başbakanı Mangosuthu Buthelezi ile birlikte Güney Afrika dışında ilk kez biraraya geldi. Klaus Schwab, bu ortak buluşmanın gerçekleşmesi için Güney Afrika'ya birkaç kez gitmiş ve her iki liderle de Davos oturumuna katılım koşullarını belirlemişti. Mandela ile de Klerk arasındaki el sıkışma apartheid'ın sonunu simgeliyordu.

• Apartheid nedir? Güney Afrika Cumhuriyeti'nde 1994 yılına kadar yürürlükte olan ve ırklar arasında yasal bir ayrımı öngören politika.

1998

Davos'ta, başta Asya olmak üzere gelişmekte olan piyasaları etkileyen mali krizin ardından küresel sistemin reforme edilmesi büyük önem taşıyordu. Katılımcılar, gelişmekte olan başlıca ülkelerin de sürece dahil edilmesi gerektiğini vurguladı. Fikirlerden biri, yarısı gelişmiş ekonomilerden, diğer yarısı da gelişmekte olan ekonomilerden oluşan 20 ülkeyi kapsayacak bir birlik oluşturmaktı. G20 olarak bilinen ülkelerden oluşan toplantı, daha sonra 1998 yılında Almanya'nın Bonn kentinde yapıldı. Katılım maliye bakanlarıyla, kapsamı da küresel finansla sınırlıydı.

Sonraki yıllarda Schwab, G20 toplantısının bir zirveye dönüştürülmesini önerdi. Bu da, 2008 yılında ABD'nin küresel ekonomik krizin etkilerini ele almak üzere Washington DC'de bir G20 Zirvesi'ne ev sahipliği yapmasıyla gerçekleşti. Eylül 2009'da Pittsburgh, Pennsylvania'da biraraya gelen dünya liderleri, G20'nin, küresel ekonomi politikasını koordine eden ana forum olarak G8'in yerini alacağını duyurdu.

1999

Teması "Sorumlu Küresellik" olan zirve öncesinde BM Genel Sekreteri Kofi Annan ve Klaus Schwab, iş dünyasını sosyal sorumluluğu vurgulayacak küresel bir çabayı desteklemesi için nasıl biraraya getirebileceklerini tartıştılar. Bu, yaklaşık 10.000 şirketin imzaladığı 10 etik ilkeden oluşan UN Global Compact'in (BM Küresel İlkeler Sözleşmesi) doğuşuyla sonuçlandı.

2000

Milenyumun başında düzenlenen zirve, siyaset ve iş dünyası liderlerinin yüksek düzeydeki katılımıyla öne çıktı. Bill Clinton, ilk kez görevdeki bir ABD Başkanı olarak Davos'a geldi.

2000 toplantısında, Global Alliance for Vaccines and Immunization (GAVI, Küresel Aşı ve Bağışıklama İttifakı) ortaya çıktı. GAVI'yi takip eden diğer Davos sağlık ittifakları arasında 2002'de kurulan Global Fund to Fight Aids, TB and Malaria (Aids, TB ve Sıtma ile Mücadele Küresel Fonu) ve 2017'de kurulan Coalition for Epidemic Preparedness Innovations (Salgın Hastalıklara Hazırlık Yenilikleri Koalisyonu) da bulunuyor.

2002

2005

Forum, 2005 yılında Woman’s Empowerment: Measuring the Global Gender Gap çalışmasını başlattı.

2007

2007 yılı ilerledikçe, başta ABD ekonomisi ve spesifik olarak emlak piyasası olmak üzere küresel mali sistemle ilgili endişeler artmaya başlamıştı. Zirvenin o yılki Küresel Risk Raporu, varlık fiyatlarındaki olası bir patlamanın dünyanın karşı karşıya olduğu en büyük risklerden biri olduğu uyarısında bulundu. Bu arada, Dördüncü Sanayi Devrimi'nin temelini oluşturacak teknoloji devrimi de başlamıştı.

2012

Genç liderlerin Davos'a katılımı, gençlerin kaygılarını ele almanın öneminin altını çizdi. Zirve, bölgesel toplantılarda ilk kez yeni yerleri ziyaret etti ve kapsamını genişletti. Doğu Asya toplantısı ilk kez Bangkok'ta düzenlenirken, Afrika Dünya Ekonomik Forumu Etiyopya'nın Addis Ababa kentinde gerçekleştirildi. Ortadoğu, Kuzey Afrika ve Avrasya konulu ilk Dünya Ekonomik Forumu İstanbul'da toplandı. Kasım ayında Hindistan Dünya Ekonomik Forumu Hindistan'ın Ulusal Başkent Bölgesi Gurgaon'da düzenlendi. Kasım ayında Dubai'de düzenlenen Küresel Gündem Zirvesi'nde WEF, bölgesel örgütler arasında işbirliği yoluyla küresel yönetişimi güçlendirmeye yönelik bir platform olan Bölgesel Örgüt Liderleri Toplantısı'nın açılışına ev sahipliği yaptı.

2016

Teknoloji insanlığı bir dönüm noktasına getirdi. Milyarlarca insanın cebinde bir süper bilgisayar taşıdığı dönemde Schwab, dijital çağın geniş kapsamlı etkisini tanımlamak için Dördüncü Sanayi Devrimi terimini ortaya attı. Davos 2016'nın teması ve Schwab'ın kitabının konusu olan Dördüncü Sanayi Devrimi, işletmelerde ve toplumlarda derin etik soruları gündeme getiren eşsiz bir dönüşüm olarak nitelendiriliyor.

WEF, hükümetlerin ve işletmelerin bu sürece ayak uydurmalarına yardımcı olmak amacıyla Centre for the Fourth Industrial Revolution (C4IR, Dördüncü Sanayi Devrimi Merkezi) ağını kurdu. Dünya çapında 100'ün üzerinde işletme ve hükümetle birlikte çalışan ağ, gelişmekte olan teknolojilerin faydalarını en üst düzeye çıkarırken tüm toplum için risklerini en aza indiren çevik politikaları birlikte tasarlamaya odaklanıyor. 

• Sadece iki yıl içinde ağ, dronları ve ticari uçakları destekleyen dünyanın ilk çevik hava sahası yönetmeliğinin geliştirilmesine yardımcı oldu; yapay zeka çözümleri için devlet satın alma kılavuzlarını başlattı ve çevik bir kişisel veri politikası geliştirdi. Forum liderliğindeki dört merkez ve yaklaşık 10 bağlı merkezde geliştirilmekte olan 45'in üzerinde proje bulunuyor.

2018

2018'deki toplantının eşbaşkanlarının hepsi kendi alanlarında istisnai liderlerdi. Bu yıl tamamı kadınlardan oluşan ilk panel, #metoo hareketine güçlü bir destek göstergesiydi.

• Katılımcılar: Uluslararası Sendikalar Konfederasyonu Genel Sekreteri Sharan Burrow, CERN Genel Direktörü Fabiola Gianotti, ENGIE Group İcra Kurulu Başkanı Isabelle Kocher, IMF Genel Müdürü Christine Lagarde, IBM İcra Kurulu Başkanı Ginni Rometty, Hindistan'daki Mann Deshi Mahila Bank ve Mann Deshi Vakfı Kurucusu ve Başkanı Chetna Sinha ve Norveç Başbakanı Erna Solberg.

2018, siyasi katılım düzeyi açısından da dikkate değerdi: Devlet başkanları arasında Almanya Başbakanı Angela Merkel, yeni ABD Başkanı Donald Trump, Hindistan Başbakanı Narendra Modi, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve dönemin İngiltere Başbakanı Theresa May yer aldı.

Jeopolitik cephede ise Yunanistan Başbakanı Alexis Tsipras, Makedon mevkidaşı Zoran Zaev ile biraraya geldi ve bölgede uzun süredir devam eden isim anlaşmazlığı konusunda katettikleri aşamanın sembolü olması için bir otoyola Friendship (Dostluk) isminin verilmesi konusunda anlaştılar.

2019

İklim aktivisti Greta Thunberg, saygın İngiliz yayıncı Sir David Attenborough ve primatolog Jane Goodall, Davos 2019'da iklim krizinin aciliyetinin gündeme oturmasını sağladı. WEF'in İklim Girişimi, kamu ve özel sektör işbirliği yoluyla küresel iklim eyleminin ölçeklendirilmesini ve hızlandırılmasını destekleyen bir adım olarak öne çıktı. 

2019, aynı zamanda bir mültecinin eşbaşkanlık görevini üstlendiği ilk yıl oldu. Mohammed Hassan Mohamud Somali'deki çatışmalardan kaçmış ve 20 yılını Kenya'daki bir mülteci kampında geçirdikten sonra bu alandaki adaletsizliğin sona ermesi için harekete geçmişti.

2021

Zirve, 2021 yılında Covid-19 salgını sebebiyle olarak ilk kez sanal olarak yürütüldü. Pandemiye yanıt olarak 40'ın üzerinde girişim başlatıldı; kamu ve özel sektörden liderler dijital katılımı hızlandırmak için EDISON Alliance'ı (EDISON İttifakı) kurdu.

2022

Davos 2022, birçok ilkin yaşandığı bir toplantı oldu; pandemi sonrası ilk fiziksel toplantı, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinden bu yana ilk toplantı ve COP26 sonrası küresel iklim liderlerinin biraraya geldiği ilk toplantı. İlk kez Mayıs ayında düzenlenen Davos Zirvesi'nin öncelikli gündemi, savaş ve bunun küresel ekonomi üzerindeki etkileri ile gıda ve enerji krizleri oldu.